معماری
خانه ---> سياسي اجتماعي ---> قرآن و درمان فساد اجتماعی

قرآن و درمان فساد اجتماعی

قرآن و درمان فساد اجتماعی

ابو الاعلی مودودی

این از 
قواعد کلی قران است که خداوند متعال ظالم نیست  وملتی را در حالی که صالح و نیکوکار است هلاک
نمی کند :‏ وَمَا كَانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرَى بِظُلْمٍ وَأَهْلُهَا
مُصْلِحُونَ: ‏‏

‏ ( سنّت و عادت ) پروردگارت چنين نبوده است
كه شهرها و آباديها را ستمگرانه ويران كند ، در حالي كه ساكنان آنجاها ( متمسّك به
حق و ملتزِم به فضائل بوده و ) درصدد اصلاح ( حال خود و ديگران ) برآمده باشند .
‏هود/117

هلاکت و تباهی  هم تنها ا این نیست که منطقه ای  زیر ورو گردد 
وساکنان آن ازبین بروند ، 
بلکه  از جمله انواع هلاکت این است
که  انسجام وشیرازه ی قوم وملتی از
بین  برود ،  قدرت اجتماعی 
آن بشکندو محکوم، مغلوب وذلیل و خوار گردد. پس بنا  بر قاعده ی مذکور ،  هیج یکی از انواع هلاکت ها بر قوم و ملتی  فرود نخواهد آمد تا زمانی که آن قوم  خودش راه خیر و صلاح  را رها نکند و راههای شر وفساد  وسر کشی ونافرمانی رادر پیش  نگیرد و بدین سان به خود  ظلم 
نکند  با توجه به این قاعده ی
کلی  خداوند متعال  هر گاه 
مبتلا شدن قومی را به عذاب  ذکر
فرموده ، در کنار آن جرمش را هم بیان فرموده است ، تا مردم به خوبی بدانند که این
نتیجه ی اعمال خود  آنان است که در دنیا
وآخرت  دامنگیرشان خواهد شد : ‏ «فَكُلّاً
أَخَذْنَا بِذَنبِهِ فَمِنْهُم مَّنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِباً وَمِنْهُم
مَّنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ وَمِنْهُم مَّنْ خَسَفْنَا بِهِ الْأَرْضَ وَمِنْهُم
مَّنْ أَغْرَقْنَا وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِن كَانُوا
أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ»

‏(‏ ما هر يك از اينها را به گناهانشان
گرفتيم : براي بعضي از ايشان طوفان همراه با سنگريزه حواله كرديم ، و بعضي از
ايشان را صداي ( رعب‌انگيز صاعقه‌ها و زمين‌لرزه‌ها ) فرا گرفت ، و برخي از ايشان
را هم به زمين فرو برديم ، و برخي ديگر را ( در آب دريا ) غرق كرديم . خداوند هرگز
بديشان ستم نكرده است و آنان خودشان ( با ارتكاب كفر و فسق و فجور ) به خويشتن ستم
كردند ( و نتيجه آن را هم ديدند و چشيدند ) عنکبوت/40

دومین مطلب که از این قاعده ی کلی استنباط
می شود  این است که شر و فساد  فردی عامل هلا کت و  عذاب 
نیست ، بلکه شر و فساد اجتماعی است 
که موجب  هلاکت و عذاب می شود ،
یعنی اگر میان افرادی  از ملت به صورت  پراکنده ، ناهنجاری های اعتقادی و عملی  وجود داشته باشد ، اما سطح اخلاقی  ودینی 
مجموعه ی ملت ، آن قدر بالا باشد 
که این ناهنجاری های  متفرق افراد ،  در برابر آن نا چیز  باشد ، در آن صورت این افراد  هر قدر 
هم که فاسد باشند ، اوضاع و احوال 
مجموع ملت  محفوظ  مانده وفتنه ای عمومی، که موجب هلاکت و تباهی
عمومی  گردد بر پا نخواهد شد ؛ اما  اگر این ناهنجاری ها و بزهکاری ها از حدود
افراد تجاوز کند  ودر بین همه ی افراد ملت
گسترش یابد ، آنگاه است که احساس دینی و شعور اخلاقی ملت ، آن قدر ضعیف  خواهد شد که به جای خیر وصلاح ،شر و فساد  فرصت 
رشد وشاخ وبرگ زدن پیدا خواهد کرد . 
این جا است که نظر خداوند متعال  از
این قوم بر خواهد گشت  و آنان سفرشان را
از  جایگاه عزت به سوی ذلت آغاز  خواهند کرد 
تا اینکه سرانجام  به جایی
خواهند  رسید که غضب خداوند متعال را تحریک
خواهند کرد  وخشم  خداوند متعال آنان  را از بین خواهد برد در قران مجید در این
رابطه  مثالهای  زیادی بیان شده است .

قوم نوح (ع) هنگامی که دچار عذاب الهی گردید
که ناهنجار های اعتقاد ی وعملی در آن عمیق گردید و گسترش یافتن در همه ی روی زمین
راآغاز کرد و امید اینکه از این درخت پلید دیگر میوه ی خوبی به دست آید ،کاملأ از
بین رفت . سر انجام نوح مجبور شد به پرور دگار عرض کند:« وَقَالَ نُوحٌ رَّبِّ لَا
تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّاراً ‏(26) ‏ إِنَّكَ إِن
تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِراً كَفَّاراً »‏

‏( نوح ( به دعاي خود ادامه داد و ) گفت :
پروردگارا ! هيچ احدي از كافران را بر روي زمين زنده باقي مگذار – ‏‏ كه اگر ايشان
را رها كني ، بندگانت را گمراه مي‌سازند ، و جز فرزندان بزهكار و كافرِ سرسخت نمي‌زايند
و به دنيا نمي‌آورند .(نوح/26-27)

قوم عاد نیز زمانی مستحق عذاب الهی گشت که
شر و فساد در دل های آنان،آنقدر  جای گرفت
که افراد شرور و فاسد وظالم ،رهبر و حاکم آنان شد ند وبرای اهل خیر و صلاح دیگر
جایی در نظام اجتماعی باقی نماند:. ‏« وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُواْ بِآيَاتِ
رَبِّهِمْ وَعَصَوْاْ رُسُلَهُ وَاتَّبَعُواْ أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ »‏‏

(اين هم قوم عاد بودند كه آيه‌هاي ( آفاق و
انفُس ) و دلائل پروردگارشان را انكار و تكفير كردند و از فرمان ( پيغمبر خدا هود
و در اصل از فرمان همه ) پيغمبران خدا سركشي نمودند و از دستور هر سركش عناد پيشه‌اي
پيروي كردند ). ‏هود/59

قوم لوط را هنگا می هلاک کردند که شعور اخلاقی
آنان،آنقدر ضعیف شد و بی حیایی آنقدر در آنان افزایش یافت که فواحش ،آشکارا در
‏محافل و مجالس و بازارهایشان انجام می گرفت ،حتی حس بد و زشت دانستن فواحس هم از
بین رفت:‏« أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ
وَتَأْتُونَ فِي نَادِيكُمُ الْمُنكَرَ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَن
قَالُوا ائْتِنَا بِعَذَابِ اللَّهِ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ ‏»

( آيا شما با مردان آميزش مي‌كنيد ، و راه (
توليد و تكثير نسل ) را مي‌بنديد ، و در باشگاهها و مجالس خود ( آشكارا و در ميان
جمع ، بدون ترس و خوف از يزدان ، و حيا و شرم از مردمان ) كارهاي زشت انجام مي‌دهيد
؟ !  ( و دامن عصمت به گناه مي‌آلائيد ؟ !
) پاسخ قوم او جز اين نبود كه بگويند : اگر راست مي‌گوئي ، عذاب خدا را بر سر ما
بياور ( و ما مردمان آلوده را امان مده ! ) عنکبوت/29

