دانشگاه بين‌المللي و اسلامي مالزي

نويسنده: مرضيه سليماني  

 دانشگاه بين‌المللي و اسلامي مالزي يكي از مشهورترين مؤسسه‌هاي علمي ـ‌ فرهنگي در جهان اسلام است. اين دانشگاه از آغازين روزهاي تأسيس تاكنون، در حال گسترش امكانات و جذب نيروهاي مستعد در تمامي شاخه‌هاي علم بوده؛ به گونه‌اي كه اكنون داراي دپارتمان‌هاي آكادميک و حرفه‌اي بسياري است و از جهات گوناگون، الگويي براي ديگر مؤسسه‌ها ‌ـ ‌به‌ويژه نهادهاي دانشگاهي عالم اسلام ‌ـ به شمار مي‌رود.

 دانشگاه بين‌المللي و اسلامي مالزي كه با نام اختصاري IIUM شناخته‌شده‌تر است، در سال 1983 تأسيس شد. بنيادگذاري اين دانشگاه در حقيقت، تحقق يكي از آرزوهاي ديرينه جامعه جهاني مسلمانان براي به دست گرفتن دوباره سكان علم و نيز درخشش امت اسلامي در عرصه دانش و فن بود.تأمل در اساس‌نامه IIUM و بررسي اهداف شكل‌گيري اين دانشگاه نيز حاكي از همين اشتياق جهان اسلام است؛ چنان‌كه نخستين هدف پي افكني اين دانشگاه «بدل شدن به مركزي جهاني براي آموزش، ادغام دانش وحياني و ارزش‌هاي اخلاقي و اجراي نظم و انضباط در كليه سطوح و تمامي رشته‌ها و نيز احياي نقش كهن امت اسلامي در رهبري و هدايت تمامي شاخه‌هاي علم و دانش» بيان شده است.اعضاي هيئت رئيسه IIUM همگي نمايندگاني از هشت كشور حامي اين دانشگاه و سازمان كنفرانس اسلامي (OLC) (2) هستند. هم‌چنين IIUM ارتباط خود را با مؤسسه‌هاي علمي و نيز دولت‌هاي سراسر جهان حفظ كرده است. از جمله نهادهاي آكادميكي كه IIUM در ارتباط و تعامل هميشگي با آن‌هاست، اتحادية دانشگاه‌هاي اسلامي(3)، انجمن بين‌المللي دانشگاه‌ها(4) و انجمن دانشگاه‌هاي كشورهاي مشترک‌المنافع(5) حايز اهميت‌اند. از سوي ديگر IIUM خود عضو اتحاديه‌هاي تجاري مالزي است و همين امر موجبات پديد آمدن فرصت‌هاي شغلي، كار دانشجويي و تجربه كار عملي براي دانشجويان IIUM  را فراهم آورده است.در حال حاضر پانزده‌هزار دانشجو، در كنار سه‌هزار استاد و كارمند در IIUM مشغول به تحصيل‌اند. بسياري از اين دانشجويان، اساتيد و كارمندان غيربومي و مهاجر هستند كه از حدود صد كشور در آن‌جا حضور يافته‌اند. كلاس‌ها، تالارها و امكانات فيزيكي دانشگاه در سه دانشكده و پرديس و نيز يک مركز پذيرش (جمعاً چهار محل) متمركز شده است و اين بسيار فراتر از آن چيزي است كه در سال 1983 و در هنگام تأسيس IIUM پي ريخته شد. در آن هنگام، در دانشگاه بين‌المللي علوم اسلامي مالزي تنها صد و پنجاه و سه دانشجو در كنار تني چند از اساتيد و كارمندان، درس مي‌خواندند.سطوح تحصيلي، دروس مورد مطالعه و روش تدريس در IIUM به گونه‌اي است كه فارغ‌التحصيلان اين دانشگاه نه تنها به راحتي جذب بازار كار شده و مورد تأييد سازمان‌هاي ذي‌ربط قرار مي‌گيرند، بلكه ستايش دانشگاه‌هايي را كه براي ادامه تحصيل برمي‌گزينند نيز برمي‌انگيزند.بدون شک با اين امر، يكي ديگر از اهداف شكل‌گيري IIUM نيز محقق شده است؛ «احيا و بهبود آموزش علوم اسلامي، درک جديد مفاهيم و سنت‌هاي اسلامي، توجه ويژه به دانش و جست‌وجوي علوم و فنون به عنوان يك عمل عبادي و نيز روح علمِ نشأت گرفته از قرآن كريم. IIUM تلاش مي‌كند تا تعاليم يک‌پارچة اسلامي و نيز فرايند يادگيري را در كنار آموزش‌هاي اخلاقي و ارزش‌هاي معنوي به دانشجويان معرفي كند. IIUM مي‌كوشد كه اين كار را از طريق انسجام‌بخشي، اسلامي‌سازي، بين‌المللي‌سازي و مطالعات تطبيقي به سامان رساند.»بنيان‌گذاران IIUM معتقدند كه دانش و فنون بايد در هماهنگي كامل با «توحيد» باشد، در پي آن آموخته شود و به ارتقاي آن ياري رساند و دانش و علم‌اندوزي گونه‌اي «عبادت» است كه از جانب خداوند به بشر «امانت»(6) داده شده است.

اصول و بنيادهاي تأسيسبنيان‌گذاران و هيئت مديره دانشگاه اسلامي مالزي فلسفه شكل‌گيري اين دانشگاه را در پنج اصل ارايه كرده‌اند كه عبارت‌اند از:۱. انتشار و انتقال دانش توحيدي. چنين دانشي به شناخت خداوند و تأييد و تصديق او به عنوان خالق مطلق(7) و نخستين آموزگار بشر منجر خواهد شد؛۲. شناخت، تصديق و به رسميت شناختن خداوند به عنوان خالق مطلق و اين‌كه خداوند در رأس سلسله ‌مراتب علم بوده و در حقيقت نخستين آموزگار بشر است؛۳. دانش امانتي است از سوي خدا نزد بشر. انتشار و گسترش اين دانش با عنايت خداوند در خلقت جهان، مطابقت دارد.۴. انسان، به عنوان بندة(عبد)(8) خدا و خليفة(9) وي بر روي زمين و نيز بر طبق ارادة او حق بهره‌گيري از دانش را داراست؛۵. طلب علم داراي ارزشي معادل عبادت است.هم‌چنين ‌ـ‌ مطابق اساس‌نامه مصوب IIUM  اهداف شكل‌گيري و تداوم عملِ دانشگاه اسلامي مالزي از اين قرار است:ـ ‌احياي پويايي عقلاني اسلام و امت اسلامي؛ـ‌ ادغام دانش وحياني اسلام و ارزش‌هاي اخلاقي در قالب تعاليم آكادميک و فعاليت‌هاي آموزشي؛‌ـ ‌پي‌گيري و پي‌ريزي نقش راهبري امت مسلمان در شاخه‌هاي مختلف علوم و فنون؛‌ـ‌ كمك به پيشرفت و ارتقاي كيفيات زندگي و تمدن بشري؛‌ـ ‌تلاش براي به عهده گرفتن وظايف خاص و بزرگي همچون اصلاح توانايي‌هاي ذهني مسلمانان و يک‌پارچه‌سازي دانش وحياني و علوم انساني، به طريقي مثبت و سازنده؛‌ـ ‌توليد ابزارهاي بهتر و پرورش دانشمندان، محققان و متخصصان مسلمان از طريق درهم‌آميزي ايمان، علم و اخلاق؛ تا بدين وسيله انسان ـ ‌‌به عنوان بنده و نماينده خدا ‌ـ راهِ پيش‌روي خويش را بگشايد؛ـ ‌تلاش براي ارائة مفهوم اسلامي كردن دانش وحياني در آموزش، پژوهش، انتشار و توسعه فعاليت‌هاي آكادميک؛‌ـ ‌ارائة ديدگاهي كل‌نگرانه نسبت به ارزش‌هاي اخلاقي‌ـ ‌معنوي اسلام كه در فرايند آموزش، پژوهش، انتشارات و هدايت زندگي دانشجويان كارآمد باشد؛ـ ‌بازنماياندن يک جامعه تمثيلي از «امت اسلامي» كه ‌تنها و تنها روشنفكران، دانشمندان، محققان و متخصصان در آن به كار و زندگي مشغول‌اند. تنها عامل محرک اين جامعه جهان‌بيني اسلامي و قوانين اخلاقي خواهد بود؛ـ‌ بهبود و افزايش ‌درک‌ عقلاني، توسعه گفت‌وگوي تمدن‌ها در مالزي و نيز در ميان تمامي جوامع و ملت‌ها؛ـ ‌ايجاد محيطي كه در آن دانشجويان به شكل تمام‌وقت زندگي خود را صرف آموختن مي‌كنند و تعميق احساس مسئوليت متقابل در ميان دانشجويان و كارمندان.

رشته‌هاي علمي و مؤسسه‌هادانشگاه اسلامي و بين‌المللي مالزي داراي چندين دانشكده، مركز تحقيقاتي، كتابخانه و مراكز خدماتي است. از جمله دانشكده‌هاي IIUM مي‌توان به دانشكده حقوقِ احمد ابراهيم، دانشكده علوم بهداشتي، دانشكده معماري و طراحي شهري، دانشكده اقتصاد و‌ مديريت و نيز دانشكده‌هاي ارتباطات و تكنولوژي اطلاعات، مهندسي، علوم انساني و  دانش وحياني، پزشكي، پرستاري، داروسازي، علوم و زبان‌ها اشاره كرد. هم‌چنين مركز مطالعات آكادميک پيش‌دانشگاهي، مركز زبان‌آموزي، مركز آموزش و گسترش علوم انساني، مركز ثبت‌ نام و پذيرش، مركز روان‌شناسي، مركز مطالعات محيط‌زيستي، مركز مطالعات پيشرفته مهندسي، مركز حقوق، مركز قلب و سينه، مركز فن‌آوري اطلاعات (IT)، مركز مشاوره، مركز آموزش‌هاي متدوام، مركز پژوهش و مركز مديريت مؤسسة بانكداري و امور مالي اسلامي (LlBF)، كتابخانه، مسجد، بخش امور دانشجويي، ادارة روابط عمومي، ادارة تحصيلات تكميلي و مؤسسة بين‌المللي تمدن و انديشه اسلامي (ISTAC) (10) از ديگر بخش‌ها و مراكز IIUM هستند.

دانشكدة علوم انساني و دانش وحيانيبرنامه‌هاي اين دانشكده عموماً و اساساً جهت رفع تنافر فيمابين علوم ديني و علوم غيرديني طرح‌ريزي شده‌اند. دانشكده در جولاي 1990 تشكيل شده و تلاش مي‌كند با تلفيق اين دو گونه علوم و نيز به كارگيري تجربيات علمي، فرصت طرح‌ انديشة انتقادي و تفكر سازنده را فراهم آورد. دانشكده به دو بخش اصلي تقسيم مي‌شود:۱. وحياني و ميراث اسلامي؛۲. علوم انساني.بخش اول داراي چهار دپارتمان آموزشي به شرح زير است: دپارتمان فقه و اصول فقه، دپارتمان قرآن و مطالعات سنت، دپارتمان اصول الدين و اديان تطبيقي، دپارتمان مطالعات عمومي. بخش دوم نيز هفت دپارتمان را در خود جاي داده كه عبارت‌اند از: دپارتمان‌هاي روان‌شناسي، زبان و ادبيات انگليسي، زبان و ادبيات عربي، علوم سياسي، ارتباطات، تاريخ و تمدن، جامعه‌شناسي و انسان‌شناسي.دانشكدة علوم انساني و دانش وحياني داراي هشت لابراتوار علمي، سمعي و بصري است كه تمامي امكاناتِ نشر، خبررساني، عكاسي و ارتباط چندرسانه‌اي را براي دانشجويان فراهم مي‌آورند. اين دانشكده در دو مقطع ليسانس و تحصيلات تكميلي (فوق ليسانس و دكترا) دانشجو مي‌پذيرد.تحصيل در مقطع ليسانس در رشته‌هاي فقه و اصول فقه، قرآن و مطالعات سنت، اصول الدين و اديان تطبيقي، زبان و ادبيات عربي و انگليسي، ارتباطات، تاريخ و تمدن، علوم سياسي، روان‌شناسي، جامعه‌شناسي و انسان‌شناسي ممكن است. در مقطع تحصيلات تكميلي دانشجويان مي‌توانند در رشته‌هاي فلسفه اسلامي و ميراث وحياني (دكترا)، ميراث و فلسفه اسلامي (فوق ليسانس)، دكتراي فلسفه در گرايش‌هاي عربي، انگليسي، ادبي، تاريخ و روان‌شناسي، فوق‌ليسانس علوم انساني با گرايش زبان و ادبيات عربي، انگليسي، علوم سياسي و … به ادامه تحصيل بپردازند.

ايستاکمؤسسه بين‌المللي تمدن و انديشه اسلامي (ISTAC) در بيست و هفتم فوريه 1987 پي ريخته و در چهارم اكتبر 1991 رسماً توسط نخست‌وزير سابق مالزي، ‌دكتر ماهاتير محمد، افتتاح شد. ايستاک در حقيقت موسسه‌اي پژوهشي و مختص تحصيلات تكميلي است كه در زمينه علوم و تمدن اسلامي به پرورش دانشجويان و پژوهش‌گران مبادرت ورزيده است.ايستاک هم‌چنين مؤسسه‌اي دولتي است كه به عنوان زيرمجموعه‌اي از IIUM مشغول فعاليت است. البته شايان ذكر است كه ايستاک از ابتداي شكل‌گيري تا سال 2002 به عنوان يک مركز مستقل فعاليت مي‌كرد ولي از آن تاريخ تا به حال در قالب يكي از دانشكده‌ها و مراكز علمي IIUM به پرورش دانشجويان در مقاطع كارشناسي ارشد و دكترا مي‌پردازد. از جمله اهداف و برنامه‌هاي بلند‌مدت ايستاک موارد زير حايز اهميت‌اند: ۱. اجراي هدايت و ارتقاي مطالعه و پژوهش در خصوص انديشه و تمدن اسلامي، تحليل‌هاي عقلاني، پالايش روحاني، مفاهيم فرهنگي، آموزشي، علمي، شناخت‌شناسانه و…؛۲. فراهم آوردن پاسخ يا راه‌كاري جهت چالش‌هاي عقلي و فرهنگي مدرن و مكتب‌هاي مختلف فكري و ديني؛۳. تدوين فلسفة اسلامي؛۴. تدوين فلسفة علم از نظر اسلام؛۵. مطالعة مفاهيم و فلسفة هنر و معماري اسلامي و فراهم آوردن راهنمايي جهت اسلامي كردن هنر؛۶. اجرا و هدايت پژوهش‌ها و مطالعاتي كه در خصوص تمدن اسلامي و در مالزي انجام مي‌گيرند؛۷. انتشار نتايج تحقيقات و پژوهش‌هايي كه در جهان اسلام به سامان رسيده‌اند؛۸. تأسيس يک كتابخانة معتبر و مرجع در زمينة سنت‌هاي ديني و روشنفكري كه حاوي منابعي در مورد تمدن غرب و تمدن اسلامي باشد.متقاضيان ورود به ايستاک بايد حداقل داراي درجه Second Class Upper يا معادل آن و يا داراي پايان‌نامه و دانشنامه فوق‌ليسانس از دانشگاه‌هاي معتبر جهان باشند. تمامي دروس دانشكدة ايستاک به زبان انگليسي ارائه مي‌شوند. بنابراين لازم است كه متقاضيان بر اين زبان تسلط كامل داشته و داراي مدارک معتبري همچون تافل، آيلتس و يا معادل آن‌ها باشند. پس از طي مراحل ثبت‌نام از دانشجويان مصاحبه‌اي به عمل خواهد آمد. پذيرفته‌شدگان نهايي موظف‌اند در امتحان تعيين سطح عربي(11) شركت كنند تا در صورت لزوم، كلاس‌هاي پيش‌نياز عربي را نيز پشت‌ سر گذراند.

كتابخانهكتابخانة دانشگاه اسلامي مالزي با هدف گسترش، حفظ و يک‌پارچه‌سازي منابع اطلاعاتي و خدماتي و نيز به‌كارگيري امكانات موجود در جهت يكسان‌سازي ساختار و فعاليت‌هاي IIUM ـ‌ هم‌زمان با تأسيس دانشگاه ‌ـ بنياد نهاده شد. امروزه كتابخانة اين دانشگاه داراي بخش‌هاي مختلفي هم‌چون بخش اينترنتي، كتابخانة مكتوب، شاخه‌هاي گوناگون علوم، مجموعه‌ها، خدمات، گيرنده‌ها، كارمندان و امكاناتي همچون لابراتورها، سفارش كتاب و بخش پيوند با ساير كتابخانه‌ها (داخلي و خارجي) است. بخش اينترنتي كتابخانه هم‌چنين داراي نشريات پربار اينترنتي در زمينة معماري، شناخت‌شناسي، شهرسازي، متون مقدس، كتابداري، تكنولوژي، علوم كامپيوتري، زبان، پزشكي و حقوق است. دانشجويان مي‌توانند با مراجعه با بولتن خبري دانشگاه يا سايت رسمي كتابخانه همواره از آخرين منابع و كتب خريداري‌شده توسط كتابخانه مطلع شوند.كتابخانه غني IIUM در سال 1983 و در پرديس سوم اين دانشگاه (پرديس پيتالينگ جايا) تأسيس شد و امروزه با سي كتابدار و صد و سي كارمند در كنار ساير عوامل اجرايي و مديريتي مشغول خدمات‌رساني به دانشجويان است. كتابخانه داراي مجموعه‌هاي قديمي، نسخ خطي با ارزش و پايان‌نامه‌هاي پژوهشي است و تقريباً سيصد و هشتاد هزار عنوان منبع در اشكال مختلف را در خود جاي داده است. وقايع‌نگاري كتابخانهIIUM،  به اختصار، از اين قرار است:از جمله قسمت‌هاي جالب توجه كتابخانة دانشگاه اسلامي مالزي، كتابخانة ايستاک است كه اگرچه زيرمجموعة IIUM محسوب مي‌شود اما در حقيقت خود، كتابخانه‌اي مستقل، پربار و بي‌نظير است. كتابخانة ايستاک شامل سه كتابخانه در سه ساختمان واقع در سه پرديس ايستاک است. كتابخانة اصلي در گومباک(12)، كتابخانة پزشكي در كانتون(13) و كتابخانة عمومي بعدي در پيتالينگ جايا(14) واقع شده‌اند. كتابخانه در مجموع داراي چهارصد هزار عنوان كتاب، مجله، ابزارهاي صوتي‌ـ ‌‌تصويري و الكترونيكي است. علاوه بر دست‌يابي آسان به اينترنت، كتابخانة ايستاک تعدادي از نشريات و داده‌هاي مهم اينترنتي را نيز ذخيره كرده و در اختيار دانشجويان قرار مي‌دهد.هم‌چنين كتابخانه با پيروي از الگوي فهرست‌نويسي موضوعي كتابخانة كنگره، طبقه‌بندي شده است. نظام مديريتي كتابخانة ايستاک خودگردان، كامپيوتري و يك‌پارچه است. با بهره‌گيري از اين سيستم دست‌يابي به فهارس كتابخانه سريع‌تر و سهل‌الوصول‌تر شده و در ضمن مراجعه‌كنندگان به‌راحتي قادرند با كتابخانه‌ها و ساير مراكز علمي در سراسر دنيا ارتباط برقرار كنند. هم‌چنين فهرست كتاب‌هاي تمام كتابخانه‌هاي معتبر دنيا و نيز دست‌يابي به آن‌ها از طريق اينترنت و پرداخت حق اشتراک (توسط مسئولان دانشگاه) شبانه‌روز و به صورت آنلاين در اختيار دانشجويان است.كتابخانة اصلي گومباک در فضايي وسيع ساخته شده به گونه‌اي كه داراي چهل اتاق مطالعه (قرائت‌خانه)، پانزده اتاق پژوهش، هشت اتاق گفت‌وگو، چهار اتاق سمعي‌ـ ‌بصري، يک تالار اجتماعات و يک اتاق چندمنظوره است. ظرفيت پذيرش اين كتابخانه، روزانه 077/2 نفر است.سالانه حدود سه‌هزار دانشجو از دانشگاه اسلامي و بين‌المللي مالزي فارغ‌التحصيل مي‌شوند. در سايت رسمي اين دانشگاه مي‌توان به اطلاعات مفيدي هم‌چون نظام‌هاي مختلف آموزشي در IIUM ، برنامه‌هاي درسي و نحوة ثبت‌نام در دانشكده‌هاي مختلف آن، دپارتمان‌هاي IIUM به همراه اسامي رؤساي دپارتمان‌ها و شماره تماس يا اي‌ميل آن‌ها، اطلاعات كلي دربارة فعاليت‌هاي ورزشي‌ـ ‌فرهنگيIIUM  ، برنامة سخنراني‌ها و همايش‌هاي IIUM در هر ماه، آرشيو خبري يا خبرنامة اينترنتي دانشگاه، اطلاعات و برنامه‌هاي مربوط به دانشجويانِ در حال تحصيل، برنامه و زمان حذف و اضافه‌ها، غيبت‌ها و انصراف‌ها، مسائل مالي، مرخصي و تسويه حساب و بسياري مسائل ديگر دست يافت. رياست تشريفاتي دانشگاه اسلامي مالزي را سلطان الحاج احمدشاه المستعين بالله بن المرحوم سلطان ابوبكر آيت‌‌الدين المعظم شاه و رياست قانوني آن را تن‌سري سنوسي جنيد(15) بر عهده دارند و مديريت اجرايي آن نيز بر عهدة دكتر محمد كمال حسن است.آدرس پستي دانشگاه اسلامي مالزي عبارت است از:Malaysia. International Islamic University Malaysia, Jalan Gombak, 53100, Kuala Lumpru. تلفن: 0320565202فاكس: 0320564163وب‌سايت دانشگاه:  http://www.iiu.edu/وب‌سايت كتابخانه ايستاک: http://www.lib.iiu.edu.my/  وب‌سايت دانشكده علوم انساني: www.iiu.edu.my/irkhs

پي‌نوشت‌:1. International Islamic University Malaysia.2. The organization of Islamic conference.3. League of Islamic universities.4. The Intenational Association of.5. Association of common wealth universities. 6. Trust. 7. Absolute creator. 8. Servant. 9. Vicegreat.10. The international instiue of Islamic Thought and civilization (ISTAC). 11. Arabic Placement Test (APT). 12. Gombak.13. Kuantan.14. Petaling Jaya.15. Y.B TAN SRI DATO SERI SANUSI BIN JUNID