معماری
خانه ---> اندیشه ---> پلورالیسم برون دینی از دیدگاه اسلام
پلورالیسم

پلورالیسم برون دینی از دیدگاه اسلام

پلورالیسم برون دینی از دیدگاه اسلام

نویسنده: کمال روحانی

این که یک دین نسبت به سایر ادیان، کثرت نگر باشد و سایر ادیان را هم در قیاس با خودش واجد حقیقت بداند. با این توضیح مختصر می خواهیم بدانیم اسلام، نسبت به دیگر ادیان چه دیدگاه و نظری دارد:

دکتر یوسف قرضاوی اندیشمند والا مقام جهان اسلام درباره ی کثرت گرایی دینی یا به دیگر سخن پلورالیسم برون دینی می فرماید: « کثرت گرایی دینی، واقعیتی انکار ناپذیر است؛ زیرا، خداوند انسان ها را در دانش و خواست و اراده متفاوت آفریده است و هر یک را عقلی داد که با آن می اندیشد و اراده و خواستی را ارزانی داشته که اقدام خاصی را صورت و چیزی را به چیز دیگری ترجیح می دهد و خصلت ها و توانایی ها و استعدادهای مختلفی را عطا نموده است که انسان ها بر اساس آن، نوع بینش و روش زندگی خود را انتخاب می کنند.

اگر خداوند می خواست، می توانست تمامی انسان ها را همچون فرشتگان فرمانبردار بیافریند و همه ی آنان را فطرتاً اهل توحید بنماید تا جز او کسی و چیزی را عبادت ننمایند. هم چنان که خود می فرماید:

«وَلَوْ شَاء رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلاَ يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ ‏. إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لأَمْلأنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ. هود/119-118 ‏»

اگر پروردگارت مي‌خواست مردمان را ملّت واحدي مي‌كرد ولي ( خدا مردمان را مختار و با اراده آفريده و ) آنان هميشه متفاوت خواهند ماند .‏ مگر كساني كه خدا بديشان رحم كرده باشد و خداوند براي همين ( اختلاف و تحقّق اراده و رحمت ) ايشان را آفريده است ، و سخن پروردگار تو بر اين رفته است كه : دوزخ را از جملگي جنّيها و انسانهاي ( پيرو نفْسِ امّاره و اهريمن مكّاره ) پُر مي‌كنم.

بسیاری از مفسرین قرآن می گویند: خداوند، حکمت را در وجود تعددها و تمایزها میان انسانها دیده است؛ زیرا که، آنان را در اندیشه و اراده، متفاوت آفرید؛ در نتیجه در مورد دینی که هر یک برای خود انتخاب می کند یا دیگری، تفاوت خواهد داشت:

«وَلَوْ شَاء رَبُّكَ لآمَنَ مَن فِي الأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَفَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُواْ مُؤْمِنِينَ. یونس/99»

‏اگر پروردگارت مي‌خواست ، تمام مردمان كره زمين جملگي ( به صورت اضطرار و اجبار ) ايمان مي‌آوردند ( امّا ايمان اضطراري و اجباري به درد نمي‌خورد ) . آيا تو مي‌خواهي مردمان را مجبور سازي كه ايمان بياورند ؟

و باز در آیه ای دیگر می فرماید:

«‏ لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ. بقره/256»

‏اجبار و اكراهي در ( قبول ) دين نيست ، چرا كه هدايت و كمال از گمراهي و ضلال مشخّص شده است ، بنابراين كسي كه از طاغوت نافرماني كند و به خدا ايمان بياورد ، به محكم‌ترين دستاويز درآويخته است اصلاً گسستن ندارد . و خداوند شنوا و دانا است.

و این بدان معناست که نباید مردم را در پذیرش یا ردّ یک دین مجبور کرد… به همین خاطر باید با پیروان ادیان مخالف از در تسامح وارد گردید و اجبارشان به پیروی از دین اسلام به هیچ وجه روا نیست. همچنین به هیچ کس اجازه نمی دهیم ما را به دست برداشتن از دین خود ناچار نماید و از اطاعت و عبادت خداوند بازدارد و هیچ کس را حقّ دخالت در دین دیگران نیست. این تعدد و تکثر گرایی دینی از همان دوران وجود مسلمانان در مکه و پس از آن مدینه مورد احترام بوده است… سوره ی کافرون، تنها سوره ای است که خداوند با عنوان ( ای کافران) غیر مسلمانان را مورد خطاب قرار می دهد. در این سوره می فرماید: کافران و مشرکان، با رسول خدا برای معامله با او پیشنهاد می دادند آنان می خواستند رسول خدا یک سال، خدایان آنان را عبادت کند و آنان نیز یک سال خدای او را عبادت کنند، یعنی هر یک، دینِ دیگری را تجربه کنند اما خداوند متعال به صورت قاطع، این معامله را رد کرد و آن را مردود شمرد تا پیامبر و یارانش را بر دین خود استوار و ثابت قدم بدارد و به دین خود افتخار نماید. در پایان سوره آمده است که می فرماید: « شما را دین شماست و مرا دین من است؛ یعنی هرچند هر طرف از دینی پیروی می نماییم ولی میدان زندگی گنجایش من و شما را دارد.»

