تركيه و همگامي سنت با مدرنيته
تركيه و همگامي سنت با مدرنيته
جامعه تركيه به عكس حكومت و قانون اساسي سكولار خود، جامعهاي سنتي است كه گرايشهاي اسلامطلبانه در آن موج ميزند. حزب عدالت و توسعه در واقع مولود اين گرايشات اسلامي است كه شايد پايدارترين دولت غيرائتلافي تركيه پس از استقرار تركيه مدرن است.
در گذشته با توجه به رويكردهاي سكولاري دولتها و دخالت ارتش تركيه در امور دولتها، با توجيه صيانت از ميراث آتاتورك دولتها چندان به خواست و گرايش مردم وقعي نمينهادند. از اينرو دولتها با وزن كمي تشكيل ميشدند كه ائتلاف با گروههاي همسو و غيرهمسو را ناگزير ميساخت و اين دولتها با گرايشهاي مختلف به زودي از هم فرو ميپاشيدند و انتخابات زود هنگام به نوعي يك قانون نانوشته شده بود. حتي اگر دولتي هم ميتوانست با گرايشهاي اسلامطلبانه جايگاه خود را تثبيت كند، از دست ژنرالهاي ارتش تركيه در امان نميماند و با كودتايي تومار دولت مستقر در هم پيچيده ميشد.
در سياست خارجي، دولتهاي اينچنيني بدون توجه به كشورهاي همسايه و منطقه، نگاهي به سوي غرب داشتهاند. تركيه ساليان سال است كه خواهان ورود به اتحاديه اروپاست كه دولتهاي پيش از رجب طيب اردوغان بر همين اساس اولويت اصلي سياستهاي خارجي خود را به اين امر اختصاص داده بودند؛ امري كه به زعم تحليلگران منطقهاي بعيد است با توجه به شرايط حاكم در تركيه صورت پذيرد اما دولت اردوغان با يك جا به جايي آشكار در سياست خارجي خود هم اينك يكي از بازيگران فعال منطقه شده است كه برخلاف دولتهاي پيشين ورود به اتحاديه اروپا در حاشيه قرار گرفته است.
حزب حاكم تركيه با اين رويه و رودررو قرار گرفتن با اسراييل (كاري كه دولتهاي پيش از آن پرهيز ميكردند) نقش خود را در منطقه پررنگتر از قبل كرده است. اين كشور نسبت به بهار عربي بيكار ننشسته است و از روند دموكراتيزاسيوني كه در منطقه در حال شكلگيري است به انحاي مختلف حمايت كرده است.
اين حزب در بيانيه جديدي كه قبل از انتخابات پارلماني مجلس كبير تركيه صادر شد نسبت به اين قيامها حمايت كرد و با اين آينده نگري ميخواهد همچنان در منطقه نقش خود را حفظ كند. در بيانيه انتخاباتي عدالت و توسعه با توجه به قيامهاي مردم كه از اواخر سال 2010ميلادي در كشورهاي عربي آغاز شده است، بر تامين و حفظ حقوق دموكراتيك، برقراري عدالت شفاف، مديريت صحيح، افزايش سطح رفاه و توزيع عادلانه ناشي از افزايش درآمد و سطح رفاه، تامين درخواستها و حقوق مشروع مردم كشورها تاكيد شده است. اين حزب همچنين تاكيد كرده است قيامهاي مردم منطقه بهرغم اينكه با مصايبي مواجه است ولي روندي عادي بوده و بايد خشونت و خونريزي در آنها متوقف و از اعمال رفتار خشونتآميز خودداري شود.
در بيانيه اين حزب آمده است كه مرزهاي ساختگي و جعلي با جغرافياي انساني خاورميانه از بين خواهد رفت. همزمان با حفظ منافع تركيه، همكاري اين كشور با كشورهاي دوست و همسايه خاورميانه گسترش يافته و مورد بهرهبرداري قرار خواهد گرفت. حزب حاكم عدالت و توسعه بدون تفكيك دين و نژاد، مخالف خونريزي در خاورميانه بوده و خواهان برقراري صلح همه جانبه است.
بند آخر بيانيه در واقع اسراييل را نشانه رفته است كه همچنان مخالف صلح خاورميانه است كه به هيچكدام از اصول بينالمللي پايبند نيست. حزب عدالت و توسعه با رو در رو قرار گرفتن غيرمستقيم با اسراييل هم اين كشور را از يك متحد سابق محروم كرده و با اين اقدام مورد قبول دولتهاي عربي و ضد اسراييلي منطقه قرار گرفته است.
تحليلگران ميگويند، حزب رجب طيب اردوغان با اين آتيه نگري با يك تير دو نشان زده است. هم توانسته نقش خود را به عنوان يك بازيگر منطقهاي حفظ كند و هم با روند عاديسازي ارتباطات خود با كشورهاي همجوار و منطقه به توسعه اقتصادي خود بينديشد.
تركيه با برخي از كشورهاي خاورميانه قرارداد همكاري عالي استراتژيك امضا و لغو رواديد كرده و تجارت آزاد و تاسيس مناطق آزاد مشترك و سرمايهگذاري مشترك را آغاز كرده است. تركيه خواهان توسعه روند همگرايي كامل با كشورهاي منطقه خاورميانه و تاسيس اتحاديه اقتصادي، تجاري و امنيتي با كشورهاي منطقه است.
اين كشور با چشمانداز سال 2023 نظر به عبور از دروازههاي جهاني دارد و طبق گفته وزير امور تجاري و بازرگاني تركيه در سال پاياني چشمانداز، اين كشور يكي از 10 كشور اقتصاد برتر دنيا خواهد بود. سياست خارجي تركيه و تعادل در حفظ روابط با دنياي غرب و شرق حافظ اين هدف خواهد بود.
منبع : شرق
