معماری
خانه ---> اندیشه ---> در اسلام صلح بر جنگ اولی تر است
نویسنده: نعمت الله صالحی نجف آبادی باید دانست که معنی « جهاد »در لغت و در عرف قران گسترده تر از « قتال »است و به معنای مطلق کوشش در هر راهی و به هر منظوری است و با قرینه معلوم می شود که این کوشش در راه خیر است یا شر. در این باره باید گفت از نظر اسلام جنگ برای تحمیل عقیده مجاز نیست زیرا آیه ی « لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ » بقره/256 می گوید: « اجبار و اكراهي در ( قبول ) دين نيست

در اسلام صلح بر جنگ اولی تر است

صلح و آشتیدر اسلام صلح بر جنگ اولی تر است

نویسنده: نعمت الله صالحی نجف آبادی

اصل جنگ است یا صلح

باید دانست که معنی « جهاد »در لغت و در عرف قران گسترده تر از « قتال »است و به معنای مطلق کوشش در هر راهی و به هر منظوری است و با قرینه معلوم می شود که این کوشش در راه خیر است یا شر.

در آیه ی « وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ » حج/78 کلمه « فی الله » قرینه است و مقصود از آن کوشش در راه خیر، و در آیه ی  « وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ » لقمان/15 عبارت « عَلَى أَنْ تُشْرِكَ » قرینه است و مقصود از آن کوشش در راه شر است. بنابراین، جنگ در راه خدا مصداقی از جهاد به معنای لغوی است و در واقع، جهاد به معنای اخص است، و ما در اینجا همین جهاد به معنای اخصّ را که باید آن را جهاد اصطلاحی نامید، مورد بحث قرار می دهیم.

پیش از این که به اصل بحث جهاد بپردازیم، لازم است که در این باره دو مطلب را بیان کنیم:

اول اینکه، آیا از نظر اسلام، جنگ برای تحمیل عقیده مجاز است یا خیر؛ دوم اینکه، آیا در مقابل دشمن مهاجم، صلح اصل است و باید با دفع تهاجم دشمن در پی از بین بردن جنگ و ایجاد صلح بود یا جنگ اصلل است و باید هر چه بیشتر به آن دامن زد؟

درباره ی مطلب اول

در این باره باید گفت از نظر اسلام جنگ برای تحمیل عقیده مجاز نیست زیرا آیه ی « لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ » بقره/256 می گوید: « اجبار و اكراهي در ( قبول ) دين نيست ، چرا كه هدايت و كمال از گمراهي و ضلال مشخّص شده است ».

این جمله ی خبری معنای انشایی یم دهد و این که می گوید: « هیچ اجباری در دین نیست » به معنای این است که نباید هیچ اجبار و تحمیلی در دعوت به دین به کار رود زیرا حق و باطل به حکم وجدان و فطرت انسان  مشخص است و نیازی به اجبار نیست. پس اجبار چه به صورت تهدید باشد و چه به صورت جنگ نباید برای تحمیل دین و عقیده اعمال شود.

به بیان دیگر، اساسا" عقیده یک امر قلبی است که با زور به وجود نمی آید زیرا انسان هر چه را فطرتش بدان حکم می کند می پذیرد و زور و تحمیل نه عقیده فرد را تغییر یم دهد و نه عقیده ی جدیدی در او به وجود می آورد و به این دلیل اعمال زور کاری بی حاصل است، پس به حکم آیه ی مزبور از نظر اسلام جنگ برای تحمیل عقیده و دین مجاز نیست.

درباره مطلب دوم

در این باره باید گفت که در مقابل دشمن مهاجم، صلح اصل است نه جنگ، با این بیان که جنگ حالتی اضطراری است و پس از تهاجم دشمن ضرورت پیدا می کند و بعد از درهم شکستن دشمن دیگر ضرورت ندارد، و بدین سبب قرآن کریم پایان جنگ را رفع تهاجم و از بین رفتن فتنه ای که دشمن به وجود آورده دانسته و گفته است : « وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ » بقره/193 « و با آنان پيكار كنيد تا فتنه‌اي باقي نماند ( و نيروئي نداشته باشند كه با آن بتوانند شما را از دينتان برگردانند ) ». و اگر گفته شود لفظ فتنه در آیه نکره در سیاق نفی است و افاده ی عموم می کند و م یگوید با آنان نجنگید تا هیچ فتنه ا یدر جهان نباشد نه فقط فتنه ای که دشمن مهاجم به وجود آورده است، جوابش این است که به قرینه آیه ی قبل « فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ » بقره/191 « پس اگر با شما جنگيدند ايشان را بكشيد » که جنگ را به تهاجم دشمن مشروط می کند در اینجا مقصود فتنه ی خاصی است که دشمن مهاجم به وجود آورده است. بدیهی است این که در آیه برای جنگیدن غایت و پایان ذکر شده به این معناست که وقت یفتنه و شر دشمن رفع شد دیگر جنگیدن مجاز نیست. در حقیقت، آیه می خواهد بگوید: شما باید با دشمنی که شروع کننده جنگ است بجنگید و ریشه فتنه را بخشکانید تا جنگ نباشد و صلح برقرار شود. قرآن کریم در سوره انفال که بخش مهمی از آن به جنگ بدر مربوط است می فرماید: « ‏وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ‏ » انفال/61 « ‏ اگر آنان به صلح گرايش نشان دادند ، تو نيز بدان بگراي ( و در پذيرش پيشنهاد صلح ترديد و دودلي مكن و شرائط منطقي و عاقلانه و عادلانه را بپذير ) و بر خداي توكّل نماي كه او شنواي ( گفتار و ) آگاه ( از رفتار همگان ) است . ‏ »

و قبل از این آیه می فرماید: « ‏وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ‏ »انفال/60

« ‏ براي ( مبارزه‌ي با ) آنان تا آنجا كه مي‌توانيد نيروي ( مادي و معنوي ) و ( از جمله ) اسبهاي ورزيده آماده سازيد ، تا بدان ( آمادگي و ساز و برگ جنگي ) دشمنِ خدا و دشمن خويش را بترسانيد ، و كسان ديگري جز آنان را نيز به هراس اندازيد كه ايشان را نمي‌شناسيد و خدا آنان را مي‌شناسد . هر آنچه را در راه خدا ( از جمله تجهيزات جنگي و تقويت بنيه دفاعي و نظامي اسلامي ) صرف كنيد ، پاداش آن به تمام و كمال به شما داده مي‌شود و هيچ گونه ستمي نمي‌بينيد .  ‏ ‏ »

و هم چنین به رسول خدا (ص) امر می کند: « ‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ‏ » انفال /65

« ‏ اي پيغمبر ! مؤمنان را به جنگ ( با دشمن براي اعلاء فرمان خدا ) برانگيز . هرگاه بيست نفر شكيبا ( و ورزيده و قويّ‌الايمان ) از شما باشند بر دويست نفر غلبه مي‌كنند ، و اگر از شما صد نفر باشند بر هزار نفر از كافران غلبه مي‌كنند ، به خاطر اين كه كافران گروهي هستند كه نمي‌فهمند ( براي چه چيزي و چه كسي مي‌جنگند ، و اگر كشته شدند سرنوشت خانواده و سرانجام خودشان چه خواهد بود ، و لذا اين تاريكي راه و ناآگاهي از هدف و ندانستن نتيجه‌ي دنيوي و اخروي مبارزه ، تاب و تواني براي آنان باقي نمي‌گذارد ) .  ‏ ‏ »

از اینجا معلوم می شود که اسلام صلح را به عنوان یک اصل زیر بنایی در روابط اجتماعی می شناسد که باید در پی آن بود و در به وجود آوردن و حفظ آن کوشید.

در اینجا توجه به این نکته لازم است که با در نظر گرفتن این اصل زیر بنایی اگر بیگانگان همیشه طالب صلح و زندگی مسالمت آمیز با مسلمانان باشند هیچ گاه جنگی میان دو طرف در نمی گیرد، زیرا انچه در آیه مزبور آمده است دستور و فرمانی الزامی در مورد همزیستی و صلح محسوب می شود که تخلف از آن جایز نیست و رسول خدا( ص) و پیروانش وظیفه دارند  که همواره طالب صلح باشند و هیچ وقت درگیری نظامی را با بیگانگان آغاز نکنند.

صلح طبیعت اصلی جوامع

همان طور که سلامت مزاج طبیعت اصلی هر فرد و بیماری حالتی عارضی است، صلح و آرامش نیز طبیعت اصلی جوامع انسانی و جنگ حالتی عارضی محسوب می شود و آیه ی : « وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا » انفال/61 « اگر آنان به صلح گرايش نشان دادند ، تو نيز بدان بگراي ( و در پذيرش پيشنهاد صلح ترديد و دودلي مكن و شرائط منطقي و عاقلانه و عادلانه را بپذير ) ». اشاره به همین معنا دارد که صلح و زندگی مسالمت آمیز طبیعت اصلی جوامع است و باید در حفظ آن کوشید و از این رو اگر دشمن مهاجم به صلح تمایل نشان داد باید از آن استقبال کرد و به آن پاسخ مثبت داد و جامعه  را از بیماری اجتماعی جنگ نجات داد و سلامت را به آنان باز گرداند.

بدیهی است آن طرف که حمله نظامی را آغاز کند و سلامت جامعه را به هم بزند محکوم می شود. اساسا" وجدان بشریت از حمله ابتدایی به دیگران بیزار است و آن را ظلم و غیر قابل توجیه می داند. از این رو هر جا که درگیری نظامی واقع می شود برای تشخیص این که کدام طرف محکوم است سعی می کنند بدانند کدام طرف حمله را آغاز کرده است تا در تبلیغات محلی، منطقه ای و جهانی محکومش کنند، و این نشان می دهد که آغاز حمله نظامی به دیگران به هر منظوری باشد مخالف فطرت انسان هاست اگر چه آن را جنگ دینی بنامند.

نیکی کردن به کافران

گاهی بعضی از افراد مذهبی بر این باورند که نیکی کردن به کسانی که هم دینشان نیستند کاری نارواست و امکان چنین باروی در جامعه ی اسلامی نیز وجود داشته و دارد، و قران کریم چنین چیزی را نفی می کند و هشدار یم دهد که خدا شما مسلمانان را از نیکی کردن به کفاری که مزاحم شما نیستند نهی نمی کند و هرگز نیکی و رفتار عادلانه با آنان ممنوع نیست.

« ‏لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ‏ » ممتنحه /8

« ‏ خداوند شما را باز نمي‌دارد از اين كه نيكي و بخشش بكنيد به كساني كه به سبب دين با شما نجنگيده‌اند و از شهر و ديارتان شما را بيرون نرانده‌اند . خداوند نيكوكاران را دوست مي‌دارد . ‏ »

این آیه که تلویحا" به خوش رفتاری و خیر خواهی درباره ی کفار غیر مزاحم و رفتار عادلانه با انان دعوت می کند، حاکی از این است که اسالم می خواهد روح صفا وو خیر خواهی و احترام به انسان را در مسلمانان بدمد و قلب همه انسان ها را با هم مهربان کند و زمینه ی صلح اجتماعی را فراهم سازد و این شاهدی است بر این که صلح از نظر اسلام یک اصل زیر بنایی و بنیادی است که همه مسلمانان باید در راه آن حرکت کنند.

تنها در صورتی که کفار به مسلمانان حمله نظامی کرده، آنان را از سرزمین شان برانند و به آوارگی شان کمک کنند، از دوستی کردن با آنان نهی شده است، زیرا دوستی در چنین شرایطی سبب می شود که کفار در جامعه ی اسلامی نفوذ کرده و ضربه های سنگینی وارد کنند. این مورد در سوره ممتحنه بیان شده است.

« ‏إِنَّمَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قَاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَأَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ وَظَاهَرُوا عَلَى إِخْرَاجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ‏ » ممتحنه /9

« ‏ بلكه خداوند شما را بازمي‌دارد از دوستي ورزيدن با كساني كه به خاطر دين با شما جنگيده‌اند ، و شما را از شهر و ديارتان بيرون رانده‌اند ، و براي اخراج شما پشتيباني كرده‌اند و ياري داده‌اند . كساني كه ايشان را به دوستي گيرند ، ظالم و ستمگرند . ‏ ».

_______________________

منبع: جهاد در اسلام /مؤلف: نعمت الله صالحی نجف آبادی /  انتشارات: نشر نی، تهران 1386

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس