ایمان به ملائکه ،حقیقت ملائکه و وظایف ملائکه
ایمان به ملائکه ،حقیقت ملائکه و وظایف ملائکه
نویسنده: مجدی الهلالی /مترجم: مجتبی دوروزی
ایمان به ملائکه یکی از ارکان ایمان است. این جنبه در بردارنده ی حقیقت ملائکه… وظایف آنان… بندگی شان به خداوند عزوجل… وظیفه ما در برابر ایشان… است.
حقیقت ملائکه
ملائکه یکی از آفریده های خداوند هستند. از نور آفریده شده اند، قوانین بشری در مورد آنان اجرا نمی شود نر و ماده نیستند:
« وَجَعَلُوا الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمَنِ إِنَاثًا أَشَهِدُوا خَلْقَهُمْ سَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَيُسْأَلُونَ » زخرف/19
« آنان فرشتگان را كه بندگان خداي مهربانند ، مؤنّث بشمار ميآورند ( و دختران خدا قلمداد مينمايند ! ) . آيا ايشان به هنگام آفرينش فرشتگان حضور داشتهاند و خِلقتشان را مشاهده نمودهاند ؟ ! اظهارنظر و گواهي ايشان ( بر اين عقيدهي بياساس ، در نامههاي اعمالشان ) ثبت و ضبط ميشود و ( در روز قيامت ، از سوي خدا ) بازخواست ميگردند . »
آنان نیز چون دیگر مخلوقات بندگان خدایند:
« لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْدًا لِلَّهِ وَلَا الْمَلَائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعًا » نساء/172
« هرگز مسيح ابائي از اين ندارد كه بندهاي ( از بندگان متواضع ) براي خدا باشد ، و فرشتگان مقرّب نيز ( از بندگي او سر باز نميزنند ) . و كسي كه از عبادت خدا سر باز زند و خويشتن را بزرگتر از آن شمرد ( كه به عبادت او پردازد ، او را به عذاب سختي گرفتار ميسازد ، بدان گاه ) كه همگان را در پيشگاه خود گرد ميآورد. »
« وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَنْ يَشَاءُ وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ» رعد/13
« و رعد ( مانند همهچيز فرمانبردار يزدان است و با صدائي كه از آن ميشنويد ، با زبان حال ) ، و فرشتگان از هيبت و عظمت يزدان ، ( به زبان قال ) ، حمد و ثناي خدا را ميگويند ، و خدا صاعقهها را روان ميسازد و هركس را كه بخواهد بدانها گرفتار ميكند . در حالي كه ( كافران اين همه نشانههاي دالّ بر وجود خدا را در گوشه و كنار جهان مشاهده ميكنند ، خوب نميانديشند و ) آنان دربارهي خدا ( و توانائي او در امر زندهگرداندن و جزا دادن ) به مجادله ميپردازند ، و خدا داراي قدرتي بيانتهاء و كيفري سخت و دردناك است . »
آنان پیوسته خداوند را عبادت می کنند:
« وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَنْ عِنْدَهُ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَلَا يَسْتَحْسِرُونَ يُسَبِّحُونَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لَا يَفْتُرُونَ» انبیاء / 20 – 19
« از آن او است هر كه و هر چه در آسمانها و زمين است ، ( و لذا تنها شايستهي پرستش او است ) و كساني كه در پيشگاه وي هستند ( و مقرّبان درگاه پروردگارند ، يعني فرشتگان ) از پرستش او سر باز نميزنند و خويشتن را بالاتر از عبادتش نميدانند و ( از بندگي شبانهروزي خود هرگز ) خسته نميگردند . شب و روز ( دائماً به تعظيم و تمجيد خدا مشغولند و پيوسته ) سرگرم تسبيح و تقديسند و سستي به خود راه نميدهند.»
هم چون دیگر مخلوقات توان انجام کاری را ندارند:
« وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَرْضَى » نجم/26
« چهبسيار فرشتگاني كه در آسمانها هستند و ( با وجود عظمت و بزرگواريشان ) شفاعت ايشان سودي نميبخشد و كاري نميسازد ، مگر بعد از آنكه خدا بخواهد به كسي ( كه شفيع است ) اجازه دهد ، و ( از مشفوعٌله ) راضي و خوشنود گردد . »
نوع رابطه ملائکه با آدمیان
قرآن به ما خبر داده که ملائکه قدر و منزلت بشر در نزد خداوند را می دانند، خداوند عزوجل حضرت آدم (ع) را تکریم نموده و به ملائکه امر کرد که برای او سجده برند آنان نیز در برابرش سجده بردند. این دانستن سبب شده تا با دعا و استغفار برای زمینیان بکوشند به خداوند نزدیک ترگردند:
« تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ وَالْمَلَائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَلَا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ » شوری /5
« ( خدا كه مالكيّت عالم هستي از آن او است ، بقدري عظيم است كه ) آسمانها ( با همه عظمتي كه دارند ) نزديك است ( در برابر جلالت و عظمت او كرنشكنان ) از بالا درهم بشكافند . و فرشتگان ( با همه قدرتي كه دارند دائماً ) به تسبيح و تقديس پروردگارشان مشغول و براي كساني كه در زمين هستند درخواست آمرزش ميكنند . هان ! ( اي انسانِ غافل از اطاعت آسمانها و افلاك و عبادت فرشتگان پاك ! بدان كه ) يزدان آمرزگار و مهربان است . ( اگر از سر صدق سر بندگي بر آستانهي او بگذاري و دست دعا به سويش برداري ، با عالم علوي همآوا شدهاي ، و قلم عفو الهي بر گناهانت كشيده ميشود ) . »
هم چنان برای نزدیک تر شدن به خداوند بر پیامبر(ص) صلوات می فرستیم، به این اعتبار که پیامبر(ص) محبوب ترین مخلوقات نزد خداوند است هم چنان نیز ملائکه با طلب مغفرت و بخشش برای آدمیان و به خصوص مؤمنین با علم به این که مؤمنین نزد خدا شأن و منزلتی دارند، به خداوند نزدیکی می جویند:
« الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ » غافر/ 9 – 7
« آنان كه بردارندگان عرش خدايند و آنان كه گرداگرد آنند به سپاس و ستايش پروردگارشان سرگرمند و بدُو ايمان دارند و براي مؤمنان طلب آمرزش ميكنند ( و ميگويند : ) پروردگارا ! مهرباني و دانش تو همه چيز را فرا گرفته است ( هم اعمال و اقوالشان را كاملاً ميداني و هم مرحمت و مهربانيت ميتواند ايشان را دربر گيرد ) پس در گذر از كساني كه ( از گناهان دست ميكشند و به طاعات و عباداتت ميپردازند ، و از راههاي انحرافي دوري ميگزينند و به راستاي راهت ) برميگردند و راه تو را در پيش ميگيرند ، و آنان را از عذاب دوزخ مصون و محفوظ فرما . پروردگارا ! آنان را به باغهاي هميشه ماندگار بهشتي داخل گردان كه بديشان ( توسّط پيغمبران ) وعده دادهاي ، همراه با پدران خوب و همسران شايسته و فرزندان بايستهي ايشان . قطعاً تو ( بر هر چيزي ) چيره و توانا و ( در هر كاري ) داراي فلسفه و حكمت هستي . و آنان را از ( عقوبت دنيوي و كيفر اخروي ) بديها نگاهدار ، و تو هر كه را در آن روز از كيفر بديها نگاهداري ، واقعاً بدو رحم كردهاي ( و مورد الطاف خود قرار دادهاي ) و آن مسلّماً رستگاري بزرگ و نيلِ به مقصود سترگي است . »
وظایف ملائکه
ملائکه بندگان مقرب خدایند و به اجرای دستورات خداوند در تدبیر کارهای مملکتش مشغولند:
« يُنَزِّلُ الْمَلَائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ أَنْ أَنْذِرُوا أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاتَّقُونِ » نحل/2
« خداوند به دستور خود ، فرشتگان را همراه با وحي ( آسماني كه حياتبخش انسانها است ) بر هر كس از بندگانش ( به نام انبياء ) كه خود بخواهد نازل ميكند ( تا به مردم بياموزند ) كه جز من ( كه آفرينندهي جهان و جهانيانم ) خدائي نيست ؛ پس ( با انجام حسنات و دوري از سيّئات ) ، از ( غضب و عذاب ) من بپرهيزيد . »
ملک اموت نیز مسؤل اجرای فرمان خداوند در بیرون کشیدن روح از بدن در مورد کسانی است که خداوند مرگ را برای آنان تقدیر کرده است:
« قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ » سجده /11
« بگو : فرشتهي مرگ كه بر شما گماشته شده است ، به سراغتان ميآيد و جان شما را ميگيرد ، سپس به سوي پروردگارتان بازگردانده ميشويد . »
اسرافیل مسؤل دمیدن در شیپور است.
حمل کنندگان عرش نیز وجود دارند:
« وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ »حاقه/17
« و فرشتگان در اطراف و كنارههاي آسمان ( جديد آن روزي ) قرار ميگيرند ، و در آن روز ، هشت فرشته ، عرش پروردگارت را بر فراز سر خود بر ميدارند . »
و ملائکه ای که کارشان ثبت و ضبط کردارها و گفتارهای بندگان است:
« مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ » ق/18
« انسان هيچ سخني را بر زبان نميراند مگر اين كه فرشتهاي ، مراقب و آماده ( براي دريافت و نگارش ) آن سخن است . »
و ملائکه ای وجود دارند که به فرمان خداوند سبحان کارشان محافظت از آدمیان است:
« لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلَا مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَالٍ » رعد/11
« انسان داراي فرشتگاني است كه به ( نوبت عوض ميشوند و ) پياپي از روبرو و از پشت سر ( و از همهي جوانب ديگر ، او را ميپايند و ) به فرمان خدا از او مراقبت مينمايند . خداوند حال و وضع هيچ قوم و ملّتي را تغيير نميدهد ( و ايشان را از بدبختي به خوشبختي ، از ناداني به دانائي ، از ذلّت به عزّت ، از نوكري به سروري ، و . . . و بالعكس نميكشاند ) مگر اين كه آنان احوال خود را تغيير دهند ، و ( اين سنّت جاري در اسباب و مسبّبات ظاهري است ، ولي ) هنگامي كه خدا بخواهد بلائي به قومي برساند هيچ كس و هيچچيزي نميتواند آن را ( از ايشان ) برگرداند ، و هيچ كس غير خدا نميتواند ياور و مددكار آنان شود . »
هم چننی ملائکه ای وجود دارند که در هستی در حال گردش اند و شب و روز پی در پی آمده و بر نمازها و جلسات ذکر حاضر و ناظرند، و ملائکه ای که در هنگامه ی مرگ پیام های بشارت از سوی خداوند برای بندگان نیکوکار می آورند:
« إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِيمٍ » فصلت / 32 – 30
« كساني كه ميگويند : پروردگار ما تنها خدا است ، و سپس ( بر اين گفتهي خود كه اقرار به وحدانيّت است ميايستند ، و آن را با انجام قوانين شريعت عملاً نشان ميدهند ، و بر اين راستاي خداپرستي تا زندهاند ) پابرجا و ماندگار ميمانند ( در هنگام آخرين لحظات زندگي ) فرشتگان به پيش ايشان ميآيند ( و بدانان مژده ميدهند ) كه نترسيد و غمگين نباشيد و شما را بشارت باد به بهشتي كه ( توسّط پيغمبران ) به شما ( مؤمنان ) وعده داده ميشد . ( و فرشتگان بديشان خبر ميدهند كه ) ما ياران و ياوران شما در زندگي دنيا و در آخرت هستيم ، و در آخرت براي شما هرچه آرزو كنيد هست ، و هرچه بخواهيد برايتان فراهم است . اينها به عنوان پذيرائي از سوي خداوند آمرزگار و مهربان است . »
گروهی از ملائکه دیده بان و نگهبان آتش جهنم اند:
« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ » تحریم/6
« اي مؤمنان ! خود و خانواده خويش را از آتش دوزخي بر كنار داريد كه افروزينهي آن انسانها و سنگها است . فرشتگاني بر آن گمارده شدهاند كه خشن و سختگير ، و زورمند و توانا هستند . از خدا در آنچه بديشان دستور داده است نافرماني نميكنند ، و همان چيزي را انجام ميدهند كه بدان مأمور شدهاند . »
گروهی به پیشوازی و پذیرایی از مؤمنین در بهشت می پردازند:
« وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ » زمر/73
« و كساني كه از ( عذاب و خشم ) پروردگارشان ميپرهيزند ، گروه گروه به سوي بهشت رهنمود ميشوند تا بدان گاه كه به بهشت ميرسند ، بهشتي كه درهاي آن ( براي احترامشان به رويشان ) باز است . بدين هنگام نگاهبانان بهشت بديشان ميگويند : درودتان باد ! خوب بودهايد و به نيكي زيستهايد ، پس خوش باشيد و داخل بهشت شويد و جاودانه در آن بمانيد . »
نمونه های قرآنی
قرآن نمونه هایی اجرا شده از نقش ملائکه را ارئه می نماید:
گروهی از ایشان به پیش ابراهیم(ع) و همسرش رفته و آن ها را به داشتن اسحاق بشارت دادند و این که بعد از اسحاق، یعقوب خواهد بود. و ابراهیم(ع) را زا عذابی که بر قوم لوط فرو خواهد آمد خبر دادند… و در داستان ابراهیم که ابتدا آنان را نشناخت و برای آنان غذا آماده کرده اما آنان از آن غذا نخوردند و همین دلیلی شد که آنان از زمره ی آدمیان نیستند:
« وَلَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَى قَالُوا سَلَامًا قَالَ سَلَامٌ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ وَامْرَأَتُهُ قَائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ وَمِنْ وَرَاءِ إِسْحَاقَ يَعْقُوبَ قَالَتْ يَا وَيْلَتَى أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهَذَا بَعْلِي شَيْخًا إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَتُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ » هود/ 73 – 69
« فرستادگانِ ( فرشتهي ) ما همراه با مژدگاني ، به پيش ابراهيم آمدند و بدو سلام كردند . ابراهيم جواب سلام ايشان را داد . آن گاه هرچه زودتر گوسالهي برياني را براي ايشان آورد . هنگامي كه ديد آنان دست به سوي آن دراز نميكنند ( و لب به غذا نميزنند ، پيش خود فكر كرد كه دوست نيستند و سر جنگ دارند ، اين است كه نميخواهند غذا بخورند ) لذا از ايشان رميد و بدشان ديد و هراسي از آنان به دل راه داد . گفتند : مترس . ما ( فرشتگان خدائيم و ) به سوي قوم لوط روانه شدهايم ( تا آنان را هلاك كنيم ) . همسر ابراهيم ( ساره كه در آنجا ) ايستاده بود ( از اين خبر كه آنان فرشتگان خدايند و براي نجات برادرزادهي شوهرش لوط و ساير مؤمنان از دست كفّار آمدهاند شادمان شد و ) خنديد ، ما ( توسّط همان فرشتگان ) بدو مژدهي ( تولّد ) اسحاق ( از او ) ، و به دنبال وي ( تولّد ) يعقوب ( از فرزندش اسحاق ) را داديم . گفت : اي واي ! آيا من كه پيرزني هستم و اين هم ( ابراهيم ) شوهرم كه پيرمردي ميباشد ، فرزندي ميزايم ! اين چيز شگفتي ( و محالي ) است ( مگر ممكن است از ما دو نفر انسان فرتوت و فرسوده ، بچّهاي پديد آيد ؟ ! ) . گفتند : آيا از كار خدا شگفت ميكني ؟ اي اهل بيت ( نبوّت ) ! رحمت و بركات خدا شامل شما است ( پس جاي تعجّب نيست اگر به شما چيزي عطاء كند كه به ديگران عطاء نفرموده باشد ) . بيگمان خداوند ستوده ( در همهي افعال و ) بزرگوار ( در همهي احوال ) است . »
از نمونه های قرآنی که بیانگر بعضی از نقش های ملائکه است، رویدادهای جنگ بدر و نزول ملائکه برای جنگ در یاری صفوف مؤمنین است:
« إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ » انفال/12
« ( اي مؤمنان ! به ياد آوريد ) زماني را كه پروردگار تو به فرشتگان وحي كرد كه من با شمايم ( و كمك و ياريتان مينمايم . شما با الهام پيروزي و بهروزي ) مؤمنان را تقويت و ثابتقدم بداريد ، ( و من هم ) به دلهاي كافران خوف و هراس خواهم انداخت . ( به مؤمنان الهام كنيد : ) سرهاي آنان را بزنيد ( و از هم بشكافيد كه بر گردنهاي ناپاكشان سنگيني ميكند ) و دستهاي ايشان را ببريد ( و پنجههايشان را پي كنيد ) . »
نمونه کارهایی که انجامش برتری دارد:
1- پیگیری و جستجو آیاتی که از ملائکه سخن می گویند آن هم از جنبه کنه و ذاتشان و بندگیشان در برابر پروردگار، و کارهایی که بدان مشغولند، و ارتباطشان با آدمیان. چه خوب است اگر بیشتر در این آیات بیندیشیم و بکوشیم فکر و عاطفه با هم ارتباط و هماهنگی داشته باشند.
2- دریافتن و حس کردن این موضوع که ملائکه به ما نزدیکند و وجودشان با ما است و کارهای ما را ثبت و ضبط می کنند و در مجالس ذکر و قرائت قرآن حاضرند… همین سبب می شود که ادب نیکویی با آنان داشته باشیم.
___________________________________
منبع: بنای ایمان در پرتو قرآن /مؤلف: مجدی الهلالی /مترجم: مجتبی دوروزی / انتشارات: نشر احسان /تهران/اول 1386