بر اهل مدین آنگاه عذاب نازل شد که همه ی
قوم ،خائن ،بد معامله وکلاهبردار شدند ؛برای مشتری کم وزن کردن واز دیگران بیشتر
از حق خود گرفتن ،عیب محسوس نمی شد؛احساس اخلاقی قوم آن قدر ضعیف شده بود که اگر
آنان به خاطر داشتن این عیب ملامت می شدند به جای پایین گرفتن سر از شرم و خجالت
،بر عکس ملامت کننده را سرزنش می کردند .این مطلب راکه در آنان عیبی قابل ملامت
وجود دارد به کلی درک نمی کردند. آنان کارهای بد را ،بد نمی دانستند ،بلکه کسانی
را که این کارها را بد تلقی می کردند ،در اشتباه و شایسته ی سر زنش و نکوهش می
دانستند:‏« وَيَا قَوْمِ أَوْفُواْ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلاَ
تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَلاَ تَعْثَوْاْ فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ ‏–
‏ قَالُواْ يَا شُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيراً مِّمَّا تَقُولُ وَإِنَّا
لَنَرَاكَ فِينَا ضَعِيفاً وَلَوْلاَ رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ وَمَا أَنتَ
عَلَيْنَا بِعَزِيزٍ ‏»

‏( اي قوم من ! پيمانه و ترازو از روي عدل و
داد ، به تمام و كمال بسنجيد و بپردازيد و از چيزهاي مردم نكاهيد و در زمين
تباهكارانه تباهي نكنيد .— ‏ ‏ گفتند : اي شعيب ! بسياري از چيزهائي را كه مي‌گوئي
نمي‌فهميم ( و گوشمان به سخنانت بدهكار نيست ) و ما شما را در ميان خود ضعيف مي‌بينيم
( و قادر به دفاع از خويشتن و اقناع ديگران نمي‌دانيم ) . اگر ( به خاطر احترام )
قبيله اندك تو نبود ( كه بر آئين ما مي‌باشند ) ما تو را سنگباران مي‌كرديم و تو
در پيش ما قدر و ارزشي نداري ( تا تو را بزرگ و محترم داريم و از كشتن تو صرف نظر
كنيم ، و در برابر ما قوّت و قدرت آن را نداري كه از خويشتن دفاع كني ) .
‏هود/85/91

حکم مبتلا شدن بنی اسرائیل به ذلت
،مسکنت،غضب و لعنت الهی ،زمانی صادر شد که آنان گام برداشتن به سوی بزهکاری ،ظلم
وحرام خواری را آغاز کردند .پیشوایان آنان دچار بیماری مصلحت گرایی شدند و به تحمل
گناهان ومنکرات عادت کردند .در میان آنان کسی که نماند که منکر را منکر بداند واز
آن جلوگیری کند:‏« وَتَرَى كَثِيراً مِّنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الإِثْمِ
وَالْعُدْوَانِ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ‏- ‏
لَوْلاَ يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبَارُ عَن قَوْلِهِمُ الإِثْمَ
وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ ‏»:( ‏ بسياري از آنان
را مي‌بيني كه در گناهكاري و ستمكاري ، و خوردن مال حرام بر يكديگر خدا(ص)در
سخنانش به اینجا رسید بلند شد و فرمود:« سوگند به ذاتی که جانم در دست اوست بر شما
لازم است که به نیکی امر و از منکر و بدی نهی کنید .0هر کسی را در حال  ارتکاب بدی و منکر دیدید،دستش را  بگیرید و به سوی راه راست بکشانید  ودر این رابطه اصلا  سکوت و تعارف 
نکنید و گر نه خداوند دلهای شما را از همدیگر متأ ثر خواهد کر د وشما را
نیز همانند بنی اسراییل لعنت و نفرین خواهد نمود »

فساد اعتقادی  وناهنجاری عملی  به بیماری های مسری می ماند.یک بیماری مسری وبا
مانند ،در آغاز چند نفر ضعیف را مورد تهاجم 
قرار می دهد .اگر آب و هوا خوب باشد 
وتدابیر امنیتی و بهداشتی به خوبی رعایت شده باشد ،وبیمارانی که تحت تأثیر
بیماری بیماری قرار گرفته اند ، به موقع 
درمان شوند ،بیماری شکل وبا پیدا نمی کند 
وعموم مردم  از آن محفوظ میمانند ؛
اما اگر پزشکان غفلت ورزند ،سازمان حفظ 
بهداشت بی توجهی کند ؛ متولیان امر ، زباله ها و آلودگی ها را دفع
نکنند  و با آنها بسازند ، میکرب های
بیماری،آهسته و آرام  در آب و هوا  سرایت و آن قدر  هوا را آلوده خواهد  کرد که به جای تندرستی ، برای بیماری مساعد
خواهد شد.

 در
نها یت هنگا می که به عموم مردم آن آبادی ،هوا، آب ،غذا، لباس ، مسکن و خلاصه  هیچ چیزی که از آلودگی و سمی بودن  پاک باشد ،نرسد نیروی حیات آنان جواب خواهد
کرد  وهمه ی آبادی  دچار بیماری 
و وبا  خواهد شد . آن گاه  قوی ترین افراد هم نخواهند  توانست خود را از  بیماری مصون و محفوظ  بدارند .حتی خود پزشکان  ومسئولین بهداشت  و متولیان 
دفع آلودگی ها  نیز  بیمار خواهند شد.آنانی که در حد  توان خود همه ی تدابیر  امنیتی وبهداشتی  را رعایت و انواع  دارو استفاده می کردند ،هم از هلاکت محفوظ
نخواهند ماند . اخر آنان در برابر مسمومیت هوا ،آلودگی آب ،فساد مواد غذایی
وآلودگی محیط ، چه کاری میتوانند انجام دهند ؟

فساد اخلاق 
و اعمال و گمراهی های اعتقادی را می توان بر این مسئله قیاس کرد  علما طبیبان قوم و ملت اند ؛ حکام و ثروتمندان
، متولیان و مسؤلان  پاکیزگی  و نظافت 
و بهداشت جامعه اند . غیرت ایمانی و حس اخلاقی  جامعه ، مثل نیروی حیات و زندگی است . محیط
اجتماع  همان جایگاه آب وهوا ، غذا ، لباس
و مسکن را دارد  در زندگی  از لحاظ دین و اخلاق ، امر به معروف و نهی از
منکر ، همان جایگاهی را دارد که از لحاظ 
تندرتی جسمی ، نظافت و تدابیر بهداشتی دارد . هنگامی که علما و متولیان  امر ، وظایف اصلی خود ، یعنی  امر به معروف و نهی از منکر  را رها و با شر و فساد مبارزه مدارا می کنند ،
گسترش  گمراهی ها  و ناهنجاری 
های  اخلاقی در میان افراد جامعه
آغاز می شود . غیرت ایمانی جامعه نیز  به
مرور رو به ضعف می رود ، تا اینکه سرانجام 
همه ی حیط اجتماعی فاسد ، فضای زندگی ملی 
برای خیر و صلاح  نامساعد  وبرای شر و فساد  سازگار می شود . مردم از نیکی فرار  می کنند 
و بجای نفرت از بدی مجذوب آن می شوند .ارزش های اخلاقی دگرگون می شود .عیب
تبدیل به هنر وهنر تبدیل به عیب  می شود.
در این هنگام بدی و ناهنجاری خیلی خوب رشد می کند وهیچ بذر نیکی سر بر نمی آورد و
جوانه نمی زند .

زمین ،هوا و آب همه وهمه از پروردن آن خود
داری می کنند ؛چرا که همه ی نیروی آنها متوجه رشد ونمو درختان پلید خواهد
شد.همگامی که جامعه وملتی به اینجا برسد ،مستحق عذاب الهی می گردد. اینجاست که
چنان عذاب الهی عمومی نازل خواهد شد که هیچ کسی از آن محفوظ نخواهد شد .حتی کسی که
در خانقاهی نشسته  وروز وشب به عبادت
خداوند مشغول باشد ،نیز گرفتار خواهد شد .

دراین رابطه در قرآن آمده است:   « 
وَاتَّقُواْ فِتْنَةً لاَّ تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنكُمْ خَآصَّةً
وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ »‏           

‏ خويشتن را از بلا و مصيبتي به دور داريد
كه تنها دامنگير كساني نمي‌گردد كه ستم مي‌كنند ( بلكه اگر جلو ستمكاران گرفته
نشود ، خشك و تر به گناه آنان مي‌سوزد ) و بدانيد كه خداوند داراي كيفر سخت و
مجازات شديد است . ‏انفال/25

ابن عباس در تفسیر این آیه می فرماید
:خواسته ی خداوند متعال این است که به بدی اجازه ندهید تا در میان شما بماند ؛چرا
که اگر با بدی مدارا نمودید و به آن اجازه ی رشد دادید ،از سوی خداوند متعال عذاب
عمومی نازل خواهد شد و نیکان و بدان را در بر خواهد گرفت. رسول خدا (ص) در تشریح
این آیه می فرماید:« خداوند متعال عموم مردم را به خاطر عمل برخی افراد خاص  عذاب نمی دهد ،مگر زمانی که آنان بدی را در
میان خود مشاهده کنند و با وجود قدرت و توان جلوی آن را نگیرند . هنگامی این کار
راکردند ،خداوند متعال خاص و عام همه را مبتلای عذاب خواهد کرد .».

مهمترین وسیله ی حفظ سلامتی و اخلاقی و دینی
جامعه این است که تک تک افراد آن ،غیرت ایمانی و احساس اخلاقی داشته باشند .رسول
خدا (ص) این مسئله را در قالب کلمه ی جامع 
«حیا» بیان فرموده است . حیا در اصل جزیی از ایمان است؛ همان گونه که رسول
خدا فرمودند:« الحیاء من الایمان» حتی هنگامی که به آن حضرت عرض کردند : حیا جزیی
از ایمان است ؟ فرمود :« بل هو الدین کله»یعنی حیاء کل دین است .

مقصود از حیا این است که نفس انسان طبعأ از
بدی و معصیت منقبض  شود و قلبإ از آن تنفر
داشته باشد . کسی که این صفت را داشته باشد ، نه تنها از زشتی ها اجتناب می کند
،بلکه ارتکاب زشتی را از دیگران نیز تحمل نخواهد کرد  وتحمل دیدن بدی ها را نخواهد داشت،  و برای آشتی با ظلم و معصیت ممکن نخواهد بود
.هر گاه در برابر او کار زشتی صورت گیرد ، غیرت ایمانی او تحریک می شود  و برای 
از بین بردن آن با زبان و با دست تلاش خواهد کرد ویا حد اقل قلبش همواره
این دغدغه و ناراحتی را خواهد داشت که آن بدی را از بین ببرد :رسول الله (ص) می
فرماید: «هر کسی از شما بدی ومنکری را مشاهده کرد ،باید با دستانش آن را از بین
ببرد،اگر نتوانست پس با زبانش و اگر این کار را هم نتوانست باقلبش و این ضعیف ترین
درجه ی ایمان است».

قوم و ملتی 
که این صفت در میان عموم افراد آن وجود داشته باشد ،دینش مصون و محفوظ
خواهد ماند .و سطح اخلاقی آن هیچ گاه 
پایین نخواهد آمد ؛چرا که هر فرد آن 
محتسب وناظر افراد دیگر خواهد بود .پس فساد عقیده وعمل ،امکان رخنه در آن
نخواهد یافت قران در حقیقت می خواهد  چنین
جامعه ی ایده الی به وجود بیاورد که هر فرد آن صرفأ به خاطر میل و علاقه ی قلبی و
به خاطر فطرت ،حیا و غیرت ایمانی اش وتنها با انگیزه ی وجدان خویش ، وظیفه ی نظارت
و احتساب را انجام دهد و بدون اجر و مزدی به عنوان پلیس خدا انجام وظیفه نماید :‏
وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ
وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي
كُنتَ عَلَيْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ
عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِن كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللّهُ
وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُوفٌ
رَّحِيمٌ ‏»

‏( و بي‌گمان شما را ملّت ميانه‌روي كرده‌ايم
( نه در دين افراط و غلوي مي‌ورزيد ، و نه در آن تفريط و تعطيلي مي‌شناسيد . حق
روح و حق جسم را مراعات مي‌داريد و آميزه‌اي از حيوان و فرشته‌ايد ) تا گواهاني بر
مردم باشيد ( و بر تفريط ماديگرايانِ لذائذ جسماني طلب و روحانيّت باخته ، و بر
افراط تاركانِ دنيا و تركِ لذائذ جسماني كرده ، ناظر بوده و خروج هر دو دسته را از
جاده اعتدال مشاهده نمائيد ) و پيغمبر ( نيز ) بر شما گواه باشد ( تا چنانچه دسته‌اي
از شما راه او گيرد ، و يا گروهي از شما از جاده سيرت و شريعت او بيرون رود ، با
آئين و كردار خويش بر ايشان حجّت و گواه باشد ) . و ما قبله‌اي را كه بر آن بوده‌اي
( و تا كنون به سوي آن نماز خوانده‌اي و هم اينك فرمان روكردن به جهت كعبه صادره
شده است ) قبله ننموده بوديم مگر اين كه بدانيم چه كسي از پيغمبر پيروي مي‌نمايد و
چه كسي بر پاشنه‌هاي خود مي‌چرخد ( و به عقب بر مي‌گردد تا صف ثابت‌قدمان بر ايمان
، و فرصت‌طلبان بي‌ايمان از هم روشن و جدا شود ) . و اگرچه ( تغيير قبله براي كسي
كه الفت گرفته است بدان رو كند ) بس بزرگ و دشوار است مگر بر كساني كه خدا ايشان
را رهنمون كرده باشد ( به احكام دين و راز قانونگذاري و بداند كه هدف از روكردن به
اين سو يا آن سو اطاعت فرمان خدا است نه به خاطر تقدّس خود جهات ) و خدا ايمان شما
را ( كه انگيزه پيروي از پيغمبر است ) ضايع نمي‌گرداند ( و اجر و پاداش عبادات
قبلي شما را هدر نمي‌دهد ، چه ) بي‌گمان خدا نسبت به مردم بس رؤوف و مهربان است )
‏بقره/143

لذا بار ها به مسلمانان گفته شده است امر به
معروف ونهی از منکر ویژگی ملی شما است  که
در هر زن و مرد با ایمان  باید متحقق   گردد:‏«كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ
لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ
بِاللّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْراً لَّهُم مِّنْهُمُ
الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ ‏»

‏ (شما ( اي پيروان محمّد ) بهترين امّتي
هستيد كه به سود انسانها آفريده شده‌ايد ( مادام كه ) امر به معروف و نهي از منكر
مي‌نمائيد و به خدا ايمان داريد . و اگر اهل كتاب ( مثل شما به چنين برنامه و آئين
درخشاني ) ايمان بياورند ، براي ايشان بهتر است ( از باور و آئيني كه برآنند . ولي
تنها عدّه كمي ) از آنان با ايمانند و بيشتر ايشان فاسق ( و خارج از حدود ايمان و
وظائف آن ) هستند . ‏)آل عمران/110

‏« وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ
بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ
الْمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللّهَ
وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللّهُ إِنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ‏»

‏( مردان و زنان مؤمن ، برخي دوستان و
ياوران برخي ديگرند . همديگر را به كار نيك مي‌خوانند و از كار بد باز مي‌دارند ،
و نماز را چنان كه بايد مي‌گزارند ، و زكات را مي‌پردازند ، و از خدا و پيغمبرش
فرمانبرداري مي‌كنند . ايشان كسانيند كه خداوند به زودي ايشان را مشمول رحمت خود مي‌گرداند
.  ( اين وعده خدا است و خداوند به گزاف
وعده نمي‌دهد و از وفاي بدان هم ناتوان نيست . چرا كه ) خداوند توانا و حكيم است .
‏)-توبه/71

‏« التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ
الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدونَ الآمِرُونَ
بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّهِ
وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ ‏»

‏ ( از جمله اوصاف اين مؤمنان و سائر
مسلمانان اين است كه ) آنان توبه‌كننده ( از معاصي ) ، پرستنده ( دادار ) ،
سپاسگزار ( پروردگار ) ، گردنده ( در زمين و انديشمند در آفاق و انفس ) ، نمازگزار
، دستوردهنده به كار نيك ، بازدارنده از كار بد ، و حافظ قوانين خدا مي‌باشند
.  ( اي پيغمبر ! ) مژده بده به مؤمنان (
به چيزهائي كه خارج از توصيف و تعريف و به دور از فهم مردمان است ) . ‏توبه/112

‏« الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي
الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ
وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ ‏»

‏ ( آن مؤمناني كه خدا بديشان وعده ياري و
پيروزي داده است ) كساني هستند كه هرگاه در زمين ايشان را قدرت بخشيم ، نماز را
برپا مي‌دارند و زكات را مي‌پردازند ، و امر به معروف ، و نهي از منكر مي‌نمايند ،
و سرانجام همه كارها به خدا برمي‌گردد ( و بدانها رسيدگي و درباره آنها داوري
خواهد كرد ، همان گونه كه آغاز همه كارها از ناحيه خدا است ) . ‏حج/41 

اگر مسلمانان این گونه باشند به آبادی وشهری
می مانند که هر شهروند آن نسبت به نظافت جسم وبهداشت شهر احساس مسئولیت می نماید و
نه تنها به نظافت جسم و خانه اش می پردازد ،بلکه در هر جایی از شهر که آلودگی و
کثافت مشاهده نماید ،نسبت به دفع آن اقدام می کند و وجود نجاست رادر هیچ جایی تحمل
نمی کند . روشن است که آب وهوا و محیط چنین شهری همواره پاکیزه خواهد ماند . اگر
گاهی فرد ی ضعیف و رنجور از آنان بیمار گردد به موقع درمان خواهد شد ،یا حداکثر
بیماری ار صرفا یک بیماری شخصی و فردی خواهد بود که با سرایت به دیگران به شکل
وبای عمومی در نخواهد آمد . ولی مسلمانان نتوانند خود را در این سطح بالا نگه
دارند ، حداقل برای حفط سلامتی دینی واخلاقی جامعه همیشه باید گروهی  آماده ی ارائه ی این وظیفه باشند که آلودگی ها
وانحرافات اعتقادی ، اخلاقی و عملی  را دفع
کنند: ‏« وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ
بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ‏»

‏( بايد از ميان شما گروهي باشند كه ( تربيت
لازم را ببينند و قرآن و سنّت و احكام شريعت را بياموزند و مردمان را ) دعوت به
نيكي كنند و امر به معروف و نهي از منكر نمايند ، و آنان خود رستگارند . ‏) آل
عمران104  

این گروه علما وحکام است که اشتغال آنان در
کار امر به معروف  ونهی از منکر مانند
پرداختن مداوم و آمادگی همیشگی  مسئولین
نظافت و بهداشت شهر برای انجام وظیفه ی خویش ضروری و حتمی است . اگر اینان از
وظیفه و مسئولیت خویش غافل باشند و در جامعه هم هیچ کس و گروهی که به خیر و صلاح
دعوت کند وجود نداشته باشد ،تباهی و از بین رفتن جامعه از لحاظ اخلاقی و دینی همان
گونه قطعی است که  در صورت عدم وجود اداره
ی بهداشت ونظافت در شهر ی وهم چنان عدم هیچ گونه اقدامی در این زمینه از طرف
شهروندان ،هلاکت وتباهی آن جا معه  از لحاظ
جسم و جان قطعی است . علت از بین رفتن و هلاکت اقوام  پیشین نیز این بوده است که در میان آنان هیچ
گروهی که از بدی ها باز بدارد وبه نیکی ها فرا خواند وجود نداشته است :‏«
فَلَوْلاَ كَانَ مِنَ الْقُرُونِ مِن قَبْلِكُمْ أُوْلُواْ بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ
عَنِ الْفَسَادِ فِي الأَرْضِ إِلاَّ قَلِيلاً مِّمَّنْ أَنجَيْنَا مِنْهُمْ
وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مَا أُتْرِفُواْ فِيهِ وَكَانُواْ مُجْرِمِينَ ‏»

