اهداف اساسی نهضت و دعوت اخوان المسلمين
اهداف اساسی نهضت و دعوت اخوان المسلمين
نویسنده: دکتر یوسف قرضاوی / مترجم: عبدالعزیز سلیمی
اهدافي كه امام شهيد حسن البنا (رح) آن را ترسيم فرموده هيچگاه در هالهاي از ابهام قرار نداشته بلكه براي رهبري و رهروان به روشني آفتاب بوده است و همه به خوبي از حجم و گستردگي آن اهداف آگاهي داشته و دارند . اهداف اخوان محدود به يكي از عرصههاي فكري ، روحي ، اجتماعي ، اقتصادي ، سياسي ، علمي و … نميشود بلكه به كل جوانب را در نظر ميگيرد . در طرف ديگر هدف اخوان به كشور مصر محدود نميشود و اخوان به مسائل جهان عرب و اسلام در كنار هم توجه ميكند . آنان هر سرزميني را كه در آن نداي اذان سرداده شود و خداوند به عظمت ياد شود و مسلمانان در آن زندگي كنند خود را در مقابل آن مسئول ميشمارند و آنان بر اين باورند كه اسلام رسالت و پيامي نيست كه خاص نژاد ، منطقه ، طبقه ، زبان ، فرهنگ خاصي باشد بلكه رسالت جهاني است و به همه نژاد ، رنگها ، ملتها ، ممالك ، لغات و طبقات تعلق دارد .
اهداف هفتگانه اساسي
شهيد حسنالبنا در اين مورد در رساله «اليالشباب» ميفرمايد : «برنامه و روش اخوان داراي مراحل معين و گامهاي مشخص است . ما به خوبي ميدانيم كه چه ميخواهيم و با وسايل لازم براي تحقق اين خواست ، آشنايي داريم :
- بيش از هر چيزي ما در پي آن هستيم كه انسان مسلمان در انديشه ، باور ، اخلاق ، عاطفه ، عمل و اقدام به راستي مسلمان باشد . اين مرحله تكوين و تربيت فردي مورد نظر ماست .
- پس از آن خانواده مسلمان ميخواهيم كه از جهت انديشه و باور و در اخلاق و عاطفه و در عمل و اقدام پايبند اسلام باشد . به همين دليل و به همان ميزان كه به مرد اهميت ميدهيم به زنان نيز توجه داريم و به همان اندازه كه به جوانان ميپردازيم ، كودكان را نيز مورد توجه قرار ميدهيم .
- پس از آن نيز در پي ايجاد ملتي مسلمان در همهي آن زمينهها هستيم . در همين راستا براي رسيدن پيام دعوتمان به همهي خانوادهها و شنيدهشدن نداي آن در همه جا و گسترش انديشهي اخوان و نفوذ آن در ميان مردم شهرها و روستاها وكشورها ، همهي تلاش خود را به كار ميگيريم . در اين راه از هيچ كوشش و به كارگيري هيچ وسيلهاي دريغ نميورزيم .
- به دنبال آن در انديشهي ايجاد يك حكومت اسلامي آن چناني هستيم كه مردم را به ايمان و عبادت و اخلاق تشويق نمايد . آنان را با هدايت و رسالت اسلام به درستي آشنا كند ، همچنان كه اصحاب رسول خدا (ص) مانند ابوبكر و عمر و ديگر اصحاب با آن آشنا گرديدند و بار مسئوليت آن را بر دوش گرفتند . ما به هيچ حكومتي كه بر روي اصول و مباني اسلام تكيه نميكند و از آن استفاده نمينمايد ، اعتراف نميكنيم . اين نوع از احزاب سياسي را نميپسنديم و به اين گونه از اشكال حكومتي تقليدي و دنبالهروانه را كه دشمنان اسلام و اهل كفر ما را مجبور به پذيرش آن ميكنند به هيچ وجه اعتراف نمينماييم و آن را به كار نميبنديم . همه تلاش خود را براي احياي نظام حكومتي اسلام همراه با همه مظاهر آن و تكوين نظام اجتماعي اسلامي بر اساس آن به كار ميبنديم .
- به دنبال آن تلاش خواهيم كرد همه اجزاي ميهن اسلامي را كه سياست غرب آنها را پاره پاره نموده به يكديگر پيوند دهيم . بر همين اساس ما تقسيمبنديهاي سياسي و پيمانهاي بينالمللي كه ميهن اسلامي را به كشورهاي ضعيف و كوچك تبديل نموده و آنها را به صورت لقمه سهل و سادهاي براي بلعيده شدن توسط استعمارگران غاصب در آورده قبول نداريم . ما هيچگاه در برابر سلب آزادي اين مردم و حكومت استبداد ديگران سكوت نمينماييم . مصر ، سوريه ، عراق ، حجاز ، يمن ، ليبي ، تونس ، الجزاير ، مراكش ، ايران و هر سرزميني كه مسلمانان در آن زندگي ميكنند و به «لا اله الا الله» باور دارند ، ميهن اسلامي خويش به شمار آورده و براي آزادي و نجات آن و ايجاد وحدت دوباره در ميان آنها از هيچ تلاشي دريغ نخواهيم ورزيد .
- در پي آن در انديشه آن هستيم كه پرچم اسلام بر فراز همه ممالكي كه زماني اسلام مايهي سربلنديشان شده و نداي اللهاكبر و لااله الا الله در آنها پيچيده به اهتزاز در آيد . بايد درياي مديترانه و بحر احمر همچون گذشته دو درياي متعلق به مسلمانان در بيايند . هرچند «سينور موسيليني» بازگردانيدن امپراطوري روم را حق و مسئوليت خويش به شمار ميآورد . در واقع آن امپراطوري مزعوم و خيالي او تنها برپايهي مطامع و تجاوزگري پايهريزي شده بود ، ما نيز بازگردانيدن و احياي امپراطوري اسلامي را كه بر اساس عدالت ، حق و انصاف ، نشر نور و هدايت در ميان همه مردم قرار دارد . حق و مسئوليت خود به شمار ميآوريم .
- سپس همراه با آن تلاشها ميخواهيم كه : پيام دعوت و رسالت خويش را به جهانيان برسانيم و همهي ممالك دنيا را از نور آن بهرهمند سازيم و همهي خودكامگان را مجبور به تبعيت از آن بنمائيم تا فتنه و فساد و ناهنجاري در ميان مردم باقي نماند و دين خداوند حاكميت پيدا كند . آن روز است كه مؤمنان به خاطر پيروزي از جانب خداوند شادمان خواهند شد ، زيرا خداوند صاحب عزت و قدرت و محبت است و هركس را كه بخواهد ياري خواهد داد .
امام حسنالبنا مرشد عام «اخوانالمسلمين» دركنار اين اهداف هفتگانه اهداف ديگري را نيز تقسيمبندي كرده و با روشني تمام قابل به تفاوت ميگرديد .
مثلاً در اين رابطه ميفرمود كه : «اخوانالمسلمين» براي دستيابي به دو هدف تلاش و فعاليت ميكنند :
هدف كوتاه مدت : كه حاصل آن از همان اولين روز پيوستن فردي به جماعت يا ظهور جماعت در عرصه عملي اجتماعي ، تبلور پيدا مينمايد .
هدف دراز مدت : كه در آن بايد به دنبال شرايط و فرصتهاي مناسب بود و همراه با انجام و سازماندهي و آمادگي لازم منتظر گذر ايام ماند .
گاهي حسن البنا اهداف اخوان را به اهداف عام و اهداف خاص تقسيمبندي ميكرد و تحت عنوان (اهداف كلي) ميفرمود : «…. به خاطر داشته باشيد كه شما دو هدف اساسي را دنبال ميكنيد :
- آزادسازي ميهن اسلامي از حاكميت و سلطهي بيگانگان كه حق طبيعي هر انساني است و جز ستمكاران خيانتپيشه و خودكامگان سركوبگر هيچ كس آن را انكار نميكند .
- تلاش براي ايجاد نظام حكومتي اسلام در ميهن اسلامي ،حكومتي آزاد و بدون كمترين وابستگي كه احكام اسلام را عملي نمايد ، نظام اجتماعيش را به اجرا بگذارد…
ما اهداف خاص ديگري را پس از اين دو هدف دنبال ميكنيم كه بدون تحقق آن جامعه به صورت صحيحي ، اسلامي نميگردد و آن هم تلاش براي ايجاد اصلاحات در نظام تعليم و تربيت و مقابله با جهل ، فقر ، بيماري ، بزهكاري همچنين تلاش براي برپايي جامعهاي نمونه كه استحقاق انتساب به اسلام را داشته باشد.»
در مقامي ديگر امام شهيد از اهداف اخوان در جهت «اجمال و تفصيل» ميگويد كه :
«بايد در برابر موج سركش تمدن مادي و مملو از كششها و انگيزهها و اهداف انحرافي كه موجب نابساماني امت اسلامي گرديده و آن را از پيروي از رهبري رسول خدا (ص) دور نموده و دنيا را از نور قرآن محروم ساخته است به مقابله و رويارويي پرداخت ؛ تا زمينه براي گسترش سايهي سعاتبخش اسلام بر روي زمين فراهم گردد . تنها آن زمان است كه آرزوي اهل ايمان تحقق پيدا ميكند و حاكميت دين خدا واقعيت پيدا مينمايد .
برادران ! مسئوليت ما به صورت اجمال و اصلي اين است . اما در پارهاي از تفاصيل و جزئيات عبارت است از اينكه : ابتدا در مصر – با توجه به نقش مهم و پيشگاميش در ميان ممالك و ملتهاي مسلمان – آن امور تحقق پيدا نمايد و پس از آن در ديگر ممالك گسترش پيدا كنند .
شمول و همهجانبه بودن اهداف اخوان المسلمين از معرفت و فهم ايشان از اسلام شامل و كامل سرچشمه ميگرفت ؛ زيرا اسلام از نگاه ايشان تنها در عقيده يا عقيدهي همراه با عبادت يا اخلاص و سلوك پسنديده خلاصه نميشد بلكه اسلام از نگاه آنان بسيار كاملتر و گستردهتر از اين مسائل است ؛ زيرا آن را عقيدة همراه توحيد و عبادتي كه روح اخلاص و اخلاقي كه ماهيتش خير و فرهنگي كه هويت آن استقامت و قانونگذاري كه اساس آن دادگري و خانوادهاي كه روحش تفاهم و جامعهاي كه محتوي آن برادري و امتي كه ويژگي آن ميانهروي و حكومتي مبتني بر حق و تمدني كه روح آن تكاملطلبي و پيشرفت است ، ميدانند و درك كردهاند .
———————————-
منبع: اخوان المسلمین هفتاد سال دعوت، تذبیت و جهاد / نویسنده: دکتر یوسف قرضاوی / مترجم: عبدالعزیز سلیمی / نشر احسان
