معماری
خانه ---> رمضان ---> حقیقت و فلسفه روزه
ramadan

حقیقت و فلسفه روزه

حقیقت و فلسفه روزه

عبد الفتاح عفيف طباره / مترجم: ابوبكر حسن زاده  

1.         روح و جوهر روزه

2.         بعضي از فلسفه هاي روزه

3.         اسلام از شدت ناراحتي روزه مي كاهد.

 

(صيام)در لغت به معني خوداري و دوري از يك شي مي باشد،و در اصطلاح علماي شرع به معني خوداري از خوردن و نوشيدن ، آميزش با همسر، از اول طلوع فجر تا غروب خورشيدبه خاطر رضاي پروردگار است. ودليل واجب بودن روزه اين ايه هاست كه مي فرمايد:

(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ‏ أَيَّاماً مَّعْدُودَاتٍ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ وَأَن تَصُومُواْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ‏ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَن كَانَ مَرِيضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُون) بقره: 183-185

خداوند متعال به وسيله اين آيات روزه ماه رمضان را بر مسلمانان واجب، و احكام آن را بيان فرموده استع به تفسير آنها توجه فرماييد:

(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ)

« اي مؤمنان! روزه بر شما واجب گرديده است همانگونه كه بر ملتهايي كه قبل از شما بوده اند واجب بوده است‌»

خداوند متعال به منظور تسلّي و تشجيع مسلمانان بر روزه به آنان ميفرمايد: روزه دستور و قانون جديدي نيست كه تنها شما به انجام آن مكلف شده باشيد، بلكه امتهايي كه قبل از شما بوده اندنيز به انجام آن مكلف بودند. مسلمآ وقتي مسلمانان فهميدند كه امتهايپيشين نيز به گرفتن روزه مأمور بوده اندو توانسته انداز عهده آن برآيند با اطمينان بيشتري از فرمان الهي استقبال نمودندو مطمئن شدند كه روزه امري شاق و خارجاز توان نيست و مي توانندبا ايمان و اراده اي كه دارند، پيروز مندانه از عهده اين تكليف برآيند.

 

روح و حقيقت روزه در اسلام  :

بعد از اينكه خداوند متعال مسلمانان را به انجام روزه ملزم مي نمايد، فلسفه و فايده آن را بيان مي نمايدو مي فرمايد:

( لعلّكم تتقون)‌« تا به وسيله روزه تقوا پيشه كنيد) و آن را مانند سپري در بين خودتان و كارهاي ناپسنديدهو تمايلاتنامشروع قرار دهيد. روزه فرد و جامعه را از شر و فساد محفوظ مي دارد، و به فرد اجازه نمي دهدكه بدون قيد و شرط حيوان صفتانه به قانون جنگل عمل كند. از طرفي با تربيت و پرورش افراد صالح كه براي سعادت جامعه و خوشبختي انسانها تلاش مي نمايدجامعه از بدبختي و ناسازگاري محفوظ مي شودودر مسير خير و صلاح، مدارج ترقي را طي مي نمايدبه همين خاطر است كه پيامبر مي فرمايد:

(ان الصوم جنة فاذا كان احدكم صائمآ فلا يرفثو لا يجهل و إن امرأ قاتله او شاتمه فليقل إني صائم)

« بيگمان روزه سپر و مانعي است در برابر شر و فساد، وقتي كه يكي از شما روزه داشت از حرف زشت بايد بپرهيزد، و به كارهاي دوران جاهليت( مانند صيحه كشيدن و…) دست نزند، اگر كسي با او بجنگد و يا به او ناسزا گويد، در پاسخ به او بگويد: من روزه هستم( و روزه¬دار نبايد مرتكب كارهاي ناپسند و جنگو ناسزاگويي شود)

در اين حديث روزه به عنوان(جنّه) توصيف شده است و(جنّه) به معني حفظ كننده است. روزه دار بايد معتقد باشد كه تنها به خاطر تقوا و محفوظ نگهداشتن خود از شّر نفس حيواني و تقرب به پيشگاه خداوند و جلب رضايت او روزه مي گيردو در اين حالت در عالم روحاني به سوي ملكوت اعلي در حركت است. واز نفس حيواني دور شده است. معني (لعل) آمادگي و مهّيا شدن است. آري روزه نفس را آماده تقوايي مي نمايدكه جز ذات الله كسي بر عظمت آن آگاه نيست. هر گاه روزه دار توانستبه هنگام روزه به خاطر خدا ازگناهاني كه برايش پيش مي آيد دوري جويدو نفس خود را به صبر و شكيبايي در برابر تمايلات نفساني و شهوات حيواني ملزم نمايد، و احساس كند كه خداوند به احوال او آگاه است و اسرار و راز هاي قلبي او را مي داند، و مدت يكماه براين حالت معنوي و تسلط روحي باقي بماند، بدون شك دوام اين تسلط روحي كه همراه با تحملات جسم نيز هست انسان را طوري بار مي آورد كه هميشه مراقب ذات الله باشدو از او پروا داشته باشدو از عذابش بيمناك باشد، وبه هنگام نزديك شدن به گناه خدا را ناظر و حاضر بداندوبه خاطر شرم و حيا از او از آن گناه دوري جويد، و قدرت بر ترك لذتها و تمايلات نفساني، او را تشويق مي نمايد تا از آنها دوري جويد، به همين ترتيب مراقب بودن ذات الله او را آماده انجام كارهاي خير، مي سازدو از هر گونه شر و فساد او را دور مي نمايد. چنين اشخاصي از خيانت و فريب و حقه بازي و ظلم و پايمال كردن حق ديگران بدورند، و هيچ گاه قدمي را براي فساددر بين مردم بر نمي دارند.

اما دوري جستن از خوردن و نوشيدن و پرهيز از آميزش با همسر اگر بدون توجه به تقوا و مراقبت ذات الله باشد، ويا اينكه روزه دار كارهاي ، نامشروع را انجام دهدو نتواندخود را از ارتكاب گناه دور سازد بايد بگوييم : اين امساك روزه اي نيست كه خداوندآن را بر مسلمانان واجب كرده است، به همين خاطر است كه رسول اكرم (ص) مي فرمايد:

(من لم يدع قول الزورو العمل به فليس لله حاجه في أن يدع طعامه و شرابه) بخاري

« هر روزه داري كه از دروغ و عمل به آن دوري نكند بايد بداندكه خداوند، نيازي به غذا و آب خوردن او ندارد» بنابراين روزه اين است كه انسان متوجه ذات الله و مراقب او باشدو روزه اش تنها به خاطر رضاي پرودگارباشد. در تاييد اين معني پيامبر (ص) مي فرمايد:

(من صام رمضان أيمانآ و إحتسابآ غفر له ما تقدّممن ذنبه) بخاري ومسلم

« هر كسي ماه رمضان از روي ايمان وبه خاطر رضاي خدا روزه باشد، گناه گذشته او مورد عفو قرار مي گيرد.»

بايد بدانيم كه روزه روح و نفس روزه داران را براي تقوا و دوري از گناه آماده مي سازد و از حرارت و شدت نيروي شهواني كه اصل و منشاء همه گناهان است مي كاهددر اين باره پيامبر (ص) مي فرمايد:

(و يا معشر الشباب من استطاع منكم الباءة فليتزوّح فآنّه أغضّ للبصرو أحسن للفرج ومن لم يستطيع فعليه بالصّوم فأنّه لهو جاء) بخاري و مسلم

« اي جماعت جوانان هر يك از شما (كه از جنبه مالي و جسمي ) قدرت ازدواج را دارد، ازدواج كند، چرا كه ازدواج چشم را بهتر از نظر حرام باز مي دارد و عورت را بهتر محفوظ مي كند، كسي كه قدرت ازدواج ندارد براو لازم است كه روزه را بگيرد، چرا كه روزه شهوت انسان را كم مي كند»

 

برخي از فلسفه هاي روزه و فوائد آن :     

روزه داري فلسفه هاي فراوان و فوائد بسياري چه از ناحيه فردي و چه از جنبه اجتماعي مي باشد. از جمله توجه به حال بيچارگانو آشنا شدن به احوال فقرا و مستمندان را افزايس مي دهد، چون وقتي كه روزه داردر مدت كوتاهي گرسنه مي شود و ناراحتي گرسنگي را لمس مي كند مسلمآ به ياد گرسنگي دائمي فقرا و تنگدستان مي افتد كه هميشه در ناراحتي قرار دارندو اين توجه و آگاهي باعث مي شود كه به فقرا كمك و در حق آنان مهرباني نمايد، چرا كه مهر و محبت از درد و رنج نشأت مي گيرد، وروزه يك شيوه عملي براي تقويت و پرورش مهر و عاطفه در نفس مي باشد، و ر وقت ثروتمندان نسبت به فقرا و گرسنگان مهر و محبت و بخشش داشته باشند، صفا و صميميتدر بين طبقات اجتماع به وجود مي آيدو كينه و حسادت از بين خواهد رفت و گفته ها و نصيحت هاي خير خواهانه تأثير خواهد داشتدر اين باره روايت شده است :

(انّ رسول الله كان أجودالناس و كان أجود ما يكون في رمضان)

«رسول خدا از همه كس سخاوتمندتر و بخشنده تر بود ودر ماه رمضان بيشتر از ساير اوقات سخاوت و بخشندگي داشت»

يكي ديگر از حكمتهاي روزه برقرار ساختن مساوات در بين ثروتمندان و  فقرا است، اين مساوات يك نظام عملي است كه از بهترين نظامهاي مساوات و عدالت به شمار مي رود ، روزه يك فقر اجباري است كه اسلام آن را برهمه مسلمانان بالغ و عاقل واجب كرده است، تا همه آنان از لحاظ نخوردن و ننوشيدن يكسان باشند، اين فقر اجباري است كه اسلام به وسيله اجراي آن در بين مردم مساوات و هماهنگي و اتحاد شعور و احساس را به وجود مي آورد، ودر حالي اين مساوات در بين مردم به وجود مي آيد كه همه در احساس گرسنگي و ناراحتي سهيم و شريك هستند.

و يكي ديگر از فلسفه هاي روزه تضعيف نمودن تسلط و قدرت عادت است، چرا كه قدرت و تسلط عادت بربرخي افراد به اندازه اي است كه به صورت بردهء عادت در مي آيند مثلآ اگر چند لحظه اگر ديرتر از موعد مقرر غذا به آنان داده شودگرسنه مي شوند و شروع به بد اخلاقي مي نمايند، يا گاهي قدرت عادت به چاي و قهوه و سيگار بيشتر از غذا و قوت روزانه مي باشد، اينگونه اشخاص به عنوان برده عادت شناخته مي شونداگر زماني در اثر شرايطي ناچار به تغير شيوه زندگي خود شوندع همانگونه كه در زمان جنگ مردم مجبور به تحمل مشكلات ناشي از آن مي شوند، اين افراد هرگز،قدرت تحملاين دگرگوني را نخواهند داشت و نمي توانند آثار ناشي از جنگ را تحمل كنند.

يكي از فوائد روزه تقويت تصميم واراده انسان است، يك دانشمند آلماني به نام (گهاردت) كتابي را راجع به تقويت اراده تأليف كرده كه اساس آن را بر روزه قرار داده است، و معتقد است كه روزه تنها وسيله پر قدرت و فعالي است كه مي تواند تسلط روح را بر جسم به وجود آورد به  نحوي كه انسان زمام نفسش را در اختيار داشته باشد، و از سارت تمايلات مادي رهايي يابد.

 

اسلام از شدت ناراحتي روزه مي كاهد :

گاهي اتفاق مي افتد كه بعضي از اشخاص در ماه مبارك رمضان مريض مي شوند، و يا به سفر مي روند، و سفر خود عذابي است براي جسم لذا، حكمت الهي اقتضا مي نمايد كه از شدت ناراحتي روزه را نسبت به اينگونه اشخاص تخفيف دهد، و مي فرمايد:(فمن كان منكم مريضآ أو علي سفر فعدة من ايام أخر)

يعني كساني كه مريض يا مسافر هستند مي توانند روزه را بخورند و بعد از بهبودي و پايان مسافرت آن چند روزي را كه روزه نبوده اند در ايام غير رمضان روزه باشند، آنگاه خداوند مي فرمايد:

(برالَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ) كساني كه به زحمت مي توانند روزه بگيرند فديه اي كه طعام يك مسكين باشد واجب است) (اطاقه) به معني خيلي به زحمت و با صرف تمام قدرت كاري را انجام دادن است)، و عرب وقتي كلمه (اطاقه) را به كار مي برد، كه قدرت انسان در انجام كاري به آخرين درجه ضعف خود رسيده باشد ومتحمل ناراحتي و مشقت فراوان گردد. در اين آيه شريفه منظور از ( يطيقونه) كساني هستند كه با مشقت فراوان مي توانند روزه بگيرند، مانند اشخاص پيرو از كار افتاده و انسانهاي بسيار ضعيف و لاغر ، و زنان شيرده به بچه هاي ، وزنان حامله، و مريضهايي هستند كه اميد به بهبودي آنها نيست. اين گونه به علت ناراحتي هاي شديدي كه دارند ، روزه گرفتن برايشان بسيار مشكل است. مي توانند روزه نگيرند و به جاي روزه هر روز يك انسان فقير را طعام دهند، طعامي كه بايد به اندازه اي باشد كه يك انسان معتدل را سير كند، و وقتي اين فديه را دادند ديگر قضاي روزه بر آنان واجب نيست.

بعدا"خداوند مي فرمايد (فمن تطوّع خيرآ) يعني كسي كه نيكي بيشتر انجام دهد، به نحوي كه مقدار فديه را افزايش دهد و به هر نفر به اندازه غذاي دو نفر بدهد و يا براي روزه هر روز بيش از يك نفر را غذا دهد، وياهم روزه بگيرد و هم فديه دهد( فهو خير له) اين احسان و نيكي اضافي براي او بهتر وبا ثواب تر است چرا كه ثواب به خود شخص بر مي گردد. سپس خداوند مي فرمايد:

اگر روزه را بگيريد بسيار به نفع شماست چنانكه بدانيد فوائد فراواني در روزه وجود دارد. ومي فرمايد

(شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ)

« آن چندروز معين و اندكي كه واجب است مسلمانان روزه باشند)

ماه رمضان است كه قران در آن فرستاده شده است ( و ابتداي نزول قرآن در آن ماه بوده است ) تا مردم را راهنمايي كند و نشانه ها و آيات روشني از ارشاد به حق و حقيقت باشد، و (در ميان حق و باطل )جدايي افكند).

اين قسمت از آيه اعلام مي دارد چند روز معدودي كه واجب است مسلمانان روزه باشند در ماه رمضان است، به خاطر اينكه قران در ماه رمضان براي اولين بار بر پيغمبر (ص) نازل شد و در اين ماه رحمت و بركت و فيض الهي شامل حال جن و انس گرديدو چراغ هدايت آن تاريكي جهل و گمراهي را محو نمود. حكمت پروردگار، اقتضا داشت به منظور ياد بود چنين ايامي مسلمانان آن ماه را روزه گيرند تا هميشه به عنوان ماه خير و بركت باقي بماند.

( فمن شهد منكم الشّهر فليصمه)

«پس هر كسي از شما فرا رسيدن اين ماه را دريابد » ( چه خود آن را روئيت كند ويا به واسطه ديدن ديگران فرا رسيدن ماه رمضان برايش ثابت شود)، بايد اين ماه را روزه بگيرد.

فرا رسيدن ماه رمضان به دو طريق ثابت مي شود، اول: ثابت شود كه ماه روئيت شده است.دوم: وقتي هوا ابري است و امكان روئيت هلال وجود ندارد، در اين صورت واجب است ماه شعبان سي روز كامل حساب گردد، و بعد از سي روزهء شعبان به طور قطع رمضان شروع مي گردد، در اين مورد پيامبر (ص) مي فرمايد:

( صومو لرؤيته و أفطروا لرؤيته فأن غمّ عليكم فأ كملو عدة شعبان ثلاثين )

با روئيت هلال رمضان روزه را شروع كنيدو با روئيت هلال شوال روزه را ترك كنيداگر هوا ابري بود ماه شعبان را سي روز كامل حساب نماييد:

اما افرادي كه در قطب شمالي زندگي مي كنند و طول شب وروز گاهي به چند ماه مي رسد، بايد اوقات خود را با اوقات مناطق معتدل مانند عربستان و مكه و مدينه كه مراكز شريعت اسلامي هستند تطبيق نمايند بعضي مي گويند كه بايد اوقات خود را با نزديكترين منطقه معتدل تطبيق كنند.

و صلي الله علي سيدنا محمد و علي اله و اصحابه اجمعين   

—————————————– 

منبع :روح الدين اسلامي

تأليف: عبد الفتاح عفيف طباره

مترجم: ابوبكر حسن زاده  

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس