چيرۆکێکي گۆلستان سه عدي ، خواپێدان و ئيقبال به کار زانيين نيە

چيرۆکێکي گۆلستان سه عدي ، خواپێدان و ئيقبال به کار زانيين نيە

نوسه ر: ئە بو بکر عۆ مەر ره زا

خواپێدان و ئيقبال به کار زانيين نيە

قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاء وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاء وَتُعِزُّ مَن تَشَاء وَتُذِلُّ مَن تَشَاء بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ  (آل عمران/26)

خودایه‌! تۆ خاوه‌نی ئه‌م کائیناته‌ی، له‌ نه‌بوونه‌وه‌ هێناوته‌ته‌ بوون، که‌س نیه‌ له‌ وێنه‌ی تۆ بێت و له‌ ده‌سه‌ڵات و موڵکداریدا هاوبه‌ش بێت له‌گه‌ڵتدا، ئه‌و که‌سه‌ی بته‌وێت سه‌روه‌ت و سامانی پێ ده‌به‌خشیت، یان سه‌رۆکایه‌تی و ده‌سه‌ڵاتی پێده‌ده‌یت، به‌پیی ئه‌و یاساو نیزامه‌ی که‌ خۆت داتمه‌زراندووه‌.. بۆ هه‌رکه‌سێکیش بته‌وێت ماڵ و سامان یاخود ده‌سه‌ڵات و سه‌رۆکایه‌تیه‌که‌ی لێ ده‌سێنیته‌وه‌، هه‌رکه‌سێك خۆت بته‌وێت به‌ڕێزو باڵاده‌ستی ده‌که‌یت، یاخود که‌ساس و زه‌بوون و ڕیسوای ده‌که‌یت، خودایه‌ هه‌موو خێرو چاکه‌یه‌ك هه‌ر به‌ده‌ستی تۆیه‌، به‌ڕاستیی تۆ به‌سه‌ر هه‌موو شتێکدا ده‌سه‌ڵاتدارو به‌ توانایت.(ته‌فسیری گوڵشه‌ن)

خواپێدان و ئيقبال به کار زانيين نيە

شێخ سه عدي له گٶلستا نه که یدا بو مان ئه گێڕێته وە .کاتێک هاروون الرشيد  دەستي گرت به سە ر وڵاتي ميسر دا ،وتي به پێچه وانه ی طاغوت فيرعه ون که به بۆ نه ی دە سه ڵاتداري به سە ر ميسرەوە غه ڕه بوو داوای خوايە تي دە کرد ، من ئه م وڵاتە ئه بخشم به  دەستقوچاوترين خوڵام .(مە بە ستي سەفی بووە).

به م بۆنه وە خوڵامێکي هه بوو ناوي خصيب بوو .زۆر خه پڵه و زه ين بوو.بانگي کرد و دە سە ڵاتداري ميسري پێ به خشي .

ئه م خۆڵامه  زۆر  نه فاموو و نه زان و جاهیل، بوو . رۆژ کيان تاقمی فه للا(کشتيار) هاتن بو لای وتيان :قوربان په مو مان (پنبه) ناشتووه ، باران نا وە خت باڕييوە  هه موی زايە و ته له ف بووه .ئه ويش له باتي ئه وە دە ستيان بگر ێ .له وڵا ما وتي :ئه تا نه وێ په ژم بنێژن!!!!!

اگر دانش به روزى در فزودى………ز نادان تنگ روزى تر نبودى

ترجمه:ئه گه ر به عيلم و زانست  رزق ورۆزي زيادبکرێت  ئه بێ له نه فا مو و نه زان که مد ە س تر نه بیت……….