‏ چرا نمي‌بايست كه در ميان ملّتهاي ( گذشته
) پيش از شما فرزانگاني باشند كه از فساد در زمين نهي كنند ( تا ديگران را از
گرفتار آمدن به عذاب و نابود شدن رهائي بخشند ؟ ) مگر مردمان كمي كه ( به وظيفه
امر به معروف و نهي از منكر عمل كردند و ) ما نجاتشان داديم ، و ( امّا در همان
حال ) كافراني مي‌زيستند كه از خوشگذراني و تنعّم و تلذّذي پيروي مي‌كردند كه آنان
را مغرور و فاسد كرده بود ، و دائماً گناه مي‌ورزيدند ( و هيچ وقت به دعوت
پيغمبران و خيرخواهان گوش نمي‌دادند و از فساد و تباهي دست نمي‌كشيدند ) .
‏هود/116

‏آ لَوْلاَ يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ
وَالأَحْبَارُ عَن قَوْلِهِمُ الإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا
كَانُواْ يَصْنَعُونَ ‏»

‏ چرا پيشوايان مسيحي و علماء يهودي آنان را
از سخنان گناه‌آلود و خوردن مال حرام نهي نمي‌كنند و باز نمي‌دارند ؟ آنان ( هم با
ترك نهي و لب فروبستن از اندرز و ارشاد ) چه كار زشتي مي‌كنند . ‏مائده /63

پس مسئولیت علما ، مشایخ و حکام از همه
سنگین تر است . آنان صرفا پاسخگوی اعمال خود نیستند ،بلکه پاسخگویی و مسئولیت
اعمال همه ی افراد جامعه نیز تا حد زیادی متوجه آنان است . بحث امراء  و حکام ظالم و ستمگر و خوشگذاران و علما و مشایخی
که یه تملق و چاپلوسی آنان مشغولند  جداست
و نیازی نیست که بگوییم نزد خداوند چه عاقبتی در انتظار آنان است؛ اما امراء ،علما
و مشایخی که در کاخ ها و خانقاه ها ی خویش ادعای زهد ،تقوا،عبادت و ریاضت دارند
نیز از پاسخگویی در حضور خداوند نجات نخواهند یافت. چون در زمانی که طوفان های
گمراهی و فساد اخلاقی از هر سو ملت آنان را مورد تهاجم قرار داده شایسته نیست که
در گوشه ای سرهای خود راپایین بگیرند ،بلکه وظیفه و مسئولیت آنان این است که به
عنوان مرد میدان بیرون بیایند و همه ی توان و اثر و نفوذ ی راکه خداوند متعال به
آنان عطا کرده است به کار گیرند و با این طوفان و تهاجم به مقابله برخیزند .
مسئولیت دفع  طوفان،بدون تردید متوجه آنان
نیست ؛اما صرف همه ی توان و نیروی موجود برای دفع آن و رویارویی با آن قطعا متوجه
آنان است .

اگر آنان از این کار دریغ کنند ،
عبادت،ریاضت وپرهیزگاری شخصی و فردی شان ،آنان را از پاسخگویی روز حساب و کتاب
تبرئه نخواهد کرد .شما آن مسؤل  و کار مند
اداره ی نظافت و بهداشت را هیچ گاه نمی توانید از مسؤلیت تبرئه کنید  که در شهر ، وبا در حال گسترش باشد  و هزاران انسان در حال  دست و پنجه نرم کردن با مرگ باشند  و او در خانه اش بنشیند  و صرفا به فکر حفظ جان خود و خانواده اش باشد .
اگر یک شهروند عادی این کار را بکند ، شاید کار او چندان  قابل اعتراض نباشد ؛ اما اگر یک کارمند و مسول
اداره ی بهداشت این گونه عمل نماید ،در مجرم بودن 
ومقصر بودنش هیچ تردی وجود ندارد .

——————————————-

منبع : گفتار ها

مولف: ابو الاعلی مودودی

ترجمه عبدالغنی سلیم قنبرزهی

انتشارات : نشر احسان  1383

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس