جایگاه امت و مردم در حکومت اسلامی
جایگاه امت و مردم در حکومت اسلامی
نویسنده: : راشد غنوشی / مترجم: حسین صابری
الف) قرآن کریم
« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا » نساء / 59
« اي كساني كه ايمان آوردهايد ! از خدا ( با پيروي از قرآن ) و از پيغمبر ( خدا محمّد مصطفي با تمسّك به سنّت او ) اطاعت كنيد ، و از كارداران و فرماندهان مسلمان خود فرمانبرداري نمائيد ( مادام كه دادگر و حقّگرا بوده و مجري احكام شريعت اسلام باشند ) و اگر در چيزي اختلاف داشتيد ( و در امري از امور كشمكش پيدا كرديد ) آن را به خدا ( با عرضهي به قرآن ) و پيغمبر او ( با رجوع به سنّت نبوي ) برگردانيد ( تا در پرتو قرآن و سنّت ، حكم آن را بدانيد . چرا كه خدا قرآن را نازل ، و پيغمبر آن را بيان و روشن داشته است . بايد چنين عمل كنيد ) اگر به خدا و روز رستاخيز ايمان داريد . اين كار ( يعني رجوع به قرآن و سنّت ) براي شما بهتر و خوش فرجامتر است . »
« وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » آل عمران /104
« بايد از ميان شما گروهي باشند كه ( تربيت لازم را ببينند و قرآن و سنّت و احكام شريعت را بياموزند و مردمان را ) دعوت به نيكي كنند و امر به معروف و نهي از منكر نمايند ، و آنان خود رستگارند . »
« إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا » احزاب / 72
« ما امانت ( اختيار و اراده ) را بر آسمانها و زمين و كوهها ( و همهي جهان خلقت ) عرضه داشتيم ( و انجام وظيفهي اختياري همراه با مسؤوليّت ، و انجام وظيفهي اجباري بدون مسؤوليّت را بديشان پيشنهاد كرديم . جملگي آنها اجبار را بر اختيار برتري دادند ) و از پذيرش امانت خودداري كردند و از آن ترسيدند ، و حال اين كه انسان ( اين اعجوبهي جهان ) زير بار آن رفت ( و داراي موقعيّت بسيار ممتازي شد . امّا برخي از ) آنان ( پي به ارزش وجودي خود نميبرند و قدر اين مقام رفيع را نميدانند و ) واقعاً ستمگر و نادانند . »
« وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ » شورا /38
« و كارشان به شيوهي رايزني و بر پايهي مشورت با يكديگر است »
« وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ » آل عمران/ 159
« در كارها با آنان مشورت و رايزني كن »
« وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ » حجرات /9
« هرگاه دو گروه از مؤمنان با هم به جنگ پرداختند ، در ميان آنان صلح برقرار سازيد . اگر يكي از آنان در حق ديگري ستم كند و تعدّي ورزد ( و صلح را پذيرا نشود ) ، با آن دستهاي كه ستم ميكند و تعدّي ميورزد بجنگيد تا زماني كه به سوي اطاعت از فرمان خدا برميگردد و حكم او را پذيرا ميشود . هرگاه بازگشت و فرمان خدا را پذيرا شد ، در ميان ايشان دادگرانه صلح برقرار سازيد و ( در اجراي مواد و انجام شرائط آن ) عدالت بكار بريد ، چرا كه خدا عادلان را دوست دارد . »
« وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا » نساء /115
« كسي كه با پيغمبر دشمنانگي كند ، بعد از آن كه ( راه ) هدايت ( از راه ضلالت براي او ) روشن شده است ، و ( راهي ) جز راه مؤمنان در پيش گيرد ، او را به همان جهتي كه ( به دوزخ منتهي ميشود و ) دوستش داشته است رهنمود ميگردانيم ( و با همان كافراني همدم مينمائيم كه ايشان را به دوستي گرفته است ) و به دوزخش داخل ميگردانيم و با آن ميسوزانيم ، و دوزخ چه بد جايگاهي است ! »
ب) حدیث:
از ترمذی و ابو داوود روایت شده است که : « رسول خدا(ص) چون او ( یعنی معاذ) را به یمن می فرستاد، فرمود: اگر برایت مساله ای پیش آید چگونه داوری می کنی؟ گفت به کتاب خدا حکم می کنم. پرسید: اگر در کتاب خدا نیافتی؟ گفت: به سنت خدا. پرسید: و اگر در سنت خدا نیافتی؟ گفت: گفت به رأی خودم اجتهاد می کنم و پروا ندارم. پس پیامبر خدا (ص) بر سینه او نواخت و فرمود: سپاس خدایی را که فرستاده ی فرستاده ی خدا را به آنچه پیامبر خدا را خشنود کند توفیق داد. »
بخاری و مسلم این حدیث را از ابوهریره نقل کرده اند. صحیح بخاری، کتاب الجمعه، شماره 844و صحیح مسلم کتاب الامارة شماره 3408 . « هلا بدانید که در مورد رعیت او شما همه مراقب و مسئولید. »
این حدیث را ترمزی از عبدالله بن عمر روایت کرده است. سنن ترمزی، شماره2093- م، « دست خدا با جماعت است و هر کس جدا شود به سوی دوزخ جدا شده است. »
ابو داوود و نیز احمد این حدیث را نقل کرده اند. بنگرید به سنن ابو داوود، کتاب السنّة، شماره 4131 و مسند احمد کتاب مسند الانصار شماره 20581 – م. « هر کس به اندازه یک وجب از جماعت جدا شود پیمان اسلام را از گردن خویش برداشته است. »
« هر چه را مسلمانان نکو بینند نزد خداوند نیکوست »
« بر شما باد بر توده ی بزرگ مردم »
« هر کس در حالی که هیچ بیعتی بر گردن ندارد بمیرد به مرگ جاهلیت مرده است. » و « هر کس در حالی که از جماعت جدا شده بمیرد به مرگ جاهلیت می میرد. » محی الدین ابوزکریا یحی بن شرف نووی، ریاض الصالحین، تحقیق محمد ناصر البانی، چاپ 2 ( بیروت، المکتب الاسلامی، 1984م .) شماره حدیث 665.
__________________________
منبع: آزادی های عمومی در حکومت اسلامی / مؤلف: راشد غنوشی / مترجم: حسین صابری / انتشارات: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1381
