معماری
خانه ---> تربیت، اخلاق و تزکیه ---> فضیلت تفکر در آفرینش بعنوان یک عبادت
تفکّر در آفرینش

فضیلت تفکر در آفرینش بعنوان یک عبادت

فضیلت تفکر در آفرینش بعنوان یک عبادت
نویسنده: بابک محمودی کهریز
تفکر به معنای فکر و اندیشه کردن و پی بردن به اعماق چیزی است که انسان را غرق حیرت و تعجّب نماید. خداوند متعال با قدرت نامحدودش زبان را خلق کرد و زیبایی آن را ذکر کردن می داند، قلب را آفرید و زیبایی آن را شکر می داند و تمامی جوارح انسان را آفرید و زیبایی آنها را عبادت و صبر می داند و بالاخره فکر را آفرید و زیبایی آن را تفکّر و تأمّل می داند. اگر کسی هر روز از یک نوع غذا استفاده نماید بعد از گذشت یک هفته کاملاً از آن غذا متنفّر می گردد. ولی این غذاهای متنوّع و ویتامین های متعدد هستند که باعث عدم تنفّر شخص از آن غذا خوردن می شود.

خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: (‏ وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ‏) یعنی: «‏ من پريها و انسانها را جز براي پرستش خود نيافريده‌ام. »
و در آیه دیگر می فرماید: (‏ وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ ‏) : و كساني كه مواظب و مراقب ( اوقات و اركان ) نمازهاي خود مي‌باشند. اگر آدمی فقط نماز بخواند حتماً از عبادت خسته می شود، همان گونه که زیاد خوردن، زیاد نشستن و زیاد خوابیدن انسان را خسته می کند اما اگر خوابیدن، دراز کشیدن، خوردن، عبادت و حرف زدن همه ی آن ها به موقع باشند هرگز خستگی در انسان احساس نمی شود. در آیه ی دیگر می فرماید: (فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ) یعنی: پس مرا ياد كنيد  تا من نيز شما را ياد كنم. پس لازم است چیز دیگری نیز همراه این جوارح گوناگون آفریده شود تا تنوّع در عبادت زیاد شود و خستگی مکرّر را از انسان برطرف نماید. بنابراین خداوند متعال فکر را آفرید تا دوش به دوش سایر اعضاء و جوارح، انسان را در عبادت خالق همراهی کند و پرده های حقیقت دنیا و آخرت را کنار بزند و هدف مقصود الهی را تماشا نماید.
پیامبر اکرم (ص) به همین جهت فرموده است: «تفکر ساعة خیر من عبادة سبعین سنة» یعنی: یک ساعت تفکر بهتر از هفتاد سال عبادت است.
متأسفانه برخی از افرادی که از نماز، روزه و ذکر غافلند، وقتی از آن ها پرسیده می شود چرا نماز نمی خوانید؟ پاسخ می دهند که ما بزرگترین عبادت را که تفکّر است انجام می دهیم.
این گونه افراد عباداتی همچون ذکر و نماز را خوار و کوچک می پندارند، باید بگوییم عقیده ی این افراد عقیده ی باطلی است چون هیچگاه نباید عبادتی را کوچک شمرد، زیرا ممکن است بهترین عبادت نزد خدا باشد و هیچگاه نیز به بنده ای نباید به چشم حقارت نگاه کرد چون ممکن است از اولیاء الله باشد و همچنین نباید گناهی را کوچک شمرد چون امکان دارد بزرگترین گناه نزد باری تعالی باشد؛ پس هر عبادتی در جای خود با ارزش است. قرآن کریم کتابی است که همواره انسان را به تدبّر و تفکّر در آفرینش الهی تشویق می نماید.

(‏ وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالْنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالْنُّجُومُ مُسَخَّرَاتٌ بِأَمْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ‏) «‏ و خدا شب و روز و خورشيد و ماه را براي ( مصالح و منافع ) شما مسخّر كرد ، و ستارگان به فرمان او مسخّر ( و براي راهيابي شما در دل تاريكيها ، در چرخش و گردش ) هستند . مسلّماً در اين كار ( كار آفريدن و مسخر كردن ) دلائل روشن و نشانه‌هاي بزرگي ( بر قدرت و عظمت خدا ) است براي كساني كه تعقّل مي‌ورزند ( و در پرتو خرد به كارها مي‌نگرند ) . ‏»
و در آیه سوره ی نحل می فرماید: (‏ وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الأَرْضِ مُخْتَلِفاً أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ‏) ‏ «و چيزهائي را مسخّر شما گردانيده است كه در زمين براي شما به رنگهاي مختلف و در انواع گوناگون آفريده است . مسلّماً در اين ( كار تسخير و آفرينش ) دليل واضح و نشانه روشني ( بر قدرت و عظمت خدا ) است براي مردمي كه عبرت مي‌گيرند ( و از ديدن اين همه نقش عجب بر در و ديوار وجود مي‌انديشند و به سجود مي‌افتند).» و در آیه بعدی این سوره می فرماید: (‏ وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْماً طَرِيّاً وَتَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ‏) ‏ «و او است كه دريا را مسخر ( شما ) ساخته است تا اين كه از آن گوشت تازه بخوريد و از آن زيوري بيرون بياوريد كه بر خود مي‌پوشيد ( و خويشتن را بدان مي‌آرائيد و حس زيبائي را اشباع مي‌نمائيد ) و ( تو اي انسان ! ) كشتيها را مي‌بيني كه ( سينه ) دريا را مي‌شكافند و ( امتعه و اقوات را بدينجا و آنجا مي‌رسانند . خدا اين نعمت را به شما داد ) تا شما فضل او را بجوئيد ( و از دريا در مسير تجارت استفاده نمائيد ) و سپاسگزاري كنيد».

و دوباره می فرماید: (‏ ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلاً يَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاء لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ‏) «‏ سپس ( ما به آنها الهام كرديم كه ) از همه ميوه‌ها بخوريد و راههائي را بپيمائيد كه خدا براي شما تعيين كرده است و كاملاً ( دقيق و ) در اختيارند . از درون زنبور عسل ، مايعي بيرون مي‌تراود كه رنگهاي مختلفي دارد . در اين ( مايع رنگارنگ ) بهبودي مردمان نهفته است . بي‌گمان در اين ( برنامه زندگي زنبوران عسل و ارمغاني كه آنها به انسانها تقديم مي‌دارند كه هم غذا و هم شفا است ) نشانه روشني ( از عظمت و قدرت پروردگار ) است براي كساني كه ( درباره پديده‌ها ) مي‌انديشند ( و رازها و رمزهاي زندگي آفريدگان از جمله جانوران را پيش چشم مي‌دارند ) ».

در سوره مبارکه ی ملک آیات 5 – 3 می فرماید: (‏ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقاً مَّا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِن تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِن فُطُورٍ ‏‏ ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِأً وَهُوَ حَسِيرٌ ‏‏ وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُوماً لِّلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ ‏) «‏ آن كه هفت آسمان را بالاي يكديگر و همآهنگ آفريده است . اصلاً در آفرينش و آفريده‌هاي خداوند مهربان خلل و تضادّ و عدم تناسبي نمي‌بيني ( و بلكه هستي با تمام عظمتي كه دارد ، از انسجام و استحكام شگفت برخوردار است ، و نظم و نظام عجيب و قوانين و روابط دقيق بر ذرّه ذرّه كائنات حكمفرما است ) . پس ديگر باره بنگر ( و با دقّت جهان را وارسي كن ) آيا هيچ گونه خلل و رخنه‌اي مي‌بيني‌ ؟ ‏‏ باز هم ( ديده خود را بگشاي و به عالم هستي بنگر و ) بارها و بارها بنگر و ورانداز كن . ديده سرانجام فروهشته و حيران ، و درمانده و ناتوان ، به سويت باز مي‌گردد . ‏‏ ما آسمان نزديك ( به شما ) را با چراغهائي ( به نام ستارگان ) آراسته‌ايم ، و آنها را وسيله راندن اهريمنان ساخته‌ايم ، و براي ايشان عذاب آتش سوزاني را آماده كرده‌ايم . ‏»
علت اصلی وجود ستارگان سه چیز است:
اول چراغانی آسمانها دوّم راهنمایی انسانها و کشتیها و سوّم رجم شیاطین.
قرآن کریم در آیات مختلف با واژه های لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ، لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ، مِمَّا لَا يَعْلَمُونَ،  لآيَاتٍ لِّأُوْلِي الألْبَابِ و أَفَلاَ تَعْقِلُونَ، اهل فکر را به تفکر مجبور کرده است.

اگر تمامی انسان ها بمیرند برای خورشید و ماه هیچ تأثیری نمی گذارند و هرگز اکسیژنی در هوا کم نمی شود اما اگر نور خورشید تاریک شود یا اکسیژن کره ی زمین از بین برود تمامی انسانها خواهند مرد. پس این نشان می دهد که همه ی هستی برای انسانها آفریده شده است نه این که انسانها برای هستی خلق شده باشند با این حال باز انسانها در فکر گناه و جمع آوری پول می باشند و از خالق مهربان خود غافلند.

زمانی که آیات 190 و 191 آل عمران بر پیامبر گرامی اسلام نازل شد، مرتباً از چشمانش اشک سرازیر می شد. (‏ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لِّأُوْلِي الألْبَابِ ‏‏ الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ‏) یعنی: «‏ مسلّماً در آفرينش ( عجيب و غريب و منظّم و مرتّب ) آسمانها و زمين ، و آمد و رفت ( پياپي ، و تاريكي و روشني ، و كوتاهي و درازي ) شب و روز ، نشانه‌ها و دلائلي ( آشكار براي شناخت آفريدگار و كمال و دانش و قدرت او ) براي خردمندان است . ‏‏ كساني كه خدا را ايستاده و نشسته و بر پهلوهايشان افتاده ( و در همه اوضاع و احوال خود ) ياد مي‌كنند و درباره آفرينش ( شگفت‌انگيز و دلهره‌انگيز و اسرارآميز ) آسمانها و زمين مي‌انديشند ( و نقشه دلربا و ساختار حيرتزاي آن ، شور و غوغائي در آنان برمي‌انگيزد ، و به زبان حال و قال مي‌گويند : ) پروردگارا ! اين ( دستگاه شگفت كائنات ) را بيهوده و عبث نيافريده‌اي‌ ؛ تو منزّه و پاكي ( از دست يازيدن به كار باطل ! ) ، پس ما را ( با توفيق بر انجام كارهاي شايسته و بايسته ) از عذاب آتش ( دوزخ ) محفوظ دار . ‏»

به حضرت عیسی (ع) گفتند: آیا روی زمین کسی مثل تو وجود دارد؟ فرمود: بله، آن کس که نگاهش عبرت و سخنش ذکر و سکوتش فکر باشد.
رسول خدا (ص) فرمود: چشم های خود را وقف عبادت کنید، گفتند: چگونه؟ فرمود: قرآن بخوانید و در آن تفکّر نمایید.
ابوسلیمان دارانی گفت: تفکّر به دنیا ثمره اش حجاب آخرت است و تفکّر در آخرت ثمره اش حکمت است.
حقیقت تفکّر این است که با کسب علم همه چیز را برای خود روشن کنی، همان گونه که در تاریکی شب با نور چراغ قوّه مسیر خود را روشن می کنی و هر چقدر با تفکّر کردن بتوانی رازهای آفرینش را برای خود کشف کنی همان قدر نیز محبّت الهی و شناخت نسبت به او نیز در قلبت بیشتر می گردد.
—————————————————————–
منبع: معالجه ی اخلاق / مؤلف: بابک محمودی کهریز /انتشارات: مؤسسه انتشاراتی حسینی اصل 1390

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس