ابن الصلاح شهرزوری (حدیث‌شناس کُرد)

این دانشمند نابغه نامش عثمان، کُنیه‌اش ابوعمر، نام پدرش عبدالرحمن^[1] ملقب
به صلاح‌الدین و شهرتش تقی‌الدین شهرزوری است و در سال 577 در شهر زور متولد گردید
و در محضر پدرش در شهر زور تحصیلاتش را آغاز نمود، و پس از مدتی که پدرش به شهر
حلب منتقل و مدرس مدرسة اسدیه گردید، ابن الصلاح در محضر پدرش فقه را آموخت آنگاه
برای تکمیل معلومات خود راهی شهرهای دور و نزدیک جهان وسیع اسلام گردید از جمله در
موصل از محضر عبدالله بن سمین^[2]، و
نصرالله بن سلامه و محمودبن علی موصلی و عبدالمحسن، و در بغداد از محضر ابواحمد
سکینه و عمربن طبرزد، و در همدان از محضر ابوالفضل و در نیشابور از محضر منصور و
مؤید، و در مرو از محضر ابوالمظفر و در دمشق از محضر قاضی جمال‌الدین و شیخ موفق‌الدین
و شیخ فخر‌الدین ابن عساکر و در حلب^[3] از
محضر ابومحمد و در حرّان از محضر حافظ عبدالقادر مستفیض گردیده است.

ابن الصلاح بعد از تکمیل معلومات از محضر آن اساتید بزرگوار، در مدرسه صلاحیه
در بیت‌المقدس به تدریس معارف اسلامی مشغول گردید و بعد از مدتی به دمشق دعوت شد و
به عنوان نخستین استاد و همچنین ریاست «دارالحدیث اشرفیه» انتخاب گردید^[4] و
شخصیت‌های اهل فضل امثال فخرالدین و تاج‌الدین و زین‌الدین و قاضی شهاب و خطیب شرف‌الدین
فراری و … در محضر او کسب فیض نمودند و کتاب‌های بسیار مفید و مهمی را در علم
الحدیث و در فقه تألیف نمودند و از همه مهمتر کتاب علم الحدیث او بنام «مقدمة ابن
الصلاح» است که در بردارندة شصت و پنج نوع از علم حدیث است این کتاب به علت ارزش و
اهمیتی که داشت، پایه و اساس تألیفات مهمی بعد از او گردیده است به طوری که عده‌ای
مانند شرف‌الدین نووی^[5] (م ـ
676) و قاضی بدرالدین جماعه^[6] (م ـ
733) و عمربن رسلان بلقینی (م ـ 805) آن را مختصر کرده‌اند و جمع دیگر مانند زین‌الدین
عراقی^[7] (م ـ
806) و بدرالدین زرکشی (م ـ 794)^[8] و ابن
حجر عسقلانی^[9] (م ـ
854) توضیحات و شروحی بر مقدمه ابن الصلاح نوشته‌اند، و عده‌ای دیگر از جمله زین‌الدین
عراقی و جلال‌الدین سیوطی، آن را در یک هزار بیت به نظم کشیده‌اند که به «الفیه
الحدیث»^[10] معروف
گشته است و ما در توضیح مرحلة ششم از سیر تکاملی ضبط و ثبت احادیث به گونة مشروحی
از این کتاب‌ها بحث می‌کنیم.

قاضی ابن خلکان یکی^[11] از
شاگردان ابن الصلاح بوده است و از علم و تقوی و پرهیزگاری او به غایت تعریف کرده و
همچنین از او نقل کرده که در حال خواب^[12] و
رویا این جملات و نصایح حکیمانه به قلب ابن الصلاح الهام گردیده است:

1- تا هر زمانی که تاب تحمل^[13] بی‌چیزی
را در خود دیدی، از کسی چیزی را مخواه، زیرا برای هر روزی رزق جدیدی هست.

2- اصرار و سماجت در تقاضاها ارزش انسان‌ها را کم می‌کند.

3- خیلی وقت‌ها فقر و تنگدستی نوعی از تربیت خداست.

4- بهره‌هایی که به انسان می‌رسند مراحل خاص خود را دارند نسبت به تناول هیچ
میوه‌ای شتابزده نباش، زیرا هنگامی که رسید، در دسترس^[14] تو
قرار می‌گیرد.

5- در تحقق نیازهایت شتابزده مباش که در نتیجه از هر جا دستت کوتاه شود، و
نومیدی تمام وجود تو را فراگیرد.

این چهرة تابناک حدیث‌شناس کُرد بعد از ده‌ها سال تحقیق و تألیف کتب علم
الحدیث و تدرس و مدیریت دارالحدیث در سن (66)^[15] در
سال 643 در دارالحدیث^[16]
اشرفیه دمشق متوفی و در همان شهر به خاک سپرده شد.

————————————————

منبع : تاریخ حدیث و ضبط و ثبت
احادیث

تألیف : استاد فاضل حاج
ملاعبدالله احمدیان

انتشارات : نشر احسان