استدلال قرآن دال بر الوهیت مطلق خداوند

استدلال قرآن دال بر الوهیت مطلق خداوند

نویسنده: ابوالاعلی مودودی / مترجم: سامان یوسفی نژاد

 

قرآن کریم نیز چنین  تصوری از سلطه دارد که آن را پایه و اساس استدلال­ها و برهان­های خود در انکار الوهیت غیرخدا و اثبات آن برای خدای متعال قرار داده است: قرآن استدلال­های خود را در این زمینه به این ترتیب مطرح می­کند که :

تمام نیروها، قدرت­ها و شایستگی­ها در آسمان­ها وزمین فقط از آن ِ خدای متعال است؛ لذا آفریدن همانا مختص او، گنجینه نعمات در دست او، امر کردن فقط حق او، تمام نیروها و قدرتها در قبضه او و تمامی آنچه که در آسمانها وزمین است، از سر اختیار یا از روی اجبار، همه فرمانبردار و مطیع او هستند. غیر او بر هیچ چیز سلطه ای ندارد و این فقط حکم اوست که در آسمانها و زمین جاری است. کسی هم به جز او وجود ندارد که از اسرار موجودات و شیوه نظم و تدبیر آنها آگاه باشد و یا اینکه در صدور حکم، شریک خدای بزرگ باشد. پس با این توصیف، هیچ معبود به حقی جز او وجود ندارد.

مادام که هیچ اله و معبودی غیر از خداوند وجود ندارد، هرکار انجام شده­ای با این اعتقاد که غیر او هم می­تواند اِله باشد، از اساس پوچ و باطل است، فرقی هم نمی­کند، چه آن معبود را دعا کنیدو از او پناه جسته و نسبت به وی خوف و رجا داشته باشید و چه او را شفیع ود در نزد خداوند بدانید و از او اطاعت و فرمانش را اجرا کنید، درنتیجه، تمام این پیوندها و رابطه­هایی که با غیرخدا برقرار ساخته­اید، در قواع باید فقط مختص خدای سبحان باشد؛ زیرا غیر از او هیچ کسی وجود ندارد که سلطه­ای دردست داشته باشد.

اکنون به اسلوب زیبایی که قرآن کریم در آیات بلیغ و اعجاز انگیز خویش در این باب (برای بیان استدلال­ها و براهین دالّ بر الوهیت مطلق الهی) به کار می­گیرد، توجه فرمایید:

وَهُوَ الَّذِی فِی السَّمَاءِ إِلَـهٌ وَفِی الْأَرْ‌ضِ إِلَـهٌ وَهُوَ الْحَکِیمُ الْعَلِیمُ      ( زخرف:۸۴)

خدا آن کسی است که در آسمان و زمین معبود است و او حکیم و علیم است.

أَفَمَن یَخْلُقُ کَمَن لَّا یَخْلُقُ أَفَلَا تَذَکَّرُ‌ونَ *… وَالَّذِینَ یَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّـهِ لَا یَخْلُقُونَ شَیْئًا وَهُمْ یُخْلَقُونَ*إِلَـهُکُمْ إِلَـهٌ وَاحِدٌ    (نحل: ۱۷،۲۰،۲۲)

پس (ای وجدانهای بیدار! از نظر عقل) آن که ( این همه چیزهای عجیب و غریب و نعمتهای بزرگ و سترگ را) می­آفریند، همچون کسی است که (چیزی) نمی­آفریند؟ (آیا باید بت حقیر و انسان فقیر را شریک خدای جلیل قرار داد؟) آیا یادآور نمی­شوید؟ (تا به اشتباه خودپی ببرید و از پرستش بت­ها و انسانها دست بردارید و تنها و تنها خدای یگانه را بپرستید و سپاسگذاری کنید)

… آن کسانی را که بجز خدا به فریاد می­خوانند و پرستش می­نمایند، نمی­توانند چیزی را بیافرینند و بلکه خودشان آفریده می­گردند! (پس باید مخلوقات ضعیف را پرستید و به کمک طلبید، یا خالق کائنات را؟!)

…. معبود شما معبود یکتایی است.

یَا أَیُّهَا النَّاسُ اذْکُرُ‌وا نِعْمَتَ اللَّـهِ عَلَیْکُمْ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَیْرُ‌ اللَّـهِ یَرْ‌زُقُکُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْ‌ضِ لَا إِلَـهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَکُونَ  (فاطر: ۳)

ای مردم! نعمتی را که خدا به شما عطا فرموده است (با بجای آوردن شکر و ادای حق آن) یادآوری کنید (و سفله و ناسپاس نباشید و از کنار این همه مواهب و برکات و امکانات حیات، سهل و ساده نگذرید، بلکه از خود بپرسید) آیا جز الله، آفریننده­ای وجود دارد که شما را از آسمان و زمین روزی برساند؟ (نه! اصلاً) جزاو فریادرس و فرمانروایی وجود ندارد، پس با این حال چگونه منحرف می­گردید (و از راه راست به راه کج می­گرایید و به جای یزدان برای بتان کرنش می­برید و سجده می­کنید؟!).

قُلْ أَرَ‌أَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّـهُ سَمْعَکُمْ وَأَبْصَارَ‌کُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِکُم مَّنْ إِلَـهٌ غَیْرُ‌ اللَّـهِ یَأْتِیکُم بِهِ   (انعام: ۴۶)

بگو: به من بگوئید که اگر خداوند گوش­ها و چشمهایتان را (از شما بازپس) بگیرد و بر دلهایتان مُهر نهد (بدانگونه که چیزی را نشنوید و نبینید و نفهمید) غیر از الله خدایی هست که آنها را به شما برگرداند؟

وَهُوَ اللَّـهُ لَا إِلَـهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِی الْأُولَى وَالْآخِرَ‌هِ  وَلَهُ الْحُکْمُ وَإِلَیْهِ تُرْ‌جَعُونَ * قُلْ أَرَ‌أَیْتُمْ إِن جَعَلَ اللَّـهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْ‌مَدًا إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ مَنْ إِلَـهٌ غَیْرُ‌ اللَّـهِ یَأْتِیکُم بِضِیَاءٍ أَفَلَا تَسْمَعُونَ * قُلْ أَرَ‌أَیْتُمْ إِن جَعَلَ اللَّـهُ عَلَیْکُمُ النَّهَارَ‌ سَرْ‌مَدًا إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ مَنْ إِلَـهٌ غَیْرُ‌ اللَّـهِ یَأْتِیکُم بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ  أَفَلَا تُبْصِرُ‌ونَ   (قصص: ۷۲-۷۰)

پروردگار تو الله است و معبود به حقی جزاو وجود ندارد و هرگونه سپاس و ستایشی بدو تعلق دارد. چه در این جهان و چه در آن جهان، فرماندهی و داوری از آن اوست و بازگشت همه شما به سوی او خواهد بود. (او خالق، و او حاکم، و او قاضی است)

بگو: (ای مردم!) به من بگویید اگر خداوند شب را تا روز قیامت همیشه ماندگار کند ( و روز روشن را به  دنبال آن نیاورد) بجز خدا کدام معبود است که بتواند برای شما روشنایی بیاورد؟ ( و روز روشنی پدیدار کند تا در آن به تلاش بپردازید و کسب و کار کنید؟) آیا نمی­شنوید؟ (باید که بشنوید و بنگرید و کرنش برید اگر عاقلید)

بگو: مراخبر دهید، اگر خداوند روز را تا روز قیامت جاودانه و دائمی کند ( و شب تاریک را به دنبال آن­ نیاورد) بجز خدا کدام معبود است که بتواند برای شما شبی را بیاورد تا در آن بیارامید ( و خستگی کار روزانه را از تن بدرکنید؟) مگر نمی­بینید ( که دچار چه اشتباه بزرگی هستید؟ مگر شب و روز دو نشانه سترگ بر وجود خدای بزرگ نیستند؟!)

قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُم مِّن دُونِ اللَّـهِ لَا یَمْلِکُونَ مِثْقَالَ ذَرَّ‌هٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَلَا فِی الْأَرْ‌ضِ وَمَا لَهُمْ فِیهِمَا مِن شِرْ‌کٍ وَمَا لَهُ مِنْهُم مِّن ظَهِی*وَلَا تَنفَعُ الشَّفَاعَهُ عِندَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ   (سبأ:۲۳-۲۲)

(ای پیغمبر! به مشرکان) بگو: کسانی را به فریاد بخوانید که بجز خدا (معبود خود) می­پندارید. (اما بدانید آنها هرگز گرهی از کارتان نمی­گشایند وسودی و زیانی به شما نمی­رسانند؛ چرا که ) آنها در آسمان و زمین کمترین حق مشارکت (در خلقت و مالکیت و اداره جهان) نداشته ( و انباز خدا نمی­باشند) و خداوند در میانشان یاور و پشتیبانی ندارد (تا در اداره مملکت کائنات، بدو نیازمند باشد). هیچگونه شفاعتی در پیشگاه خا سودمند واقع نمی­گردد، مگر شفاعت کسی که خدا بدو اجازه (میانجیگری) دهد.

خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْ‌ضَ بِالْحَقِّ  یُکَوِّرُ‌ اللَّیْلَ عَلَى النَّهَارِ‌ وَیُکَوِّرُ‌ النَّهَارَ‌ عَلَى اللَّیْلِ وَسَخَّرَ‌ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ‌ کُلٌّ یَجْرِ‌ی لِأَجَلٍ مُّسَمًّى   (زمر:۵)

خداوند آسمانها و زمین را به حق آفریده است (نه به بازیچه) شب را بر روز و روز را بر شب می­پیچد و خورشید و ماه را فرمانبردار (دستور خود) کرده است (و برای مصلحت بندگان به گردش و چزخش انداخته است) هریک از آنها تا مدت معین و مشخصی( که خدا می­داند) در حرکت خواهد بود.

خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَهٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَأَنزَلَ لَکُم مِّنَ الْأَنْعَامِ ثَمَانِیَهَ أَزْوَاجٍ یَخْلُقُکُمْ فِی بُطُونِ أُمَّهَاتِکُمْ خَلْقًا مِّن بَعْدِ خَلْقٍ فِی ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ذَلِکُمُ اللَّـهُ رَ‌بُّکُمْ لَهُ الْمُلْکُ  لَا إِلَـهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُصْرَ‌فُونَ   (زمر: ۶)

خداوند شما را از یک تن (به نام آدم) بیافرید. سپس از جنس او همسرش را (به نام حواء) خلق کرد و برای شما هشت جفت چهارپا گسیل داشت. او شما را در شکمهای مادرانتان در میان تاریکیهای سه گانه ، آفرینش­های جوراجور و پیاپی می­بخشد (و جنین را هر دم به گونه­ای در آورده و به پله­ای از خلقت می­رساند) کسی که چنین (نعمتهایی را می­بخشد و اینگونه نقش آفرینی) می­کند، الله است که پروردگار شمااست و حکومت و مملکت (سراسر عالم هستی) از آن اوست. هیچ معبود و فرمانروایی جز او وجود ندارد، پس چگونه (با وجود این همه موجبات و انگیزه­های عبادت از حق منحرف می­گردید و از پرستش خدا به پرستش های چیزهای دیگر) برگردانده می­شوید؟

أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْ‌ضَ وَأَنزَلَ لَکُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَن