معماری
خانه ---> تربیت، اخلاق و تزکیه ---> آداب معاشرت نیکو
آداب معاشرت

آداب معاشرت نیکو

آداب معاشرت نیکو

نویسنده : ادریس قیصری

 

انسان موجودی است اجتماعی ، و نیاز به معاشرت و تعامل دارد، به گواه تاریخ معاشرت در بهبود روابط انسانها در جامعه بسیار نقش آفرین و تأثیر گذار است ملکات نفسانی انسان و تزکیه و تهذیب نفس زمانی شکل می گیرد که بتواند با مردم معاشرتی نیک داشته باشد. نشاط و شادابی زندگی اجتماعی انسان تا حد زیادی در گرو حسن معاشرت افراد است ، به دیگر سخن سلامت و بیماری روحی اعضای جامعه بر زندگی اجتماعی آنها تأثیر دارد و در جامعه ای که اصول معاشرتی رعایت می شود، زندگی اجتماعی از نشاط برخوردار است و جامعه به راحتی می تواند به اهداف مورد نظر خود در ابعاد مختلف زندگی برسد. بنابراین سعادت فردی و اجتماعی انسان در گرو تخلق به فضیلت های انسانی از جمله حسن معاشرت است.

 

تعریف معاشرت:

در لغت: به معنای باهم صمیمی شدن، رفت و آمد کردن، همنشینی، مصاحبت، روابط دوستانه، آمیزش اجتماعی، مدارا است.

در اصطلاح: فرق چندانی با معناهای لغوی ندارد به معنای شایسته رفتار کردن در تمام امور زندگی با مردم می باشد. مثلا معاشرت با همسایه، پدرو مادر، پسر، همسر، واستاد و دکتر و راننده وکارگر و مأمور و…

 

آیات در زمینه ی آداب معاشرت:

آیات در این باره بسیار است ،تمام آیاتی که در مورد اخلاق نیک و احسان است عام می باشد و به نوعی شامل معاشرت نیز می گردد که در اینجا مجال بیان آنها نیست لیکن به طور خاص خداوند متعال در مورد معاشرت با زنان می فرماید:

« وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ»[نساء/19] و با زنان خود به طور شايسته ( در گفتار و در كردار ) معاشرت كنيد.

و در مورد سخن گفتن می فرماید:

«‏وَقُلْ لِعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوًّا مُبِينًا‏»[اسراء/53] ‏ ( اي پيغمبر ! ) به بندگانم بگو : سخني ( در گفتار و نوشتار خود ) بگويند كه زيباترين ( و نيكوترين سخنها ) باشد . چرا كه اهريمن ( به وسيله‌ي سخنهاي زشت و ناشيرين ) در ميان ايشان فساد و تباهي به راه مي‌اندازد ، و بي‌گمان اهريمن ( از دير باز ) دشمن آشكار انسان بوده است ( و پيوسته درصدد برآمده تا آتش جنگ را با افروزينه‌ي وسوسه شعله‌ور سازد ) . ‏ ‏

مسلمانان در مکه مورد اذیت و آذار مشرکان قرار داشتند؛ گاه با تهدید روبه رو بوده و گاهی مورد دشنام و استهزاء و… قرار می گرفتند. تحمل چنین رفتاری بر آنان بسیار سخت بود، آنان نزد پیامبر اکرم-صلی الله علیه وسلم- آمده، گفتند: ای رسول خدا به ما اجازه دهید تا با آنان همانند خودشان رفتار کنیم؛ بجنگیم، یا به درشتی و دشنام و… پاسخشان را بدهیم. رسول خدا فرمودند: هنوز دستوری در این مورد از سوی پروردگار بر من نازل نشده است. پس این آیه ی شریفه نازل شد. که یکی از آداب مهم معاشرت که آداب سخن گفتن است را بیان نمود.(تفسیر قرطبی)

« وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا»[نساء/8] و به گونه‌ي زيبا و شايسته با ايشان سخن بگوئيد.

 

احادیث در زمینه ی آداب معاشرت:

«كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ» (مسلم) هرعمل نیکی صدقه است.

«لَا يَحْقِرَنَّ أَحَدُكُمْ شَيْئًا مِنَ المَعْرُوفِ، وَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيَلْقَ أَخَاهُ بِوَجْهٍ طَلْقٍ» (سنن ترمذی)هیچ کدام از شما چیزی از کارهای نیک را کوچک نشمارد و اگر نتوانست کاری نیک انجام دهد با برادرش با گشاده روی برخورد کند.

« لا یحل لمسلم أن یهجر أخاه فوق ثلاث، یعرض هذا، و یعرض هذا، و خیرهما الذی یبدأ بالسلام» (بخاری و مسلم و…) برای مسلمان جایز نیست که بیشتر از سه روز با برادرش قهر کند و اگر به هم برخورد کردند بهترینشان کسی است که ابتدا سلام می کند.

«لایؤمن احدکم حتی یحب لأخیه ما یحب لنفسه» ایمان شخص کامل نمی شود مگر اینکه آنچه را برای خود دوست می دارد برای برادر دینی اش نیز دوست بدارد.

 

مصادیق معاشرت نیکو :

اگر بخواهیم همه ی مصادیق معاشرت نیکو را ذکر کنیم مطلب به طور می انجامد چرا که معاشرات دارای جوانب گسترده ای است و هر لحظه از زندگی انسان چیزی مواجه است که نیاز به آداب خاص خود دارد مثلا وقتی که با دوستنش برخورد می کند آداب سلام و احوال پرسی را باید در نظر بگیرد، یا در عیادت، تعزیه، نزد پزشک رفتن، در کلاس درس حاضر شدن، رانندگی کردن خصوصا راننده ی تاکسی ، در خیابان، در مهمانی، در اداره جات، در بانکها ، در مجالس عمومی هر کدام آداب معاشرتی خاص خود را دارد. که زمینه ی تو ضیح ان در اینجا سبب اطاله ی بحث می شود. لذا به آیاتی که به طور عام این آداب را در برمی گیرد مختصرا اشاره ای می کنیم.

با احسان رفتار کردن: «وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ»[بقره/195] و نيكي كنيد همانا خداوند نيكوكاران را دوست مي‌دارد .

با عدل و انصاف بودن«أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ»[شوری/15] و به من دستور داده شده است كه در ميان شما دادگري كنم.

امر به معروف نمودن و نهی از منکرکردن همدیگر«كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ»[آل عمران/110] شما ( اي پيروان محمّد ) بهترين امّتي هستيد كه به سود انسانها آفريده شده‌ايد ( مادام كه ) امر به معروف و نهي از منكر مي‌نمائيد.

اصلاح کردن یکدیگر:« وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ»[انفال/1] در ميان خود صلح و صفا به راه اندازيد.

سخنان نیکو گفتن:« وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا»[نساء/8] و به گونه‌ي زيبا و شايسته با ايشان سخن بگوئيد.

عفو گذشت از همدیگر: « فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا»[بقره/109] پس گذشت نمائيد و چشم‌پوشي كنيد.

همکاری در کارهای نیک و ناهمیاری در کارهای ناپسند:« وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ»[مائده/2] در راه نيكي و پرهيزگاري همديگر را ياري و پشتيباني نمائيد ، و همديگر را در راه تجاوز و ستمكاري ياري و پشتيباني مكنيد . از خدا بترسيد . بيگمان خداوند داراي مجازات شديدي است . ‏ ‏

اهتمام به امور همدیگر: « مَنْ لَمْ يَهْتَمَّ بِأَمْرِ الْمُسْلِمِينَ فَلَيْسَ مِنْهُمْ » (معجم الأوسط /طبرانی) هر کس به امور مسلمانان اهتمام ندهد از مسلمانان نیست.

مدارا: می توان گفت که از مصادیق مهم معاشرت مدارا است . مدارا گونه‌ای از انواع معاشرت است که دلالت بر وجود حکمت و بینش شخص دارد. و از لطایف منقول در سیره سلفی که باید به آنها اقتدا شود، سفارش سحنون به فرزندش محمد است: «… بر دشمنت سلام کن و با او مدارا نما، زیرا در رأس ایمان به خدا مدارا با مردم قرار دارد».و امام بخاری نیز یک باب از کتابش را تحت عنوان«المداراة مع الناس» آورده است.

ابن بطال می‌گوید: مدارا از اخلاق مؤمنان است که عبارت است از گسترانیدن بال رحمت برای مردم و نرمی گفتار و ترک درشتی و از تأثیرگذارترین اسباب ایجاد انس و الفت می‌باشد. و می‌گوید: بعضی گمان کرده‌اند که مدارا همان سازشکاری است که اشتباه می‌کنند، زیرا مدارا توصیه شده در حالی که سازش کاری حرام است.

و تفاوتشان در این است که سازش کاری و مداهنه از [دِهان] مشتق شده و (الدهان رنگكاري) چیزی است که بر سطح اشیاء می‌مالند تا درون را استتار نماید و علماء از آن به معاشرت فاسقان تعبیر کرده‌اند که بدون اعتراض از وضعیتی موجود اظهار رضایت می‌کنند.

در حالی که مدارا به معنی نرمی از خود نشان دادن است به هنگام تعلیم جاهل و بازداشتن فاسق از ارتکاب افعالش، و درشتی نکردن به گونه‌ای که به بیان وضعیت وی نپردازیم و با گفتار و کردار مهربانانه از آن کار ناپسند، اکراه نشان دهیم و خصوصاً زمانی که مخاطب به الفت و امثال آن نیاز داشته باشد.

بعد از تقریر این معنا باید گفت که منظور حسن بصری نیز همین معنی است آنجا که می‌فرماید: گفته می‌شد: مدارا نصف عقل است.

اجازة مدارا کردن داده شده چرا که انسان موجودی اجتماعی است و برای عزلت و گوشه نشینی خلق نشده است، بلکه برای آشنایی و کمک و تعاون به همدیگر خلق شده، و نه برای بی‌اعتنایی و فردگرایی.

و طبیعت انسان به گونه‌ای است که عوارض درونی و ذاتی حب و بغض، رضایت و غضب، نیکی و هیجان بر آن عارض می‌شود، پس اگر در هر حال به مقتضای آن عارضه با مردم معاشرت کند جامعه مختلف شده، جایی برای آشنایی نمی‌ماند، و دستهای همکاری بسته خواهند شد. پس حکمت خدا این گونه بوده که به وسیله مدارا به عنوان یک ادب معاشرت، به انسان این امکان را بدهد که از آنچه باعث گستگی انسانها و دوری آنها از هم می‌شود پرهیز کند.

سلام : سلام یک نوع اتصال است وقتی شما به طرف می گویی«سلام علیکم» او هم به شما می گوید«علیکم السلام» مانند این است که دری باز شده و دو تا خانه به هم راه پیدا کرده اند. اگر دیوار بین دو خانه ی مجاور را بردارند حیاطتش دو برابر می شود چون هر دو احساس می کنند200 متر تبدیل به 400 متر شده و فضا باز تر گشته است. اگر سه تا خانه ی مجاور چنین کاری بکنند می شود 600 متر، برای 4 یا 5 تا حیاط به همین نسبت وسیعتر می شود. وقتی می گویی سلام علیکم مانند این است که نصف دیوار را خراب کرده ای و او با علیکم السلام نصفه ی دیگر دیوار را خراب کرده است، دیوار وسط از بین رفته و فضای وسیع پدید آمده است. انسانها بوسیله ی سلام کردن حجابهایی را که شیطان بینشان قرار داده بر می دارند.

 

نویسنده : ادریس قیصری / امام جماعت روستای باغچله از توابع شهرستان دیواندره.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس