تناقضات قرآنی – جبرئیل چند بال دارد؟
تناقضات قرآنی یا وسوسههای شیطانی پاسخ به شبهات وارده بر قرآن
تحقیق و پژوهش: محمد احمدیان
شبههي هفتم از تنقضات قرآنی
طرح شبهه
تناقضات قرآنی – جبرئیل چند بال دارد؟
صحيح بخاري ادّعا ميكند كه جبرئيل 600 بال داشت (جلد چهارم بخش 54 شماره 455) در حالي كه قرآن در سورهی 35 آيهی/1 ميگويد فرشتگان 2،3 يا 4 بال دارند.
آيه مطرح در شبهه:
«الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلاً أُولِي أَجْنِحَةٍ مَّثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» فاطر/1
« ستايش خداوندي را سزا است كه آفريننده آسمانها و زمين است، و فرشتگان را با بالهاي دوتا دوتا، و سهتا سهتا، و چهارتا چهارتائي كه دارند، مأموران ( قدرتمند اجراي فرمان خود در زمينههاي مختلف تكويني و تشريعي ) كرد. او هر چه بخواهد بر آفرينش ( فرشتگان و مردمان و ساير موجودات جهان ) ميافزايد. چرا كه خدا بر هر چيزي توانا است.» فاطر/1
حدیث مطرح در شبهه:
«حَدَّثَنَا ابْنُ مَسْعُود أَنَّهُ رَأَى جِبْرِيلَ لَهُ سِتُّ مِائَةِ جَنَاحٍ» صحیح بخاری/3232و4856و4857
«ابن مسعود (رض) از پیامبر (ص) روایت میکند که جبرئیل را دیدم که ششصد بال داشت.»
مقدمه
در طرح اين شبهه، منتقد اين شبهه را القاء ميكنند كه خداوند عليم همانند شبهات قبلي دچار اشتباه در آمار عددي شده است. اگر چه طرح شبهات قبلي خاصتاً مربوط به قرآن بود، ولي در اين شبهه اختلاف د ر بين قرآن و حديث است. لذا منتقدين اختلاف در آمار بین حدیث و قرآن را تناقض قرآنی قلمداد می کنند. و چنین وانمود میکنند قرآن کتابی است فاقد صحّت، درستی و قداست آن را زیر سؤال میبرند؛ و از طرفی حدیث و فرمودههای پیامبر(ص) به عنوان مبیّن قرآن، با قرآن در تضاد میباشد.
پاسخ به شبهه:
1- تناقضي كه منتقدين مطرح ميكنند، پشتوانهاي از استدلال به همراه ندارد. عالمانه و محكمهپسند نيست، بلكه نوعي شبهه افكني براي ايجاد تشويش و نگراني در دل كساني است، که تمايلی به اسلام دارند ولي از آگاهي كافي بهرهمند نمي باشند. چون در سر تيتر اصلي شبهه «تناقضات» در قرآن مطرح است، در صورتي كه اگر اين تناقض مطرح شود، تناقض در میان قرآن و حديث است، نه تناقض در قرآن.
2- ملائكه، جمع مَلَك، به صورت جمع آمده است و لفظ ملائکه، همهی فرشتگان را در بر ميگيرد. در اين وصف عمومي عدّهاي از آنان دو بال دارند و عدّهاي، سهتاسهتا، و عدّهاي ديگر چهارتاچهارتا، كه آيه به صورت صريح و روشن تفاوت آنان را ميرساند. يعني يك قاعدهي خاص و واحد، بر وضعيت توصيفي ملائكه حاكم نيست.
3- آنچه پيامبر(ص) مشاهده كرده بود، جبرئيل مأمور وحی بود، و استثنای جبرئیل از ساير ملائكه، با توجّه به تكليف و مسؤولیت جبرئيل نسبت به بقيهی ملائکه، امري خلاف عقل و منطق نيست.
4- با توجّه به واژهی «فاطر» در ابتداي آيه، كه خداوند به وجود آورنده آسمانها و زمين، خلق ملائكهاي با ششصد بال، ممتاز بر ساير ملائكه، چنانچه در آيه اشاره فرموده است «يَزيدُ فيالخَلقِ ما يَشاء» امري مشكل و دشواري نيست.
5- در جانداران، تنوع و اختلافات در پا، ميتواند قياس منطقي براي تنوع در خلقت ملائكه باشد، چنانچه بعضي از حيوانات دوپا دارند، و بعضي چهارپا، و بعضي داراي بيستجفت پا هستند. و این تفاوت در خلقت جبرئیل که پیامبر مشاعده نموده، و سایر ملائکه که ذکرشان در آیه آمده است. امري نيست، که بیانگر تناقض میان قرآن و حدیث باشد. چون آنچه پیامبر(ص) مشاهده نموده است، بیانگر عمومیّت تمام ملائکه نمیباشد، و از طرفی پیام آیه نه تنها محدودیت برای بال ملائکه قایل نمیشود، بلکه پیام افزایش خلقت را به عمومی میرساند، با توجه به قسمت پایانی آیه «يَزيدُ فيالخَلقِ ما يَشاء».
شرح تفصیلی آیه :
1- «ملائكه با توجّه به مسؤولیتش مجهّز به جهازي است كه با آن از آسمان به زمين، و از زمين به آسمان ميرود، و از هر جائي به هر جائي كه مآمور باشد ميرود، قرآن نام آن جهاز را جناح (بال) گذاشته، و اين نامگذاري مستلزم آن نيست كه بگوييم ملائكه دوبال نظير بال مرغان دارد، كه پوشيده از پر است.
2- مناسبت ذكر بالها برای تفهیم درک انسان است، چون انسان جز شكل دو بال براي پرنده را نميشناسد، و در فرمودهی خداوند : «يزيدُ في الخلقِ ما يَشاء» بدين وسيله قرآن آزادي مشيّت و ارادهي خدا را مقرر ميدارد، ولی آن را مقيّد به شكلي از اشكال آفرينش نمينمايد.
3- جملهي (اوُلي اجنحه مَثي و ثلاث و رُباعَ)، صفت ملائكه است، و كلمهي مثني و كلمهي (ثُلاث) و كلمهي (رُباع) هر سه الفاظي هستند، كه بر تكرار عدد دلالت دارند، يعني كلمهي (مثني) دوتادوتا است، و كلمه (ثُلاث) به معني سهتاسهتا، و كلمهي (رُباع) به معناي چهارتاچهارتا است.
خداوند فرموده است، بعضي از فرشتگان را، دوبال داده، و بعضي را سه بال، و بعضي را چهار بال، و جملهي (يَزيدُ فيالخَلقِ) هرآنچه بخواهد زياد ميكند، برحسب سياق، خالي از اشاره به اين نكته نيست، كه بعض از ملائكه بيشتر از چهار بال هم دارند.»
نتیجه گیری :
خداوندي كه فاطر است و فاطر خلقتي است نو، خلقتي كه از روي نمونه و الگو نبوده باشد. در همين آيه نمونهي جالبي از اين آفريدههاي خدا كه ما ميبينيم و آن آسمانها و زمين است و نمونهاي هم از عالم غيب كه همان فرشتگان ميباشند. فرشتگاني كه گوشهي كوچكي از خلقت عجيب و غريبشان از نظر ما داشتن بالهايي غير عادي است. به نظر میرسد داشتن 600 بال با توجّه به قسمت اخير آيه «يَزيدُ فيالخَلقِ ما شياءِ» هيچ تعارضي با 2، 3 يا 4 بال ندارد.
آيه این مطلب را ميرساند كه خداوند هر اندازه و هر گونه كه بخواهد به كميت و كيفيت خلقت موجودات ميافزايد؛ زيرا او خود ميداند كه هر مخلوقي چه اندازه ظرفيت داشته، و چه مقدار توانايي جهت انجام آن، نياز دارد.
منابع و مراجع:
1ـتفسیرفی ظلال،دکترمصطفی خرم دل،نشراحسان،سال1387
2ـ تفسیرنور، دکترمصطفی خرم دل،نشراحسان،سال1386
3ـ تفسیرالمراغی،مصطفی مراغی،داراحیاءالتراث العربی، بیروت
4ـ تفسیرالمنار،رشیدرضا،دارالفکر،بیروت
5ـ تفسیرالمیزان،محمدحسین طباطبایی،محمد جوادحجتی کرمانی،نشرفرهنگی رجا,1366
6ـ صحیح بخاری، دارالکتاب العربی، بیروت، سال2004
تناقضات قرآنی یا وسوسههای شیطانی پاسخ به شبهات وارده بر قرآن
