معماری
خانه ---> فقه معاصر ---> شرحی بر فتوای “مقارنه” از منظر و دیدگاه علّامه کاک احمد مفتی­ زاده

شرحی بر فتوای “مقارنه” از منظر و دیدگاه علّامه کاک احمد مفتی­ زاده

شرحی بر فتوای “مقارنه” از منظر و دیدگاه علّامه کاک احمد مفتی­زاده

نویسنده: کاک علی حسامی

بسم الله الرحمن الرحیم

لاحول ولا قوّۀ الّا بالله العلیّ­ العظیم

شرحی بر یک فتوی

در مورّخه 17/4/92 شورای مدیریت مکتب قرآن روز سه­شنبه 18/4/92 را آغاز ماه مبارک رمضان و متعاقباً چهارشنبه 17/5/92 را عید سعید فطر اعلام کردند. این عدم هماهنگی با مناطق هم­مطلع و همچنین تمام کشورهای اسلامی سؤالاتی را برانگیخته و چون مکتب قرآن بر تبعیت از آراء مرحوم کاک احمد مفتی­زاده تأکید دارند و خود را ملتزم به پیروی از ایشان می­شناسانند. لذا از منظر و دیدگاه علّامه کاک احمد مفتی­زاده بر این فتوی شرحی آورده می­شود.

این فتوی از چند جهتِ دیگر جای شرح و بسط دارد:

 1- از لحاظ شکل فتوی

 2- از جهت ماهیّت آن

 3- توجّه به مبانی دینی و فقهی آن

 4- از زاویه علم نجوم و تطبیق آن بر آراء فقهی

دو یا سه رمضان قبل بود که مکتب قرآن برخلاف اجماع کشورهای اسلامی و بخصوص کردستان و مناطق اهل سنّت ایران، عید فطر را یک روز بعد اعلام کردند. و در توجیه آن عدم احراز رؤیت هلال در مناطق هم­مطلع را ذکر کردند و لذا سی روز رمضان را روزه گرفتند. اگرچه آن روزها هم به علّت این ناهماهنگی­ها و هم­نوا نبودن با اکثر مسلمانان، متأثّر و متأسّف شدم، امّا چون دوستان بر مبنای تأکید مرحوم کاک احمد خود را ملزم به تبعیت از آراء راجح مذهب امام شافعی می­دانستند آنها را معذور یافتم.

امّا بیانیّه­ی 17/4/92 شورای مدیریت مکتب قرآن که برخلاف اجماع تمام مسلمانان دنیا بود، بسی جای شگفتی داشت. تأثّر، آن زمان بر قلبم مستولی شد که صبح پنجشنبه صدای الله اکبر از تمام مساجد سنندج هم­آوا با تمام مسلمانان جهان طنین­انداز بود آن هنگام دوستان از این فضای دینی و معنوی که شایسته بود خود سرقافله این آهنگ وحدت­آفرین باشند، غایب بودند و محروم؟! این بار با مطالعه­ی بیانیّه و تماس با یکی از اعضای هیئت افتاء و قضا متوجّه شدم این موضع­گیری باید رویکرد جدیدی به نسبت آراء مرحوم کاک احمد مفتی­زاده و هم­چنین نگاه تازه­ای به اجتهاد، فتوی و مذهب باشد.

لذا بر مبانی فکری و فقهی علّامه کاک احمد مفتی­زاده شرحی بر این فتوی خواهد رفت و لازم می­آید که شورای مدیریت مکتب قرآن بر آن دقّت نظر داشته باشد و لایه­های نهان این فتوی را به وضوح آشکار سازد.

تفاوت دین و مذهب از منظر کاک احمد مفتی­ زاده:

«بقایای شاهنشاهی تار و مار شده­ی ایران، و خانواده اشرافی ذوب شده اموی پس از آنکه در زمان عمر، اولین، موجودیت خود را از دست داد، و دومی نیز با پیاده شدن سیستم «دیوان»[1] مواجه بود و آفتاب بخت خفته خود را، رو به سقوط نهایی می­دید، به تلاش افتادند که از بسته شدن آخرین روزنه امید جلوگیری کنند.

شهادت عمر، معلول این توطئه بود. با رفتن عمر و خوابیدن نظام دیوان، امتیاز داران شکست خورده در کمین نشسته، نفسی راحت کشیدند و فرصتی برای برداشتن گامهایی در جهت اعاده نظام شرک آلود طبقاتی و امتیازاتی یافتند… و بعد از شهادت علی، ظاهراً آخرین سد توحیدی را در برابر خود محو و نابود شده دیدند… و حکومت را کلاً قبضه کردند.

گرچه شوری[2] نابود شده بود و مسلمانان، حکومت اسلامی را از دست داده بودند، و در زیر فشار یکی از دیکتاتورترین حکومتها گرفتار شده بودند، اما نمی­توانستند یکباره دین خود را فراموش کنند و در ماورای امور مملکت داری[3]، هرگاه در یکی از امور فردی یا خانوادگی، یا اجتماعی، دچار تردید می­شدند و خود طریق استنباط حکم از کتاب و سنت را نمی­دانستند و شوری هم وجود نداشت تا حکم شرعی مسأله را به امّت اعلام دارد، ناچار به جست و جو می­افتادند تا دانشمندی را بیابند و حل مشکل را از او بخواهند. دانشمندان نیز که می­دیدند که شوری (یعنی: تنها قدرت تصمیم­گیری و قانون­گذاری)[4] و امکان اجتماع اولو الأمر وجود ندارد، ناچار هر کدام به طور جداگانه به استنباط احکام می­پرداختند … و چنین شد که شیرازه­ی وحدت امت از هم پاشید و امت واحد پولادین، به تدریج و با مرور سالها، متلاشی شد، و هم از نظر فکری و هم از نظر احکام گوناگون اجتماعی به شاخه­ها و مذاهب تقسیم شد، و به تبع این تقسیمات معنوی، از نظر ظاهری نیز به ملّتها و مملکتهای متعدد، منشعب گردید…

با این خلاصه متوجه می­شویم که:

دین عبارت است از قوانین الاهی، به شرط آنکه در مسایل اجتهادی و استنباطی هر زمان مجموعه دانشمندان ذی صلاح آن زمان و شورای اولی الأمر، احکام را برای جامعه اعلام کند. اما مذهب عبارت است از مجموعه استنباط و اجتهاد افراد به جای شوری در صورتی­ که هر گروه یکی از آن مجموعه­ها را به عنوان مکتب خود برگزیند. و لذا همچنانکه شوری ضامن وحدت امت است مذاهب موجب تفرّق آن می­باشد… به علاوه اجتماع اولی الأمر موجب می­شود که آراء مختلف عرضه شوند، و با بررسی ادلّه آنها، بهترین و منطقی­ترین آنها با موازین اصلی، به امّت اعلام شود و در نتیجه تمام آراء متعارض( که در صورت وجود شوری، یکی از آنها منطبق با موازین اصلی شناخته می­شود و مورد قبول واقع می­گردد، و بقیه که ضعیف و غیر مستدل هستند، مردود خواهند شد)، به طور یک نواخت به امت اعلام می­شود… و محصول نهایی این اعلام رأی­هایی پراکنده، همچنانکه پیدایش مذاهب و به وجود آمدن فرقه گری است، درست شدن مکتبهای ترکیب یافته از موازین اصلی مسلم و استنباطهای درست و آراء نادرست[5] و اگر آراء نادرست در هیچ یک از مذاهب وجود نداشته باشد، خود وجود مذاهب، منتفی خواهد شد، و همه در عمل با هم مساوی خواهند شد…) و باز می­توانیم نتیجه بگیریم که، نتیجه عینی و عملی وجود مذاهب و تقسیم امت به فرقه­های مذهبی وجود نداشتن دین در جامعه است.

راه و روش ما

قرآن: بارها و بارها، ما را از به هم زدن وحدت و تقسیم شدن به فرقه­ها، با عبارات گوناگون و اخطارها و اعلام خطرهای متنوع و شدیداللحن، بر حذر داشته است:

‏ وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعاً وَلاَ تَفَرَّقُواْ وَاذْكُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَاناً وَكُنتُمْ عَلَىَ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ‏

* ‏ وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ‏

*‏ وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّذِينَ تَفَرَّقُواْ وَاخْتَلَفُواْ مِن بَعْدِ مَا جَاءهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَأُوْلَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ ‏

*‏ يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكْفَرْتُم بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُواْ الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ ‏

*‏ وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَةِ اللّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ‏

*‏ تِلْكَ آيَاتُ اللّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ وَمَا اللّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِّلْعَالَمِينَ ‏

*‏ وَلِلّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَإِلَى اللّهِ تُرْجَعُ الأُمُورُ ‏

العمران 103-109

در این آیات، دوران تفرق زدگی و دشمنی­های پیش از اسلام را که بر همه گروه­ها و جماعتها و قبیله­ها و کشورها، سایه گسترده، و مردم را تا لب پرتگاه سقوط نهایی در آتش جنگها و کشتارهای وحشیانه کشانیده بود، به یاد مسلمانان آورده می­شود، و به آنان توصیه می­شود که به خاطر حفظ سعادتی که انقلاب اسلامی، به آنان بخشیده، همه در حول محور دین اسلام[6] جمع باشند و از تفرق و پیروی مذاهب مختلف بپرهیزند… و پس از آنکه دستور داده می­شود که گروهی[7] باشند تا دوام سعادت امت را تضمین کنند، هشدار داده می­شود که: مبادا راه آن امتها را پیش گیریم که پس از هدایت الاهی، فرقه فرقه شدند، و بعد به دلیل اینکه، فرقه فرقه شدن به عنوان کفر ورزیدن و از راه خدا منحرف شدن شناخته می­شود، فرقه گران، به عنوان مردمانی روسیاه به عذاب شدید تهدید می­شوند…!

در جایی دیگر، نبودن رابطه مابین رهبر امت: حضرت رسول، با فرقه گرایان و با این عبارت کوبنده بیان می­شود:

‏ إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُواْ دِينَهُمْ وَكَانُواْ شِيَعاً لَّسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُواْ يَفْعَلُونَ ‏  (سوره­ی 6، آیه­ی 159).

یعنی: آنها که دین خود را به فرقه­ها و مذاهب تقسیم کردند، از هیچ جهتی و در هیچ موردی تو از آنان نیستی(خطاب به حضرت رسول است) و با تو، رابطه­ای ندارند، بلکه حساب کار آنان با خدا است و خداوند آنان را در باره­ی کاری که می­کردند( روز حساب) آگاه خواهد ساخت!

در سوره­ی روم، پس از اشاره به اینکه علّت انحراف ستم پیشگان، تبعیت از هوای نفس به جای دین الاهی است، دستور استقامت و پایداری در پیروی همه جانبه دین می­دهد. و بعد تذکر می­دهد به مسلمانان که: «…. وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ * ‏ مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعاً كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ ‏ )

(30/ 32). از مشرکان نباشید، آنها که دین خود را به صورت شاخه­ها و فرقه­ها در آوردند و خود نیز گروه گروه شدند، و هر گروهی، به مذهب خود راضی و خرسند است و آن را بهتر می­داند).

 

چرا ساختن مذاهب از دین به عنوان شرک به حساب آمده؟

برای یافتن جواب درست، باید متوجه ماهیت اصلی شرک باشیم، تا رنگهای جلی و خفی آن را بتوانیم به آسانی، شناسایی کنیم. بزرگترین خصلت مشخّصه­ی شرک، این است که: در ضمیر یا در عمل، نسبت به غیر خدا، موضعی بگیریم، چه عمده و چه جزئی، که باید فقط در برابر خدا اتّخاذ کنیم. یا اینکه: برای غیر خدا صفتی قائل باشیم که خاص خداوند است(که این خود، نوع دیگر شرک یعنی نسبت دادن وصف مخلوق به خالق را نیز، یدک می­کشد).

تشریع و قانونگزاری، از صفات خاص خداوند است، و ما، به عنوان مسلمان، جز در برابر خداوند اجازه نداریم که موضع اطاعت و قبول بی قید و شرط اتخاذ کنیم، بلکه اطاعت ما نسبت به غیر خدا هر کس که باشد منوط به موافقت با اراده خدا است. در قرآن، بارها با عباراتی از قبیل: «إن الحکم الا لله» این مسأله­ی مهم، که در طول تاریخ، یکی از پرتگاه­های سقوط بشریت در چاه حقارت بار شرک بوده، توضیح داده شده. عبادت نسبت به غیر خداِ بزرگترین معنی عینی و عملی­اش، همین اطاعت بی­قید و شرط و بدون تحقیق در مورد منطبق بودن یا نبودن با اراده­ خدا می­باشد.[8]

حتی در مورد مسایل تشریعی و نیز در شرایط بحرانی برخورد جامعه توحیدی با جوامع شرک، بارها در قرآن به شخص پیامبر هم دستور داده شده که: منتظر حکم خدا باشد. و بارها دستور داده شده که: مبادا از فرمان خدا منحرف شوی و به خاطر رضای کافران و منافقان ثروتمند و زور دار تن به سازشکاری بدهی. یعنی خود پیامبر نیز مکلّف است که فقط از فرمان و حکم خدا پیروی کند و نه هیچی دیگر… و قبول احکام غیر خدا بارها در عباراتی از این قبیل کوبنده و برانگیزاننده شعور و آگاهی، آمده که:

‏ أَمْ لَهُمْ شُرَكَاء شَرَعُوا لَهُم مِّنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَن بِهِ اللَّهُ وَلَوْلَا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ‏*

(42/21 و20) نیز در آیاتی دیگر، ساختن مذاهب از دین، و تقسیم شدن به فرقه­ها، به عنوان شرک، به حساب آمده؛ همین است که:

وصف خاص خداوند را، فی الجمله، برای غیر خداوند، قایل می­شویم. همین است که در بعضی از احکام، در برابر غیر خدا، موضعی می­گیریم، که تنها باید در برابر خدا بگیریم. همین است که: هر مذهب، مجموعه­ای است از احکام خدا و آراء غیر خدا (فرض کنیم که: حتی، هوا و هوسها هم در این آراء دخالت نداشته باشند)… و بنابراین، تبعیت از مذهب، که مجموعه­ای است از حکم خدا و غیر خدا، مشتمل بر تبعیت از غیر خدا می­شود… و «اگر کامل­ترین صورت شرک و کفر، عبارت است از پذیرفتن و اطاعت نسبت به یک دیانت یا یک مکتب، که مجموعه آن، از طرف غیر خدا باشد، تبعیت از برنامه و مذهبی که قسمتی از آن، از طرف غیر خدا باشد، صورتی غیر کامل از شرک است».

پس تکلیف اجتهاد چیست؟

این مطلب روشن شد که در نظر انسان موحّد، پذیرفتن قانون و حکمی که از طرف غیر خدا باشد شرک است. اما از طرف دیگر می­دانیم که موازین اسلامی، موازینی کلی هستند که میتوانند نیازهای بی­پایان و نامحدود جامعه­های همیشه در تحوّل بشری به احکام گوناگون را تأمین کنند.[9] و طریقه بهره­گیری از این موازین کلی، استفاده انسان از استعداد خدایی و تجزیه و تحلیل اصول عام و کلی به منظور استنباط حکم مسایل جزئی است. و به همین دلیل است که خداوند، اجتهاد را واجب گردانیده است. پس تکلیف اجتهاد چه می­شود، در حالی که پذیرفتن حکم غیر خدا شرک است؟

خداوند، برای اداره­ی زندگی معنویمان، موازینی کلی فرستاده، که استخراج حکم از آنها برای مسایل و حوادث گوناگون، که همیشه با تحول و پیچیده شدن زندگی انسان و روابط گوناگون انسانی دستخوش تحول­اند، از طریق اجتهاد، امکان پذیر است. اما به خاطر اینکه: اولاً، راه انواع سوء استفاده­ها یا اشتباهات یا تکروی­ها بسته شود و ثانیاً بهترین راه چاره مشکلات و به دست آوردن حکم شرعی مسایل، بیهوده شود و ثالثاً از گرفتار شدن به تفرق و چند دستگی، جلوگیری به عمل آید و نیز به خاطر بسیاری مسایل دیگر که به شرح همه­ی آنها نیاز نداریم، دستور داده است که: در هر زمان، هر چند نفر دانشمند و آگاه به امراض و گرفتاری­های جامعه، و به موازین الاهی­ای که برای درمان این گرفتاری­ها و مشکلات آمده و نیز به منابعی دیگر که به بررسی این مشکلات می­پردازند، با هم شوری تشکیل دهند، و پس از بررسی آراء و نظرات مختلف، آنچه را که از موازین الاهی به دست می­آورند، یا حداقل می­بینند که با آن موازین، مطابقت دارد، به عنوان حکم و قانون مسأله اعلام نمایند، تا هم خود و هم جامعه، عموماً از آن یک قانون پیروی کنند.

پس می­بینند که اساس شوری، خود بر اجتهاد استوار است: اجتهاد همه­ی دانشمندان واجدالشرایط، و با بررسی آراء و نظرات یکدیگر، نه اجتهاد یک نفر، بدون اینکه به وسیله محک ارزیابی و نقد در برابر سایر اجتهادها، صحت و سقم، یا ضعف و قوتشان روشن شده باشد…

این روش خط السیر تشریع اسلامی است، و خدا هر حکمی را که بدین گونه و از طریق چنین شورایی استخراج و استنباط شود، به عنوان دین می­پذیرد و آن را در ردیف احکام الاهی و تبیین­های نبوی، به حساب می­آورد: أطیعوا الله و أطیعوا الرسولَ و أولی الأمرِ منکم[10] می­دانیم که أولی الأمر جمع است (اولوا، یا اولی، جمع غیر لفظی ذو). و این بیانی دیگر است، برای اطاعت مسلمانان از شوری. یعنی اینکه: هر گاه جماعت صاحبان امر(یعنی: کسانی که اجازه دارند احکام را استنباط کنند و به صورت قانون، اعلام دارند[11]حکمی را با مقیاس تعیین شده اسلامی استخراج کردند، مسلمانان عموماً مکلف­اند از آن پیروی کنند.[12] و همچنین در جایی دیگر در مورد حکم مسایل اجتماعی گوناگون که پیش می­آید، به مسلمانان دستور داده که در حال حیات رسول به ایشان مراجعه کنند: و پس از ایشان به گروه صاحبان امر، با انتقاد از روش بعضی افراد سبکسر و بی مبالات به مصالح جامعه که: هر گاه با مسأله­ای مهم آرامش بخش یا دهشتناک برخورد می­کنند، بدون اعتنا به عواقب آن، به بحث و شایعه پراکنی و اظهار نظر در باره­ی آن می­پردازند: ‏

 وَإِذَا جَاءهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلاَ فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلاَّ قَلِيلاً ‏  4/83.

دنباله­ی این آیه­، تکان دهنده است که: و لولا فضل الله علیکم و رحمته، لاتبعتم الشیطان، الا قلیلً! یعنی اگر کرم و رحمت خدا با شما نبود، بجز معدودی، از شیطان پیروی می­کردید! که این مطلب، اشاره است به همان واقعیت که: اگر بنا باشد، از ضابطه اطاعت رسول و اطاعت احکام شوری، عدول شود، به تدریج همبستگی و وحدت امت، دستخوش تشتت و چند دستگی خواهد شد، و مذاهب متعدد، به وجود خواهد آمد… و چنین راه و روشی، فی الجمله شامل غیر حکم الاهی خواهد شد، که مساوی به پیروی از شیطان است، همچنانکه دیدیم که در جایی دیگر، پیروی از مذاهب متعدد، به عنوان شرک به حساب  آمده است.

فکر می­کنم احتیاجی به توضیح بیشتر نباشد، و با همین اندازه توضیح، متوجه شده باشیم که: خداوند، پس از کتاب و سنت مسلم تنها حکمی را به عنوان حکم دینی( نه حکم مذهبی محصول آراء پراکنده) می­پذیرد که از طریق شوری یا گروه اولی الأمر با شرایط خاص آن، که در آینده خواهد آمد، اعلام شده باشد، و نیز متوجه شده­ایم که این طریق، ضامن بقای وحدت امت و مانع از پراکندگی و پیدایش مذاهب خواهد بود.

راه حل مشکل مذاهب

قبلاً متوجه شدیم که عوض شدن سیستم حکومت شوری و دولت خلافت، به حکومت خودکامه سلطنت عامل اساسی پایه گذاری تفرق و پیدایش مذاهب گردید.

پس می­دانیم که چون تغییر بنیاد سیاسی، اداری جامعه، عامل تفرق(و در حقیقت: عامل تمام بدبختی­ها، که ناشی از تفرق­اند) گردید، در همان زمان، تمام مسلمانان مکلّف بودند که با تمام قوا و با بذل جان و مال جهاد کنند. و اجازه ندهند که این بنیاد طاغوتی بر جای حکومت اسلامی، استوار گردد، و همانند حسین بن علی و عبدالله بن زبیر، حتی جان گرامی خود را به خاطر غیر اسلامی بودن چنان حکومتی فدا کنند. اما متأسفانه شرایطی وجود داشت[13] که یک یکی از مسلمانان پرورش نسبی یافته که مانده بودند، گاهی بخصوص در آغاز کار دگرگون شدن سیستم، که مهم­ترین مرحله است، سراسیمه می­شدند. چنان که شخصیتی مانند حسین بن علی، خود خلافت را به معاویه سپرد.

به هر صورت، شرایط جامعه، چنان شد که نظام ضد خلقی سلطنت بر سرزمین پاکسازی شده اسلام استوار شد، که نتیجه منطقی و طبیعی[14] آن، تفرق و پیدایش مذاهب بود. و بنابراین مسلمانان در برابر پیدایش مذاهب، گناهکار نبودند، بلکه به مصداق مثل مشهور، فی الصیفی ضیعتِ اللبنِ![15] خطا متوجه آن نسلی بود که اجازه دادند، علت اساسی پیدایش مذاهب در جامعه استقرار یابد. و بعداً نیز با توجه به اینکه تا سیستم حکومت بر روال اسلامی آن نگردد، درمان درد تفرّق، امکان­پذیر نیست. مسؤولیت نسلها، به نسبت اصل حکومت طاغوتی مطرح بوده، نه وجود مذاهب، زیرا بدون چاره یابی ریشه و علت سرو کله زدن و ور رفتن با شاخه و معلول، کاری عبث و بی حاصل است.

چاره کار

اگر شما خواننده عزیز، بحثی را که پس از عنوان راه و روش ما آمد، با دقت، مطالعه کرده باشید، فکر می­کنم حدس خواهید زد، که از چنین تحلیلی و با چنین بینشی، چه نتیجه­ای می­توان گرفت و ممکن است ما، چه چاره­ای اندیشیده باشیم.

اما اگر این استنتاج زحمت دارد، ما کار را آسان می­کنیم، و این مطلب را به طور خلاصه توضیح می­دهیم: واقعیت این است که همانطور که در اثنای بحث اشاره­ای به مذهب سازی مدرن شد، اگر ما از همین آغاز کار اعلام آراء و نظرات اسلامیمان در باره انواع مسایل سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و … آگاهانه قدم برنداریم، و از هدایت الاهی غفلت بورزیم به طور طبیعی، به جای اینکه درد را درمان کرده، و پیروان مذاهب را به سوی دین واحد و تحقق امت واحد، رهنمون شده باشیم، خود عاملی برای تفرق بیشتر، یعنی: پیدایش مذهب جدید! خواهیم شد! و پناه به خدا از دچار شدن به چنین اشتباهی!

بنابراین از حالا اعلام می­کنیم:

تنها مرجع صلاحیتداری که از طرف خدا اجازه دارد تا پیروان مذاهب مختلف را به سوی وحدت بازگرداند، همان مرجعی است که از طرف خدا برای قانونگزاری با استنباط از موازین الاهی، تعیین شده، و اطاعت از آن را، خدا بر همه مسلمانان واجب گردانید، یعنی: شوری، نه ما، و نه هیچ فرد یا گروه دیگر.[16]

و باز اعلام می­کنیم که:

گناه دچار شدن این امت سلطنت زده به تفرق بیشتر را، هرگز به گردن نمی­گیرم، و به هیچ وجه اجازه نمی­دهم که مسلمانان، از این مجموعه آراء و نظرات، مذهبی بسازند، و فرقه­ای به وجود آورند. تکلیف مسلمانان این است که به طور اساسی، در جهت رفع مذاهب کار کنند نه تکثیر آن.

بنابراین پیروان هر مذهبی، باید در تقلید مذهب خود بمانند[17](یا اگر به دلیلی خواستند مذهب مورد تقلید خود را عوض کنند، یکی دیگر از همین مذاهب رایج در عالم اسلام را بگیرند، نه اینکه مذهبی جدید، هر چند مستدلّ و منطقی، بسازند). اما پیروان آراء و نظرات ما، در عین رعایت وحدت نسبی با برادران هم مذهب و پیروان مذاهب مختلف، باید بکوشند که جامعه در جهتی حرکت کند، که مرجع ذی­صلاح درمان درد تفرق مذهبی، چه قدیمی و چه امروزی، یعنی شورای دانشمندان اسلامی از همه مذاهب، به وجود بیایند، و وظیفه عظیم تاریخی خود را ایفا کند[18] نه اینکه به ناحق این صلاحیت را به خودمان بدهیم». (جزوه دین و انسان)

و همچنین در وصیت نامه در خاتمه­ی بخش اوّل مسئولیتمان نسبت به خود، آورده­اند.

«اول: همچنانکه بارها بحث شده، اگر به علوم و معارف اسلامی، مجهّز نباشید، همیشه «مقلّد» خواهید ماند؛ و توانایی و بازشناسی صحیح از سقیم را نخواهید داشت. و هرچه به شما خورانده شود، اگر سمّ کشنده هم باشد، ممکن است با نام تنها تریاق، تناول کنید. دقّت کنید که: اگر شما تسلّط کامل علمی داشتید، من، آنهمه تنها نبودم؛ و در فهم مسائل معضل، کمکم می­کردید؛ و دیگر دچار آن اشتباهات نمیشدیم که در باره­شان، بحث داشته­ایم. الان هم، خدا میداند که من نالایق چه اشتباهاتی در نظراتم باشد؛ که شما، اگر توانائی علمی نیابید، به آن، پی نخواهید برد (و معلوم است که: مخالفت هم، اگر بنا بر رأی غیر مستند به علم، و عقل غیرمستمدّ از نقل باشد، بی اعتبار است؛ و حتی ممکن است، بواسطۀ دخالت «هوی»- به معنی عامّ آن- باشد؛ که معصیّت است). و یکی از نتایج خطرناک «مقلّد ماندنِ» شما، بروز آفت «گروه­گرائی» و «مذهب­سازی» است؛ که در شرح جزوۀ اول «دین و انسان» فراوان در باره­اش گفته­ایم. آخر، عزیزانم! آنچه من میگویم، دو قسمت است: 1- مسائلی از مسلّمات دین (غیر از مسائل معلوم مدوّن: مانند فقه و کلام و …)؛ که کار من، فقط این است که: به ظنّ خودم، تشخیص میدهم که: امروز، وضع شما، و شرایط جامعه، اقتضای طرح فلان، یا فلان مسأله را دارد؛ و فردا، مسائلی دیگر را. 2- آنچه با استفاده از زحمات دانشمندان گذشته و حال، و مراجعۀ مجدّد به کتاب و سنّت، استنباط میکنم. نگرانیم در مورد قسمت اوّل، آن است که: آنچه- بنظر من- متناسب با امروز است، شما فردا و پس از مرگ من، خشک و تقلیدی، به آن بچسبید. امّا در مورد قسمت دوم، اضافه بر این وجه، نگرانی شدیدتر هم هست که: این آراء و نظرات را، مانند «کتاب و سنّت» بگیرید و؛ خلاف آنرا باطل شمارید؛ هرچند در واقع، درست­تر هم باشد! وانگهی، با بررسی آنهمه اشتباهات گذشته، میتوانیم تصور کنیم: آخرین رأیی که در بارۀ فلان قضیّه، داشته باشم، باز اشتباه باشد. و اگر چنان تعصّبی در شما پیدا شود که بطور تقلیدی، نظرات مرا از نظرات یک انسان، بالاتر؛ و در ردیف کتاب و سنّت؛ و «حجّت مطلق» بپندارید، دیگر بخواهید یا نخواهید، تدریجاً به شرک فرقه­گری و مذهب­سازی هم، دچار خواهید شد. و در حالیکه حدود بیست سال است آرزو و کوشش دارم تعصّبهای مذهبی، از بین بروند (نه پیروی از این یا آن مذهب که «حجّت نسبی» هستند؛ و تنها طریق بالفعل مسلمانی میباشند)؛ و بیگانگیهای مسلمانان، دوباره، تبدیل به برادری شوند، نتیجه کارم، بعلّت پیروی تقلیدی شما، چنان شود که باز دردی بر دردهای این امّت تفرّق­زده، افزوده گردد؛ و عدّه­ای، از پیکر آسیب زدۀ آن، جدا شود! (در بحث در بارۀ نتیجۀ «فرقه­گری» دقّت کنید). و اینهمه بحث تکراری در این زمینه بخاطر این است که اوّلاً  چنان فسادی بار نیاید؛ و اگر- خدا ناکرده- کسانی، بار آوردند، بحکم «سَنکتُبُ ما قَدَّمُوا، وَ آثارَهُم»، بحساب اثر من، نوشته نشود. فرزندانم، برادرانم، خواهرانم! اگر نتیجۀ کار گذشتگان ما، چه سهواً و چه عمداً، چنین شده که اکنون ما فرقه فرقه هستیم، نه ما، و نه چندین پشت گذشته (که خود، در تفرق نقشی نداشته­اند) گناهکار نیستیم، بشرطی که دو وظیفه را انجام دهیم:

اول: جدّ و جهدی صادقانه و پیگیر، و طبق روش اسلامی، برای رفع کدورتها و بیگانگیها و …

دوم: کوشش برای فراهم شدن شرایطی که دانشمندان همۀ فِرَق اسلامی، با صمیمیّت و شوق ایمانی، به بررسی یک یک مسائل بپردازند. تا امّتِ اسلامی و دین، زنده شوند. و قصور از این دو وظیفه (که صورتهای اجرائی گوناگون و فراوان دارند)، عصیان است نسبت به نصِّ «إنَّمَا المُؤمِنُونَ إِخوَۀٌ. فَاَصلِحُوا بَینَ اَخَوَیکُم». و وای بر ما، اگر با تجربۀ قرون گذشته، بجای «إصلاح بین الأخوین»، تخم اختلاقی تازه، مابین امّت بپاشیم! امیدوارم تذکّرهای حال و گذشته، برای تعهّد وظایف و، حذر از بزرگترین معاصی، کافی باشد. وعلی الله قصد السّبیل، و منه الهدایۀ»

و باز در نامه­ی چهارم به تاریخ 22/11/69 خطاب به شورای مدیریت مکتب قرآن در مورد اجتهاد آورده­اند که:

«هر فردی از ناآگاه­ترین تا آگاه­ترین، در زندگی جمعی، هم به اجتهاد، محتاج میشود هم به تقلید. منتهی، بالا و پایین بودن آگاهی در هر زمینه، سبب گسترده­تر یا محدودتر شدن میدان نیاز به این یا آن در همان زمینه میگردد. پس، بدیهی است که با جواز «اجتهاد» و حتّی لزوم آن در شرایط خودش، در فقهیّات، مخالف نیستم. آنچه هست، مخالفتم با «سهلگیری فراوان» است، چندانکه حتّی ناآشنایان به علوم مبانی ضروری در شناختن کلمات و ترکیبات قرآنی و حدیثی، به اجتهاد در مسائل علمی دینی بپردازند (که می­توانید: سنگینی زیان آنرا هم برای خود آنان و هم دیگران، تصوّر کنید)؛ همچون مخالفتم با «سختگیری فراوان»، چنانکه اهلیّتداران قلبی و ذهنی هم، از اجتهاد حتّی در مستحدثات، منع شوند. اگر «تقوی» و «علم به مبانی و مقاصد حتّی در حدّ موضوع» و «فهم» و «ذوق»، جمع شدند، آنگاه، اجتهاد به تناسب شرایط، جایز است، یا واجب؛ واِلّا، حرام. (امّا همچنانکه بارها، لفظی، و کتبی در جزوۀ اوّل یا دوم «دین و انسان» بحث شده، تا زمانی که عامل وحدت امّت یعنی: «شوری»- با آن معنی که میدانید- وجود ندارد، باید: اجتهاد، با جستن طرق و وسائل جلوگیری از رفتن به سوی «تفرق بیشتر» حتّی در شرعیّات، و حتّی در تنها سیاسات، همراه باشد. هرگاه با مدد الهی، مجدداً شورای اولی الأمر تشکیل گردید، آنگاه است که: دیگر، «اختلاف نظرِ» لازم از اجتهاد، نه عامل درد شرک­آلود تفرّق، بلکه «رحمت» است و، عامل نیرومند حرکت مثبت امّت). بنابر آنچه گذشت: اولاً: احتیاط مرسوم چند قرنۀ منطقه را، که به فارغ­التحصیلان علوم و معارف اسلامی، تنها اجازه «افتاء»- آنهم براجح مذهب- میدادند و، «تدریس» (نه اجتهاد)، بالفعل، لازم الرّعایۀ میدانم؛ و به کسی، اجازۀ اجتهاد نمیدهم نه در مذهب، و نه بین المذاهب، و نه آزاد (یعنی: استنباط مستقیم احکام با کمک ادلّه اجمالی از «ادلّه تفصیلی»)

و در نامه­ی ششم خطاب به هیأت افتاء و شورای مدیریت آمده است که:

«باز تأکید می­کنم که: به کتاب و سنت، فتوی ندهید؛ و به روایات، استناد نکنید. والا ممکن است (همچنانکه قبلاً توضیح داده­ام): دچار «افترا در دین» و خیانت به خدا و رسول خدا-ص- گردید. و اگر با «تقلید» – محض تقلید- به حکمی در یکی از کتب معتبر، فتوی دادید، لااقلّ، دقّت کنید: آن حکم، با «راجح مذهب»، موافق باشد. اگر مقدور نشد، از این برادر ریش سفیدتان سؤال کنید. پیش از فتوی، این اقدام احتیاطی را بکنید. آنگاه، با درکی بازتر و تواناتر، قضیّه را می­فهمید و، فتوی می­دهید (و تأکید می­کنم که: هرگز «فتوای اجتهادی» ندهید)».

این که کاک احمد خود شخصاً در قبال مذهب چه موضعی دارد و نیز برای ما چه تکلیفی تعیین می­کند در جزوه اجتهاد و تقلید این­گونه آورده است که:

«من مقلّد حضرت شافعی-س- هستم ]و نه فقهای شافعی مذهب[… بنابراین وقتی من می­گویم مقلّد حضرت شافعی هستم، مقلّد با آراء مستقیم خودش، یا استنباط کسانی که مأخذ رأیشان، آراء شافعی-س- بوده … پس در مواردی که از نصّ حضرت شافعی –س- یا از مشرب ایشان به رأیی نرسم، از کتاب و سنت و اجماع استخراج حکم می­کنم (یعنی به استنباط مستقیم و اجتهاد آزاد می­پردازم). اما اگر تشخیص اینگونه باشد که نصّی از حضرت شافعی-س- مخالف کتاب و سنت است، دیگر آن را ترک می­کنم. چون اولاً: اخذ آن رأیی را بی­ادبی می­دانم[19]و ثانیاً: خود حضرت شافعی-س- هم نپذیرفته­اند که کسی مطلقاً مقلّد ایشان باشد، بلکه همواره گفته­اند که آرای مرا اگر با کتاب یا سنت تعارض داشت، دور بیاندازید؛ و نفرین کرده­اند بر کسانی که آرای ایشان را همدرجه با کتاب و سنت شمارد. از این جهت است که گاهی پیش می­آید که: حتی شاید چیزی قریب به «اتفاق» فقهاء را چون با کتاب و سنت متعارض می­دانم، نمی­پذیرم. اما در هیچ موردی، رأیم را اعلام نمی­کنم، مگر هم مورد احتیاج و هم مهم باشد، چندانکه نگفتن را، مشمول نفرین قرآن برآنانکه «یکتمون ما انزل الله» بدانم.

(و با حذر از امکان پیدایش یک مذهب جدید- با توضیحی که سالهای پیش از زندان گفته­ام-). و بنابراین است که آراء خودم را در خصوص مثلاً: طلاق یا تیمم، اگرچه با رأی حضرت شافعی-س- یا غالب فقها تعارض دارد، اعلام کرده­ام. زیرا که در آن زمینه­ها استنباط تعارض کرده­ام.

پس- همانگونه که گفتم- من اولاً، چون هفتاد درصد مسائل را بررسی نکرده­ام، تا رأیی را مستقیماً از کتاب و سنت استنباط کنم، و ثانیاً: بخاطر پرهیز از تفرق، مقلّد هستم»

با دقّت نظر بر اندیشه و بینش مرحوم کاک احمد حتّی اگر مبنی قرار دادن مقارنه صحیح باشد اعلام آن خلاف موازین فکری و دینی ایشان است. و از نظر فقهی نیز رأی کاک احمد برای رمضان، هم بر رؤیت هلال و هم بر مطلع تأکید دارند. «من از سالها پیش عقیده و رأی خودم را در این خصوص اعلام کرده­ام، و آن این است که: برای رمضان تابع رأی حضرت شافعی و بسیاری دیگر از دانشمندان باشیم که فرموده­اند: تکلیف بر اساس مطالع و افق معلوم می­شود، اما برای عید قربان تابع رأی حضرت ابوحنیفه و بسیاری از دانشمندان دیگر باشیم که فرموده­اند: اتّحاد تکلیف طرح و اصل است. (نوار شماره 152 عید قربان سال 1358)» که مبنی قرار دادن مقارنه، نه رؤیت است و نه جهت افق و مطلع در آن لحاظ شده است. لذا از جهت فقهی هم، این رأی شورای مدیریت مکتب قرآن خلاف رأی و نظر مرحوم کاک احمد است. پس متوجّه می­شویم یا شورای مدیریت بر آراء مرحوم کاک احمد اشراف کامل نداشته و یا اینکه آگاهانه خلاف رأی ایشان عمل کرده­اند. که در صورت اول باید عذرخواهی کنند و در صورت دوم باید هم از جهت رویکرد فکری و بینش و هم از لحاظ فقهی دلایل محکم خود را مبنی بر صحّت و سقم فتوای خویش ارائه دهند و هم­چنین ادلّه رویکرد جدید آنها نسبت به حد و حدود الزام بر آراء کاک احمد مفتی­زاده را شرح دهند.

اگرچه این نوشته تنها در پی تطبیق این فتوی بر آراء کاک احمد است. لیکن نکات دیگر این بیانیه را که جای دقّت دارد مورد اشاره قرار می­دهد.

اولین ادلّه­ی دینی را «مشفّت زدایی و توجّه دادن به در نظر گرفتن آسانی و یسر» اعلام کرده­اند که هیچ­گونه جایگاهی ندارد. چون آن چه در سنّت و آراء فقها وارد شده، آسانگیری است. تکیه بر رأی دو نفر مسلمانِ با تقوی و اهل علم در رؤیت هلال چه مشقّتی می­تواند داشته باشد؟ در حالیکه اگر مشقّتی باشد. در علم نجوم است. زیرا هم دانشمندان حاذق را می­طلبد و هم رصدخانه­های عظیم و با امکانات روز و پیشرفته که نیازمند هزینه­های هنگفتی است. لذا مبنی قرار دادن مشقت­زدایی برای فتوا بر مقارنه و لحاظ کردن علم نجوم از جایگاه استدلال، سُست و ضعیف است.

ادلّه دوم را چنین شرح کرده­اند: «کاک احمد می­فرماید: خداوند دو مجموعه­ی کامل طبیعت و دین را برای انسان قرار داده است و … و هرگاه مطلبی از لحاظ علمی محرز گردید، می­تواند مبنایی برای برداشت مطالب دینی باشد، زیرا منبع هر دو آگاهی وحیانی و علمی خدای سبحان است و محال است که این دو در تعارض با هم واقع شوند

 … اِئْتُونِي بِكِتَابٍ مِّن قَبْلِ هَذَا أَوْ أَثَارَةٍ مِّنْ عِلْمٍ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ‏  (احقاف 4)»

کاک احمد دین را مساوی کتاب الهی+ بیان پیامبران می­شناسند و نتیجه­ی اجماع را هم در جای خود، دین می­شمارند. آن چه در قرآن، سنّت و اجماع آمده رؤیت هلال است نه چیز دیگری؛ لذا اگر ما از دست آورد علم استفاده کنیم باید در جهت رؤیت هلال باشد. یعنی «مقارنه» را مبنای محاسبه دقیق رؤیت هلال دانست نه این که تولّد ماه را آغاز ماه قمری شمرد و مبنایی باشد برای عبادات شرعی بدون این که ادلّه­ای را در این خصوص یعنی جایگزینی مقارنه به جای رؤیت هلال ارائه داده باشند و بعضی از علماء و فقهای اسلامی چنین گفته­اند که: اگر در شب سی­ام شعبان و یا رمضان عوامل طبیعی مانع رؤیت هلال شوند با محاسبه نجومی چنان­که منجّمین در رأی خود تکیه و تأکید داشتند و اول رمضان و یا شوال را محاسبه و اعلام کردند بر اتمام شعبان و رمضان ارجحیت دارد.

و جالب­تر اینکه در بیانیه­ی شورا آمده است: «و یکی از مقاصد والای شارع حکیم، حفظ وحدت و یکپارچگی پیروان آخرین پیام­آور در همه­ی امور و از جمله در اوقات عبادت­ها (نماز، روزه، حج) بر این اساس …. استفاده از علم نجوم و مبنا قرار دادن مُقارنه برای آغاز و پایان هر ماه قمری را از جمله رمضان وحدت و یکپارچگی همه­ی مؤمنین را- برخلاف وضعیت فعلی که تفرق و پراکندگی است- با خود به ارمغان می­آورد».

آنچه در قرآن و سنت آمده و همچنین استنباط تمام مجتهدین و فقهای بزرگ با گرایش­های مذهبی و فقهی گوناگون بر مبنا قرار دادن رؤیت هلال اتفاق و تأکید دارند در حالی که این فتوی خود موجب تفرق مسلمانان می­شود. زیرا دست کاری و تغییر اصول «متّفق­علیه» می­باشد.

لذا باید گفت این چه ارمغان و تحفه­ای است که خود موجب تفرّق و ایجاد فرقه­ای جدید در بین مسلمانان شده است. اگر وحدت، اصلِ مسلّمِ دینی است هر چیزی که این اصل مسلّم را خدشه­دار کند خود منفور خواهد بود حتّی اگر رأی درستی هم باشد. قرار بر این نیست که هرکس به یک رأی صحیح رسید مبنای تأسیس فرقه­ای جدید باشد. حداقل در سال جاری چه در آغاز ماه مبارک رمضان و چه در اعلام عید فطر در بین تمام مسلمانان اهل سنّت اتفاق­نظر صورت گرفت. و حتّی بعضی از اعضای هیأت افتاء و قضا و افراد مکتب قرآن تحت شورای مدیریت از این رأی پیروی نکرده­اند.

و چه شایسته می­نمود که ابتدا، این رأی را در بین اعضای هیئت افتاء و قضا و شورای مدیریت و علمای دلسوز و هم­فکر منطقه مورد تدقیق قرار می­دادند. و سپس آن را بر تمام مراکز علمی مسلمانان جهان و علمای بزرگ عرضه می­کردند تا مورد نقد و بررسی قرار می­گرفت و در نهایت اجماعی و یا اتفاقی بر آن­چه درست­تر بود ایجاد می­شد آن­گاه زیبایی این اقدام دل هر مؤمنی را روشن و بصیرت عاملان را نمایان می­کرد.

درک درست و توفیق خیر را برای همگان مسئلت می­نمایم.

 

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

علی حسامی

20/5/92



[1] . بحث سیستم اقتصادی دیوان در جزوه­ مربوط به اقتصاد اسلامی خواهد آمد.

[2] . شورای اسلامی آن است که همه اولی الأمر (دانشمندان آگاه و دلسوز) یک زمان تشکیل شود، و قرآن هم برای جلوگیری از تفرق، و هم برای عرضه شدن بهترین رأی در هر مسأله به تشکیل این سیاست حکومت و اداره جامعه به وسیله آن فرمان داده. تفصیل این مطلب، موضوع بحث جزوه­های دیگر است.

[3] . گرچه اسلام به عنوان یک مجموعه کامل، مفهوم دارد، اما مسلمانان شکست خورده ناچار، به اسلام بدون حکومت متقاعد شدند.

[4] . اطلاق تعبیر قانون گزاری برای شوری، به معنی استباط احکام از اصول و موازین کلی کتاب و سنت است زیرا قانونگزاری به معنی وضع قوانین، به خداوند اختصاص دارد و حتی سنت نیز به حکم قرآنیِ لتبین للناسِ ما انزل الیهم( یعنی: تا بیان کنی برای مردم آنچه را که بر آنان نازل شده) فقط مبین قوانین کلی الاهی است. این بحث در آینده(در بیان دلیل جاودانگی اسلام و صلاحیت آن برای ادوار مختلف) روشن خواهد شد.

[5] . این مطلب هم مسلم است که جو تفرق به سوء نیت اشخاص هم مجال می­دهد که اهواء خود را با آراء دانشمندان و مجتهدان مخلص در مجموعه هر مذهب قاطی کنند و به خورد مردم دهند.

[6] . غالباً تعبیر استعاری حبل الله را که به معنی دین و پیمان الاهی است، و به ریسمان ترجمه می­کنند، در حالی که ترجمه کلمه به کلمه در تعبیرات استعاری غلط است. وانگهی، اگر هم معادل عین کلمه حبل را در فارسی بگیریم، باز کلمه ریسمان درست نیست، زیرا ریسمان باریک­تر از حبل است. و در اینجا می­توانیم متوجه شویم که کار ترجمه­های قرآن(که نمونه­های گوناگون وجود دارد) چه اندازه نادرست است!

[7] . این مطلب اشاره است به اینکه: در روز حساب، مسؤولیت اوّل متوجه رهبران است که چگونه مردم را راهنمایی و توجیه کرده­اند، و بعد نوبت به پیروان می­رسد که مسؤولیت خود را با توجه به آنچه از پیامبران دریافته­اند چگونه ادا کرده­اند. طبق این اصل، بدیهی است که اوّلین اشهاد یا شهدا، پیامبران هستند که دیگر رهبران دینی باید پیروان آنان باشند(قرآن در چند جا بحث شده که بازخواست از پیامبران پیش از دیگران است). پس در این رابطه، هر امتی با نسبتی که به پیامبرش دارد مورد بازخواست است و قرآن در این آیه اعلام می­کند که: سازندگان فرقه­ها و مذاهب، در روز حساب با تو نسبتی ندارند.

[8] . عبادت و استعانت، از بزرگترین و اساسی­ترین مسایلی هستند که در محور آنها، روابط انسان و اینکه: توحیدی است یا شرک آلود، روشن می­شود. به این دلیل است که در برنامه آموزش مهم و اساسی ما، یعنی سوره­ی فاتحه، این موضوع با این قاطعیت: «ایاک نعبد و ایاک نستعین» بیان شده است. برای روشن شدن مسأله، به آیات 18-20 از سوره­ی 72 مراجعه فرمایید و به بسیاری آیات دیگر که از عبادت، دعا و امثال آن بحث می­کند.

[9] . توضیح این مطلب که: قرآن، با وجود اینکه مجموعه­ای است محدود، می­تواند نیاز نامحدود بشری را به احکام لازم برای شرایط همیشه در تطور جامعه­ها و روابط پر تحولشان، پاسخ گو باشد(به همان گونه که ماده در اختیارشان گذاشته شده یا اینکه محدود است، برای تأمین نیازهای تطور زندگی مادی کافی است)، موضوع بحث­های آینده است. و نیز در آینده متوجه خواهیم شد که خداوند به همان گونه که اداره زندگی مادی مان را بر روال دوقطبی استوار گردانیده(: یک قطب، مواد و قطب دیگر ذهن)، در باره اداره زندگی معنوی نیز، به کار بردن همین روال را دستور داده، و ذهن انسان را به تلاش و تحقیق واداشته است.

[10] . دلیل تکرار اطیعوا و آوردن اولوالامر با رسول در یک جمله، در آینده بیان خواهد شد.

[11] . دلیل تسمیه اینها به اولی الامر، یعنی: صاحبان امر، این است که با شرط خاص شوری این گروه حق قانون گزاری و اداره امور و شؤون جامعه را دارند، یا اینکه می­توانند با همان شروط، از طریق وضع قوانین، امر و نهی کنند.

[12] . در علم اصول در باره­ی اینکه: اگر مجتهدی، رأیی دیگر داشت(غیر از رأی شوری) چاره­اش چیست به تفصیل بحث شده، و ممکن است ما هم در آینده، در این مورد بحث کنیم اما در اینجا اشاره­ای کافی است: وقتی، گروهی دانشمند، در مسأله­ای با هم اختلاف داشته باشند، با شرایط داشتن علم و تقوا، پس از بررسی آراء یکدیگر(با توجه به اینکه موازین قرآنی در دست است) به توافق خواهند رسید(البته به شرطی که با اعلام کفایت مذاکرات هکذایی! نخوانند که از روشن شدن مسأله، به خاطر تحمیل- بقیه در دنباله­ی صفحه­ی 16 نظر یا رأی خود ، جلوگیری به عمل آورند، که این روش عجیب طاغوتی است).

[13] . این شرایط گوناگون بود که شرح آن در اینجا مقدور نیست. بماند برای آینده.

[14] . مقایسه مسایل و احکام جامعه و تاریخ بشری با طبیعت و هر دو را با یک سری معیار نگاه کردن و در نتیجه به وجود جبر در تاریخ انسان حکم دادن، بحثی طولانی دارد که توضیح بطلان آن و اصولاً تشریح علمی و فلسفی جبر و اختیار و تعیین محدوده و احکام هر کدام به امید خدا خواهد آمد.

[15] . اصل و منشأ و مورد مثل، داستانی دارد، و معنی آن چنین است: در تابستان، شیر را ضایع گردانیدی! و مراد از آن در هر جا که به عنوان مثل زده می­شود این است که: کار در اوّل خراب شده.

[16] . بسیار کوشش کردیم که حکومت انقلابی فعلی بتواند در این جهت گام بردارد، اما واقعاً فاصله زیاد بود. خدا توفیق دهد که کوششها بالاخره کم یا زیاد، ثمر بخش شود. برای روشن شدن مطلب به کتاب حکومت اسلامی، مبحث شوری مراجعه فرمایید.

[17] . به عنوان تکلیفی اضطراری و موقت که معلول چند قرن حکومت طاغوتی است.

[18] . در تعبیری دیگر، مرحله اوّل، مرحله تبلیغ است، و مرحله دوم جهاد و اصولاً با توجه به اینکه شعور و اختیار، اساس امتیاز عملی زندگی انسان است، وظیفه پیامبران، فقط تبلیغ و آگاه کردن مردم است که بعداً خود می­توانند از اختیار خود استفاده درست کنند. امّا جهاد پس از پرورش گروهی توانا با کار مرحله اول، تنها در صورت برخورد با اعتداء(تجاوز) و در همان حدود، چه به صورت سیاسی و چه به صورت نظامی، مجاز و مأذون است(متأسفانه کلمه عام مبارزه دو مرحله تبلیغ و جهاد را با هم مشتبه می­سازد) تفصیل بحث، به عهده آینده است.

[19] – چون اخذ آن رأی اگرچه پیوری از حضرت شافعی –س- است، اما تبعیت از آن رأی، ترک قول رسول –ص- یا فرموده خداوند است و معلوم است که بی­ادبی چه بُعدی فاجعه­آمیز دارد.

۱۸ نظر:

  1. عادل

    سلام علیکم
    کاک علی خداخیرت بده
    خیلی استفاده کردم و جالب بود
    امیدوارم برادران مکتب با دقت و وسع نظر بخوانندش
    موفق باشید

  2. بانه

    اقای عادل امیدوارم شما هم طایفه ی اشهدو بالله نباشید وعمدا واژه ی برادان مکتب را بکار نبرید مثل خیلی از مغرض ها وبفرمایید برادران مکتب قران. نکنه که مکتب قران را قرانی ندانید !!!که انطور خطاب قرار می دهید

  3. هیمن

    سلام.این نوشته شما جای تشکر دارد .ای کاش مکتب قرآنی ها کمی فکر میکردند و این تبعیت بی چون و چرا از رهبران گروه را ترک میکردند و به قول معروف به خود می آمدند

  4. رسول

    بحول وقوه الهی مکتب قرآن مسیرخودش را بدرستی باتبعیت از علامه کاکه احمد مفتی زاده یافته ودقیقا طی مسیرمیکند وبه تبعیت از شوریی تاکیدی وعامل وحدت رهبر خود است نه به تبعیت ازحکومتها وحاکمها وهمین تفاوت بر پایه اصل توحیدوالهام ازآن است . عزیزان برای تمامی شما این را ازکاکه احمد رحمه الله علیه نقل میکنم تاشود سبب خیر ، شاید به زبان کوردی زبان مادری ازاحیاگرزمان وتفکرش درمنطقه مان بدون تعصب حالی شویم: (خطاب به رحمت اللعالمین):
    خوه م وتاقانه م و یارانی گیانی فدات ماندوی کریکاری وشوانی
    چنین قرنه له دنگی گیان گه شینت به کامی دوشمنانی ری وشوینت
    نه زانی خویی وزانای دوزن په راویزو÷یارزگ هه ل ئه به ستن

  5. mohammad

    سلام خدا به روی ماه تابان تمام مکتب قرآنی ها,امیدوارم که در دنیا و قیامت همیشه پیروز و سربلند باشید.

  6. امير

    علي گيان!
    خدا اجرت دهد بسيار خوب و عالي بود فقط چند نكته به نظر من رسيد اضافه كنم :
    در قرآن و حديث به كلمه “رايتم” و “رؤيت” يعني ديدن ماه اشاره شده در اين نظريه مقارنه صد در صد ماه ديده نميشود چون محاق كامل است و اين نظر مقارنه حد اقل از نظر متن مخالفت كامل با حديث “صوموا لرؤيته و افطروا لرؤيته” و آيه :” اذا رايتم الشهر فاليصمه” دارد
    ديگر اينكه اگر قرار شود هر كسي نقطه اي فرضيرا براي آغاز ماه قرار داد كند شايد كس ديگري نقطه آخر خروج ماه از محاق و يكي هم نقطه ورود به محاق و حتي شايد كسي دقيقا شب قرص كامل را آغار ماه بگيرد
    ديگر اينكه من خودم حداقل ده بار از مرحوم كاك احمد شنيده ام كه ماه هنگامي ديده ميشود كه حداقل 9 درجه از خورشيد فاصله بگيرد و همگي شاهديم كه براي احراز رؤيت ماه بارها با علماي تراز اول كويت تلفني تماس ميگرفتند

  7. nakhoda

    احسنت کاک علی بسیار جالب و روشنگرانه بود ،افشای این قضیه مقارنه به دلیل اشکالات علمی و شرعی ،بسیار لازم و ضروری بود /جزاکم الله

  8. محمد

    درود خدا بر تمام اعضای محترم مکتب قرآن…www,asharemaktab.ir

  9. ایوب شیخ وجیمی

    امید صادقی و علی حسامی اگر مرد بودند پاسخی خردمند پسند به مقاله ی میدادند…..

  10. امید صادقی

    مدیر محترم سایت با سلام لطفاً بفرمایید آقای ایوب شیخ وجیمی به همین مقداری که در سایت نوشته اند بسنده کرده اند و یا شما نظر ایشان را کامل ننوشته اید؟ لطفا اگر دنباله دارد آنرا بنویسید و یا برایم ارسال نمایید ممنون

  11. سلام علیکم
    نظر ایشان بدون هیچ تغییری در سایت درج شده است.

  12. امير

    سبحان الله از اين ديدگاه و طرز حرف زدن . اگر فلاني و فلاني مرد بودند !! اين را مسلما از قرآن وسنت ياد نگرفته اند كاك احمد هم اينقدر بي منطق نبودند

  13. عرض سلام و خسته نباشید دارم خدمت دوستانم…
    پیشنهادی دارم که با تمام نالایق بودنم و با شرمساری فراوان،
    امید دارم برای دوستانی که در باره ی فکر و اندیشه ی
    “کاکه احمد و مکتب قرآن”می خواند مطلع شوند،تا حدودی
    کافی باشد…عزیزان و بزرگوارانی که میخواهید واقعا و
    بدون تعصب و دو رویی،مرد و مردانه،تشریف ببرید به
    منزل کاکه احمد و به کسانی که آنجا تشریف دارند
    بگوئید که:«من برای مطلع شدن از افکار کاکه احمد
    و مکتب قرآن آمده ام…»
    تا آن وقت کسی را بیاورند با شما هم نشین شود
    و هرونه سوالی دارید بدون رو در بایستی بپرسید.

    “در ضمن،هرکدام از دوستان اگر خواستند،به ایمیلم
    تشریف فرما شوند تا شماره تلفی
    از یکی از پیروان کاکه احمد{از اعضای مکتب قرآن}برایتان بفرستم.
    و تلفنی سوال بپرسید

  14. امید صادقی

    کاک محمد قادری سلام علیکم
    کسی که میخواهد از فکر و اندیشه کاک احمد رحمه الله مطلع شود کافی است به نوشته ها و نوارهای ایشان مراجعه نماید و دیگر نیازی به شرفیاب شدن به محضر دوستان نیست. هزار بار بلا تشبیه مثال شما به این میماند که بگوییم اگر کسی میخواهد از افکار و اندیشه های پیامبر اسلام مطلع شود حتماً باید به مکه و مدینه برود تا برایش توضیح دهند. مهمترین درس کاک احمد به دیگران داشتن روحیه حریت و آزادگی است یادمان بماند

  15. دقیقا کاکه امید گیان……//
    منظور بنده این است ک ه شاید کسانی که در حوالی تان
    قرار میگیرند افکار کاکه احمد را زشت جلوه دهند
    و شاید کسی نباشد که آنگونه که باید است به سوالات و
    انتقادات بایستد و جواب دهد.

  16. زانکو

    کاک محمد قادری لطفا ایمیل خود را بگذارید تا با شما تماس بگیرم

  17. کیمیاب

    تسلیما و مسلم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس