کردها و چالش انتخابات در عراق

کردها و چالش انتخابات در عراق

    عرفان قانعي فرد*

بسياري از تحليل گران به طور علني اظهار مي‌دارند که انتخابات در عراق - و به وِيژه کردستان - در فضايي چندان دموکراتيک و بر وفق مراد جامعه صورت نمي‌گيرد. دو حزب اصلي تحت سلطه بارزاني و طالباني، کنترل رسانه‌ها و قدرت و سرمايه را در اختيار دارند و 4 حزب کوچک ديگر پيرامون هم چند کرسي مشخص را دارا خواهند بود و گروه تغيير وابسته به نوشيروان مصطفي امين – عضو جدا شده از حزب طالباني – قدرت مانور زيادي را شايد در نتايج نداشته باشد. و اين امکان وجود دارد که يا دو حزب اصلي در نتيجه انتخابات دخالت کنند يا اينکه از طرف حزب طالباني چند کرسي محدود را در اختيارش خواهند گذاشت که در هر دو حالت، تغيير در قالب خشک سياسي کردستان عراق چندان جدي و محسوس نخواهد بود.

گرچه مردم درباره عملکرد احزاب آگاه شده‌اند و همچنان جامعه برنده واقعي هر انتخاباتي مي‌باشد. جامعه از سازمان‌ها و حزب‌هاي خود پيشرفته‌تر و داوري نهايي با مردمان جامعه است. در هر دو حالت تشويق به مشارکت يا تحريم، آزادي بيان راي و به آزمون گذاشتن افکار خود در برابر جامعه را دارند و طبعا به محک گذاشتن افکار – از هر نوع - کاري پسنديده است. دواي درد در اعمال نفوذ بر سياست کانديد منتخب خواهد بود. طبعا تقسيم قدرت ميان دو حزب اصلي با توافقات قبلي مانع از اجراي آزادانه انتخابات خواهد بود و شايد راز بقاي اين حزب‌ها هم در مهار کامل قدرت و سرمايه و کنترل امنيت در منطقه است در غير اين صورت بقاي سلطه و قدرت خود را در خطر مي‌بينند. اما نکته طرفه اين که مسعود بارزاني خود را کانديد رهبري کردستان کرده و بالطبع وي براي مشروعيت بخشيدن به کرسي مطلقه خود به چنين کاري تن داده است.

طبق قانون خود پارلمان کردستان عراق تا 2 بار مي‌توان رياست داشت اما گاهي قدرت، موجب تغيير در قانون هم مي‌شود و از طرفي شخص ديگري با وي رقابت نمي‌کند و بارزاني هم از اين کرسي به راحتي دست بردار نخواهد بود. خود او يک بار 130 روز پارلمان را تعطيل کرد تا قانوني تاييد شود که دو بار بتوان رياست را بر عهده داشت. اما انتخابات کردستان عراق برآينده کردها تاثير خواهد داشت زيرا امروزه خواسته فعالان سياسي و فرهنگي کردها؛ نخست بيان هويت فرهنگي سياسي خويش است و آنگاه به عنوان بخشي از تار و پود جامعه خود؛ خواهان و طالب حق مشارکت در حلقه قدرت مرکزي.

اما با نگاهي به کارنامه اين پارلمان- چه در ايام جوهر نامق و چه عدنان مفتي- مي‌بينيم که تاثيري بر حزب‌ها نداشته است. مثلا در 1995 و 1996 که جنگ برادر کشي و کشتار چند هزار نفري مابين دو حزب بارزاني و طالباني رخ داد، پارلمان هيچ تاثيري بر حزب‌ها نداشت تنها جنبه صوري داشته و دارد. نمايندگان وابسته به هر گروه دنبال برنامه حزبي خود بودند. پارلمان کردستان عراق مستقل نيست در ورودي مجلس، عکس بزرگ مصطفي بارزاني آويخته شده است و دو سرباز با لباس سنتي در زير آن کشيک مي‌دهند اما انشاءلله در آينده بيشتر تمرين دموکراسي و استقلال کنند و از زير بت و پرچم و تقدس ساختگي فرديت رها شوند و هيچگاه آن فرد کل جامعه يا نماد واقعي کردها نيست بلکه تنها يک فرد از ان جامعه است. البته سرانجام تاريخ قضاوت خواهد کرد که آيا تحريم و رفتاري قهر آلود مانند کودتا تاثيرگذار است يا اينکه به صورتي کوشا رفتاري مشارکت آميز و فعال در عرصه شطرنج سياسي دوران معاصر کردستان عراق داشته باشند. در انتخاب هر کدام بايد از پيمودن سير قهقرايي و مغبون شدن و فرصت سوزي و حذف ممانعت شود. فرصت تجربه‌کردن آشفتگي و ناسازگاري و فرصت سوزي نيست تا بازهم موجب عدم پذيرش هويت فرهنگي سياسي کردها بطور رسمي توسط حکومت مرکزي باشد.

    * محقق تاريخ معاصر