به نادانان چنان روزى رساند………كه دانا اندر آن عاجز بماند

ترجمه: به نه فامو و نه زان ئه وە ندە ماڵ سه روەت ئه به خشێ که زانا سه ري لێ سوور ئه بێت

بخت و دولت به كاردانى نيست……..جز بتاءييد آسمانى نيست

ترجمه: خوا پێدان و ئيقباڵ به کار زانيين نيە غه ێري تاء ييدي خوا شێتيتر نيە

او فتاده است در جهان بسيار………بى تميز ارجمند و عاقل خوار

ترجمه: زۆر رێکه و تووە له جيهاندا نه زانوو نه فام نرخدار بێت و ،عاقڵ و هٶشياريش بێ نڕخ و بێ بايە خ بێت.

كيمياگر به غصه مرده و رنج……..ابله اندر خرابه يافته گنج

ترجمه:  کيمياگر به داخي ره نجي بێ حاصل مرد (تێاچو) نه زانيش له وێرا نه دا گە نجي په یدا کرد.

*****

أبِی العلی معری وتوو يە تي :

کَم عاقلٍ عاقلٍ اَعیَت مَذاهِبَهُ……..وَجاهلٍ جاهلٍ تَلقاهُ مَرزوقاً

هذا الذی تَرَکَ الاَوهامَ هائمةً……وصَیَّرَ العالِمَ النِّحرِیرَ زِندیِقاَ

ترجمه :زۆر پياواني داناو به رێز و ژيرو دانشمه هە بوون،  هه مو ڕيگايان لێ به ستراوە ،دە ستەنگوو که مدەست ماونە تە وە.

به ڵام زۆر نه فاموو گێجيش هه ن ماڵ و سا مانيان زۆرە . ئه مه سررێکه .نهينييکه  هه مو و بييرۆ ،فيکرەکان حەێران بوون .تا ئه و رادەيشە کە دانشمەندي محققيش کردووە بە زنديق

شاعری تري ئێراني بە ناوي ذواللسانين (خسروي سرخسي) وتوويە تي:

عَجِبتُ مِن رَبِّی وَ رَبِّی حَکیم ……. اَن اَحرَمَ العاقلَ فَضلَ النَّعیم

ما ظَلَمَ البارئ وَ لاکِنَّهُ……..اَرادَ آن یّظهَرَ عِجزَ الحَکِیم.

ترجمه: سە ر سامم لە پەروەردگارم،لە حالێکدا پەروەردگاری من زۆر دانايە ،کەچي عاقڵ له فەزڵ و بە خششي تۆ مەحروومە.بە ڵام بە دوای بيير کەدنەوە زانييم و تێ گە يشتم،کە پەروەر دگاري من زاڵم نيە ،بەڵام ئه يە وێ بێ دە سە ڵاتي  و ناتواني عقلکان لە بەرانبەري ئیرادەی خويە وە  دەربڕێ .

خوا تبارک و تعالی ئه فرموو:

وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ (الشوری/27) {ولو بسط الله الرزق لعباده لبغوافى الأرض} وه‌ئه‌گه‌ر خوا به‌ لێشاوبە فە راواني رۆزیی بۆ به‌نده‌كانی خۆی فره‌ كردبا، ئه‌وا یاخیی ده‌بوون له‌ زه‌ویدا {ولكن ينزل بقدر مايشاء}  واناكات، به‌ڵكو ئه‌ندازه‌یه‌ك ئه‌دات كه‌خۆی بیه‌وێ، چونكه‌ ئه‌و خۆی چاك ده‌زانێ چۆن رۆزی دابه‌ش بكاو، هه‌ركه‌سه‌ش چه‌نده‌ی بداتێ {إنه بعباده خبير بصير} وه‌ به‌ڕاستی ئه‌و به‌به‌نده‌كانی خۆی ئاگادارو بینایه‌  (ته‌فسیری ڕامان)

لێرەدا ئه بێ باش تێ بگەيين بوچ خوا بە يە کێ زۆر و بە يەکێکيتر کەم ئه بخشێ.

اللهم إجعلنامن المتقین الأبرار،اللهم وفقنا بحسن الإقبال علیک