علامه عبدالله احمدیان (رحمه الله) در مورد پلورالیسم دینی پنج دیدگاه را عرضه می کند. وی می نویسد: « پذیرفتن ادیان وحیانی به چند معنی قابل تصور است:

اول: به این معنی که هر دینی در زمان نزولش، تا فسخ آن به وسیله ی دین بعدی کاملاً حق شمرده می شد و چنین نیست که حق به این معنی تنها در انحصار دینی از ادیان باشد؛

دوم: این که هر دینی هر چند با نزول دین بعدی فسخ شده باشد باز اصول اساسی آن دین؛ یعنی توحید، نبوت و معاد، فسخ نشده بلکه کاملاً تأیید شده اند. پس تمام ادیان وحیانی در هر زمانی و از جمله زمان ما هم موارد زیادی از حق در آن ها وجود دارد؛

سوم: به این معنی که هر فردی و هر گروه و جمعیتی که دارای دینی از ادیان هستند، حقّ داشتن آن دین را دارند و کسی حق ندارد از راه زور و اعمال قدرت، آن ها را از اعتقاد به آن دین یا انجام مراسم آن دین منع نماید و حق به این معنی هم در انحصار دینی از ادیان هست و کسی نمی تواند که فردی را یا دسته و گروهی را به داشتن اعتقاداتی مجبور نماید؛ همانگونه که قرآن، صریحاً اکراه در دین را تحریم و حتی غیر ممکن نشان داده است و فرمود: «‏ لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ» و امام عمر(رضی الله عنه) در نامه هایی که به فرماندهانِ سپاه اسلام در مناطق زردشتی نشین نوشته است ؛ بر این جمله تأکید کرده است که «لا تخربوُا بیوتِ نارِهم : آتشکده های آنان را تخریب نکنید.» و آنان را در انجام مراسم دینی خود آزاد بگذارید تا هرگاه خواستند به میل خود اسلام را بپذیرند؛

چهارم: پلورالیزم دینی به این معنی که در زمان حاضر جمعیت هایی از پیروان ادیان وحیانی که نسبت به اسلام « جاهل قاصرند نه عالم مقصر» وجود دارد که دین اسلام اساساً به آنان تبلیغ نشده یا به گونه ای به آنان تبلیغ نشده که موجب برانگیختن تفکر آنان گردد در این صورت آن جمعیت ها از پیروان هر دینی باشند اهل نجاتند طبق آیه ی 15 سوره اسراء و آیه ی 165 سوره ی نساء که می فرماید:

«مَّنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً ‏. اسراء/15»

‏هر كس هدايت يابد ، راهيابيَش به سود خودش است ، و هركس گمراه شود ، گمراهيَش به زيان خودش است . و هيچ كسي بارِ گناه ديگري را بر دوش نمي‌كشد . و ما ( هيچ شخص و قومي را ) مجازات نخواهيم كرد ، مگر اين كه پيغمبري ( براي آنان مبعوث و ) روان سازيم .‏

«‏ رُّسُلاً مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللّهُ عَزِيزاً حَكِيماً ‏. نساء/165»

‏ما پيغمبران را فرستاديم تا ( مؤمنان را به ثواب ) مژده‌رسان ، و ( كافران را به عقاب ) بيم‌دهنده باشند ، و بعد از آمدن پيغمبران حجّت و دليلي بر خدا براي مردمان باقي نماند. و خدا چيره حكيم است .

پیروان ادیان وحیانی که دین اسلام به صورتی به آن ها تبلیغ شده که موجب برانگیختن تفکر آنان گردید اما آنان به علت بی اعتنایی یا عناد و لجاجت به تفکر درباره ی دین اسلام نپرداخته اند و خلاصه « عالم مقصر بوده اند نه جاهل قاصر» به هیچ وجه اهل نجات نیستند.

پنجم: پلورالیزم دینی به این معنی که در عصر حاضر تمام ادیان وحیانی اعم از اسلام و یهودی و نصرانی و غیره همچون یک و به اندازه هم حق هستند و یکایک اعتقادات هر یک از آن ادیان مانند سایر بقیه ی آن ها بدون تفاوت حق است و چنین نیست که امروز تنها دین حق وجود داشته باشد…»

ایشان بعد از طرحِ انواع مختلف پلورالیزم و بیان دیدگاههای مختلف ایشان چنین نتیجه می گیرد: « پلورالیزم به معنی اول، دوم و سوم مورد قبول تمام علمای اسلامی است و به معنی چهارم مورد اتفاق اکثر علمای اسلامی است اما پلورالیزم به معنی پنجم به هیچ وجه با قطعیت و یقین بودن عقاید اسلامی سازگار نیست و قطعاً مورد تایید کسانی نخواهد بود که از متون دینی آگاهی کافی دارند.»

نتیجه آن که کثرت گرایی دینی، هیچ تفاوتی میان اسلام، مسیحیت، یهودیت و ادیان زمینی، چون بودائیزم و هندوئیزم قایل نیست و همه ی آن ها را تضمین کننده ی سعادت و فلاح می داند در اسلام قابل قبول نیست این پذیرش، باعث پیدایش بحرانی منطقی و عقلی می شود و سبب می گردد انسان اجتماع ِ نقیضین یا ضدّین را بپذیرد؛ برای مثال، انسان با پذیرش حقانیت توحید در اسلام و تثلیث در مسیحیت و الوهیت برهما و بودا به نوعی تناقض گویی خواهد رسید.

—————————————–

منبع: دین سوزی معاصر   ، تألیف و تحقیق: کمال روحانی / نشر احسان

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس