معماری
خانه ---> مقالات ---> نقش مسجد ، امروز ، دیرو و فردا

نقش مسجد ، امروز ، دیرو و فردا

نقش مسجد ، امروز ، دیرو و فردا

عبدالقدير صالحي

اشاره: نوشته ای که پیشرو دارید خلاصه و چکیده
چندین نوشته و مقاله از نویسنده گان مختلف فارسی زبان و عربی زبان است که هر یک از
آنها در باره مسجد و نقش آن به اساس خواسته های زمانی و مکانی خویش نکاتی را مورد
توجه قرار داده بودند. نگارنده این سطور خواسته است با کنار هم قرار دادن نکات
ارزنده در باره مسجد و نقش آن در جامعه و علاوه کردن نکات تکمیلی و همچنان برشمردن
صفات لازم برای یک امام که سزاوار است به عنوان پیشوای مسلمانان دارا باشد، نوشته
را پر بار تر سازد و هدف آن است که خوانندگان محترم در نهایت با مقایسه میان مسجد
دیروز و مسجد امروز به این حقیقت برسند که مسجد های ما دگر آن روح حقیقی خود را از
دست داده اند و توانایی درمان اجتماع مریض ما را مانند گذشته ندارند و باید در پی
چاره رفت!

مسجد علاوه بر مکان پرستش خدای یگانه، به
عنوان قلب تپنده و چشم تیز بین جهان اسلام، و همچنین اولین دریچه بسوی یک جامعه
سالم، آرام، مرفه و خدا پسندانه، همواره در محراق توجه مسلمانان بوده است؛ از این
روی نخستين اقدامى كه پيامبر اسلام (ص) پس از هجرت به مدينه و تشكيل حكومت اسلامي
به عمل آورد ند ساختن مسجد بود. مسجد در جامعه اسلامی همواره از نظر سیاسی، اجتماعی،
عبادی و فرهنگی نقش اساسی داشته است. اهمیت مسجد با تاکید آیات وحی، کلام گهر بار
رسول الله (ص) و نقش تاریخی که در تمدن اسلامی ایفا کرده، بی نیاز از دلیل و برهان
است.

شناخت این نیایشگاه الهی در شهر پیامبر (ص) برای
جامعة امروزی و دنیای که در ظلمات مادی گرایی دســت و پا میــزند اهمیت بسیار
دارد؛ چرا که مسجد در طول تاریخ، خاستگاه آموزش های فرهنگی و نظامی و نمایشگاه
هنرهای اسلامی و آوردگاه رقابت های ادبی بوده است.

ازهمین رهگذر بود که پیامبر بزرگوار اسلام (ص)
در نخستین فرصت در راه دعوت به اسلام به تاءسیس مسجد به عنوان پایگاه مهم اجتماعی
و تربیتی پرداخت. پیامبر (ص) درچند کیلومتری شهر مدینه و در محلی به نام قبا، مسجدی
که امروز بنام مسـجد « قبا» شهرت جهانی دارد، را ساخت؛ این نخستین مسجدی است که در
اسلام ساخته شده است.

حضرت مصطفی (ص) زمانی که به یثرب آمدند، اسم
قدیمی یثرب به مدینة النبی تبدیل شد وضعیت سیاسی جدید آغاز شد؛ دو قبیله اوس و
خزرج که دشمنی های کهنه و مهلک خود را در سایه اخوت دینی فراموش کرده بودند، دور بیرق
اسلام گرد آمده و هسته جامعه مسلمانان را تشکیل دادند. تقسیمات قدیمی رنگ باخت و
لقب افتخار آفرین « انصار» برای همه کسانی که اسلام را در ساعات سخت یاری کرده
بودند، متداول شد. گروه مومنینی که زادگاه محبوب خود مکه را ترک کرده و از هرگونه
وابستگی به آن دست کشیده بودند، نام مهاجرین را دریافت کردند. برای اینکه پیوند مهاجرین
و انصار محکم تر شود، پیامبر عقد اخوت بین آنها بست تا در غم و شادی یکدیگر شریک
شوند. اما بخاطر اینکه اخوت مسلمانان مستحکم بماند و روابط مهاجرین و انصار یک
رابطه ربانی و خدا پسندانه باشد باید کانونی تاءسیس مي شد که این هدف عالی در سایة
آن تحقق می یافت و این همان مسجدی بود که پیامبر (ص) آن را بر پایه های تقوی
استوار کرد.

مسجد النبی ساختمانش ساده اما ره آوردش تمدن
اسلام:

ساختمان مسجد از نظر شکل و بنا ساده و با دین
بی پیرایه ای که تعلیم می فرمود سازگار بود، دیوارهای آن با خشت و گِل و سقفش از
برگ درخت خرما درست شده بود. بخشی از مسجد نیز برای اقامت کسانی که منزل نداشتند،
در نظر گرفته شد و در سالهای بعد نیز مسجد توسعه پیدا کرد.

مسجد کانون آموزش مدینه النبی:

از نخستین روزهای ترویج اسلام، تعلیم با
مسجد ارتباط تنگاتنگ داشت و یاد گیری فرمایشات پیامبر(ص) تحت عنوان«حدیث» طبق آیین
اسلام آغاز شد. مسجد النبی مدرسه ای بود که مردان و قهرمانان در آن ساخته شدند و
در پرتو قرآن، مردم بت پرست به پیشروان هدایت تبدیل شدند.

این افراد داعیان، مبلغان، حامیان، پارسایان
شب و سوارکاران میدان ستیز در روز با اهل باطل بودند و توانستد اسلام و صلح و صفا
را در گستره زمین رواج دهند و حیات معنوی را در گسترة گیتی منتشر سازند و سیمای
انسانیت را با ارزش های اسلام پیرایش دهند.

برجستگی وجه تربیتی و آموزشی مسجد پس از
جنبه عبادی:

وجه تربیتی و آموزشی مسجد پس از جنبه عبادی
بیشتر نمایان و برجسته بود. این نقش مسجد، توجه همه پژوهشگرانی راکه درباره مسجد
النبی سخن گفته یا اثری نگاشته اند، به خود جلب کرده است. در برهه زمانی که مراکز
آموزشی در کنار مسجد به فعالیت فرهنگی می پرداختند، تنها شمار اندکی مکتب های خانگی
بود که در گوشه و کنار شهر مدینه قرار داشت و این مکتب ها تنها به آموزش خواندن و
نوشتن در پاره ای موارد قرآن کریم و معارف اسلامی می پرداختند و حجم کارهای آنها
هرگز با آنچه در مساجد انجام می شد، قابل مقایسه نیست.

مسجد النبی اولین دانشگاه:

تقریبا تمام علوم رایج در آن روزگار چون
خواندن قرآن و حدیث، در مسجد تدوین می شد و ابعاد و کارکرد تربیتی مسجد با استناد
به عملکرد و سخنان نبی اکرم (ص) كاملا مورد توجه ایشان بوده است. از این رو، یکی
از ره آوردهای مسجد در مدینه النبی، ایجاد فضای رو شنگری و هدایت علمی و تربیت
اخلاقی بود. مسجد پیامبر خدا (ص) در مدینه نخستین دانشگاهی بود که حضرت (ص) با دست
خود یاران  را به نیکی تربیت کردند تا در دین
خدا فقیه و دانا شدند. صحابه پیامبر(ص) به آن رفت و آمد می کردند تا دانش، هدایت،
فضایل و معرفت بیاموزند و هر اندازه که شرایط زندگی ایشان را یاری می کرد به این
مهم اختصاص می دادند.

پایگاه تبلیغ پیامبر(ص) در مدینه:

در روزگار رسول خدا (ص) و صحابه ایشان،
مسجد، کانون تبلیغ و ارشاد بود. یاران رسول الله (ص) بر حضور در مسجد می کوشیدند و
هرگاه یکی از یاران نمی توانست هنگام تعلیم حاضر شود، یکی از صحابه، وی را در جریان
جلسات قرار می داد.

نهضت نبی اکرم اندیشه های انسان را بسوی
تعالی رهنمون ساخت و با فرمان به «خواندن»:

«اقرا باسم ربک الذی خلق الذی علم بالقلم،
علم الانسان مالم یعلم»

مبارزه با نادانی را رسالت خود قرار داد و
بساط جهل و نا دانی را برچید و مدینه را به بستر آگاهی، بینش و دانش مبدل کرد و
موجی از افکار و اندیشه های الهی را در جامعه ایجاد نمود. پایگاه تبلیغ اسلامی شور
و نشاط علمی را برانگیخت و دانش و آموختن قدر و بهایش بالا رفت. به هر روی، شمار
آنانی که خواندن و نوشتن می دانستند افزایش یافت و تبلیغ و آموزش در پرتو پیام
آسمانی رونقی چشمگیر پیدا کرد .

پرستش خدای يكتا محور تبلیغ:

آموزگار مکتب اسلام (ص) پرستش خدای را محور
تبلیغ قرار داد و بر فراگیری معنای ایمان، دانستن آیه های کتاب آسمانی تاکید می
کرد تا از گذر آن رسالت خویش را مبنی بر تفسیر و تبیین آیه های کلام آسمانی به
مردم انجام دهد. هرچند پیامبر(ص) در راستای این رسالت دشوار از هر فرصت هر مکانی
جهت روشنگری بهره می جست ولی سیره و زندگی پیامبر نشان می دهد که مسجد در دوران
رسالت، مهمترین سنگر تبلیغ و تربیت دینی بوده است.

مسجد النبی؛ سیاست، فرهنگ و مدیریت اسلامی:

در دوره های درخشان تمدن اسلام، مسجد در حیات
جمعی مسلمانان با نقش هایی چون مجلس شورا، محل داوری، مرکز فتوا، پایگاه یا ستاد
تقسیم های نظامی جلوه می کرد.

سپاهیان از مسجد برای جهاد در راه خدا گسیل
می شدند تا کلمة الهی را برافراشته دارند و پرچم اسلام را در جهان به اهتزاز در
آورند!

تاءسیس مسجد در مدینه النبی محور اساسی روند
حرکت روز افزون و آغاز فصل جدید سیاسی در حیات امت مسلمان است و نخستین گام بنیاد
تمدنی نوین با تاءسیس این پایگاه عبادی – سیاسی ریخته شد. مرکزیت سیاسی مسجد در مدینه
پیامبر(ص) و پویایی تمدن اسلام اصل مهمی است که بر حکومت، جامعه و فرهنگ، تاثیری
ژرف دارد. مسجد نبوی کانون جنبش های فکری و علمی بوده است.

مسجد النبی بستر عقد پیمان ها و مشوره با هیئت
ها:

پیمان اخوت دو قبیله اوس و خزرج در مسجد
النبی بسته شد و عقد اخوت میان امت نیز از مواردی است که پیامبر در مسجد مدینه
برقرار ساخت. هیئت ها و گروه هایی که قصد تشرف به اسلام داشتند به مدینه النبی می
آمدند و وارد مسجد می شدند. اسیران جنگی را بیشتر در مسجد جای می دادند تا در آن
فضای مملو از معنویت مناجات پیامبر(ص) و یاران پاک نهاد شان روح اصیل اسلام را درک
و خانه دل شان منور به نور ایمان شود.

پیامبر(ص) تازه مسلمانان را به صورت فردی در
مسجد آموزش می دادند و گفت و گوهای علمی و فرهنگی زیادی میان هیئت های اعزامی قبایل
گوناگون در مدینه صورت می گرفت و محل آن جز مسجد نبود. نبی اکرم (ص) با هیئت هایی
که به حضور می پذیرفتند به مذاکره دینی و اجتماعی می پرداختند که این جهت گرویدن
به اسلام، و آشنایی کامل مردم پیرامون معارف اسلامی سامان می یافت. ناگفته نماند
که هرچند گاهی مسجد النبی شاهد مسابقات ورزشی و بزمها ادبی نیز بوده است که این بیانگر
نگرش همه جانبه اسلام به زندگی می باشد.

 

پیوند مسجدالنبی با زندگی اجتماعي

جالب آنکه حضرت رسول خدا (ص) برای آنکه آمیخته
گی مسجد را با زندگی اجتماعی مردم نشان دهد، خانه و مسجد را در یک واحد معماری برپا
کرد و خانه های صحابه و مهاجرین و انصار در اطراف آن استقرار یافت. تعداد بسیاری
از مسلمانان بی خانمان و اهل تعبد تحت عنوان اصحاب صفه، در حوالی مسجد می خوابیدند.

در کنار مسجد خیمه ای به عنوان بیمارستان بر
پا می شد و مکانی به امور نظامی اختصاص داشت و از همین رهگذر است که ساختمان های
مهم اجتماعی و عمومی و حیاتی در اطراف مسجد النبی تمرکز یافتند.

به هر روی، مایه مباهات است که پیامبر با
بنای مسجد توانست شکوهی در تمدن اسلامی ایجاد کند تا مسلمانان با آفریدن عجایب و
شگفتی ها، اوج و عظمت مقدس ترین مکان های روی زمین را جهت پرستش و عبادت خالق هستی
به جهانیان عرضه کنند.

از آنچه در شمارة گذشته كه بدست چاپ رسید تا
این جا به طور ویژه فقط نقش و جایگاه مسجد النبی (ص) به عنوان بزرگرین پایگاه
عبادت و تربیت در تاریخ اسلام بیان گردید، اما در پیوند به آنچه گفته آمد در سطور
بعدی می خواهم نقش و اهمیت مسجد را بطورعموم در اسلام بیان کنم.

 

جايگاه مسجد در اسلام:

واژة مسجد، جمعاً 28 بار در قرآن كريم ذكر
شده كه در 22 مورد به صورت مفرد و در 6 مورد ديگر، به صورت جمع آمده است. از آنجای
كه در اين نوشته بر آن نيستيم تا به تفسير و تبيين تمامي اين آيات بپردازيم، تنها
به ذكر آياتي كه بيانگر ابعاد گوناگون مسجد در جامعه اسلامي است، بسنده مي‌كنيم:

 

مسجد نخستين خانة توحيد:

(انّ اوّل بيت وضع للنّاس للّذي ببكّة
مباركا و هدي للعالمين). «همانا نخستين خانه اي كه براي عمومي مردم قرار داده شد،
همان است كه در مكه قرار دارد، و مايه
ي بركت و هدايت جهانيان است».

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً
لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا
إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ
وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ (125) سورة مباركة بقره.

«به خاطر بياوريد هنگامي كه ما خانهي كعبه را مركز امن
و امان براي مردم قرار داديم، و (فرمان داديم كه)از مقام ابراهيم، محلي براي نماز
خود انتخاب كنيد و ما به ابراهيم و اسماعيل ـ عليهما السلام ـ امر كرديم كه خانة
مرا براي طواف كنندگان و مجاوران و سجده كنندگان پاك و پاكيزه كنيد».

همان گونه كه از اين دو آية شريفه بر مي‌آيد،
خانة كعبه در مكه نخستين خانة توحيد و يكتا پرستي و اولين جايگاه و مركزي است كه
براي پرستش خداي يگانه ساخته شده است.

 

پرستش هدف مسجد:

(و أنّ المساجد للّه فلا تدعوا مع اللّه
أحدا). «مساجد از آن خداست، پس بايد احدي جز او را نخوانيد».

«قتاده» در تفسير اين آيه روايت كرده است كه:
يهوديان و مسيحيان هنگامي كه وارد معابد خود مي‌شدند، به خداوند شرك مي ورزيدند. از
اين رو خداوند به مؤمنان فرمود: «هنگامي كه وارد مساجد مي‌شويد خدا را با خلوص نيت
بخوانيد».

از مجموع آراي مفسران در اين زمينه چنين
استفــاده مي‌شـــود كه مراد از مساجد، همان مكان‌هايي است كه براي عبادت خداوند
بنا شده است و از مصاديق آن، «مسجد الحرام» و ديگر مساجد است.

نكتة جالب توجه اينكه، خداوند به جهت اهميت
و فضيلت مساجد بر ديگر مكان ها، مسجد را به خود منسوب كرده و متعلق به خود دانسته
است تا مزيت آن بر ديگر مكان‌ها روشن شود.

اختصاص مساجد به خداوند كه منزه از صفات
حسّي است، جنبه
ي
سمبليك دارد و اشارتي است بر اينكه مساجد مورد توجه خاص ذات اقدس اوست. بنابراين،
در مساجد جز كار خدايي نبايد كار ديگري صورت پذيرد و جز مصالح مسلمانان، امر ديگري
نبايد مطرح شود. با اين توضيح در تأسيس مساجد هم نمي‌توان نيتي به جز خدا، و هدفي
غير از اعتلاي كلمة توحيد داشت.

 

اساس مسجد تقوا نه نفاق:

وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا
وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ
اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا
الْحُسْنَى وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (107) لَا تَقُمْ فِيهِ
أَبَدًا لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ
تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ
الْمُطَّهِّرِينَ (108) أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ
وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ
فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ
الظَّالِمِينَ (107)-(109) توبه.

« و [از منافقان] كسانى هستند كه بر پايه
دورويى و نفاق، مسجدى ساختند براى آسيب رساندن و ترويج كفر و تفرقه افكنى ميان
مؤمنان و كمين گاهى براى [گردآمدن] كسانى كه پيش از اين با خدا و پيامبرش جنگيده
بودند، سوگند سخت مي  خورند كه ما با ساختن
اين مسجد جز خوبى [و خدمت]قصدى نداشتيم، ولى خدا گواهى مي  دهد كه بى ترديد آنان دروغگوي اند. هرگز [براى
عبادت و نماز] در آن مسجد نايست، قطعاً مسجدى كه از نخستين روز بر پايه تقوا بنا
شده شايسته تر است كه در آن [به نماز و عبادت] بايستى، در آن مردانى هستند كه
خواهان پاكيزگى [و طهارت جسم و جان] هستند و خدا پاكيزه گان را دوست دارد. آيا كسى
كه بنياد [امورش] را بر پايه تقواى الهى و رضاى او نهاده بهتر است يا كسى كه بنياد
[امورش] را بر لب پرتگاهى سست و فروريختنى نهاده؟! و آن بنا با بناكننده اش در
جهنم سقوط مي  كند و خداوند گروه ستمكاران را
هدايت نمي  كند.

اين آيات در شأن گروهي از منافقان است كه با
توطئه‌هاي «ابو عامر» مسيحي و براي تحقق بخشيدن به اهداف شوم و نقشه‌هاي شيطاني
خود، به ساختن مسجدي در مدينه اقدام كردند كه بعداً به نام «مسجد ضرار» معروف شد. ماجرا
از اين قرار است كه به هنگام ظهور قدرتمند اسلام در مدينه، «ابو عامر» به شدت
ناراحت شد، وي براي مبارزه با اسلام با منافقان «اوس» و «خزرج» همكاري صميمانه اي
آغاز كرد. پيامبر اكرم(ص) هنگامي كه از نقشه‌ها و اهداف وي آگاه شد، در صدد تعقيب
وي بر آمد، «ابو عامر» از مدينه گريخت و به مكه آمد و از آنجا به طائف و سر انجام
به شام رفت و در آنجا رهبري منافقان مدينه را بر عهده گرفت او در نامه اي به
منافقان مدينه نوشت كه لشكري از سپاهيان روم به كمك شان خواهد آمد تا محمد (ص) و
يارانش را از مدينه خارج سازند.

همچنين از آنان خواست براي خود مسجدي نزديك
مسجد قبا بسازند و در موقع نماز، آنجا گرد آيند و زير نقاب مسجد، برنامه‌هاي خود
را عملي كنند.

هنگامي كه پيامبر اكرم صلي اللّه عليه و آله
و سلّم عازم غزوة «تبوك» بود، گروهي از اين منافقان به نزد آن حضرت آمدند و به
بهانه
ي اين
كه افراد ناتوان و بيمار و پير مردان از كار افتاده نمي‌توانند در شب‌هاي باراني و
سرد زمستاني به مسجد قبا بيايند، از پيامبر (ص) خواستند تا اجازه دهد كه مسجدي در
ميان قبيله
ي خود (بني
سالم) بسازند. پيامبر (ص) فرمود: «اكنون آماده نبردم و اگر به خواست خداوند متعال
باز گشتم، پيش شما خواهم آمد و با شما در آن نماز خواهم گذارد». منافقان در غياب
پيامبر(ص) ساختمان مسجد را به پايان رساندند، پس از جنگ تبوك، نزد حضرت (ص) آمدند
و گفتند: دوست داريم كه پيش ما بياييد و با ما در آن مسجد نماز گزاريد. حضرت فرمود:
«لباس مرا بياوريد تا بپوشم و با آنان بروم». در اين هنگام آيات فوق نازل شد و
پرده از نقشة پليد آنان برداشت. بي درنگ پيامبر (ص) گروهي از اصحاب را خواندند و
به آنان دستور دادند كه مسجد را آتش بزنند و بقاياي آن را ويران كنند و جاي آن
براي مدتي محل زباله شد.

همان گونه كه از اين آيات بر مي‌آيد،
بنيانگذاران اين مسجد در زير نقاب اين نام مقدس، اهداف شومي را دنبال مي‌كردند. بر
اين اساس، خداوند به پيامبرش دستور مي‌دهد كه در چنين مسجدي كه براي زيان رساندن
به مسلمانان و گستردن كفر و الحاد در جامعه
ي اسلامي بنا شده است هرگز قيام به عبادت نكند و به جاي
آن شايسته است پيامبر صلي اللّه عليه و آله و سلّم در مسجدي به نماز ايستد كه بر
اساس تقوا و هدفي الهي بنياد شده است. به اعتقاد مفسران و تأييد روايات پیامبر(ص)،
مراد از اين مسجد، همان مسجد «قبا» است كه در مقايسه با مسجد «ضرار» آمده است. هر
چند بنا بر روايات كه از رسول اكرم (ص) نقل شده است، اين احتمال نيز وجود دارد كه
مراد، مسجد رسول اكرم(ص) باشد. اما با توجه به تعبير «اوّل يوم» در اين آيه
ي شريفه و با توجه
به اينكه مسجد قبا نخستين مسجدي بود كه پس از هجرت نبوي ساخته شد، احتمال اول،
مناسبتر به نظر مي‌رسد.

در هر صورت، از اين بحث چنين بر مي‌آيد: مسجد
كه كانون ايمان و تقوا و محيط پاكي و قداست و مركز تبلور عبوديت و نيايش در برابر
پروردگار جهان است، بايسته است كه شالوده و اساس آن بر تقوا و پاكي بنا شده باشد و
پاسداران و دست اندركاران آن افرادي مؤمن، پرهيزكار و مصمم باشند و هر گاه بنايي
براي اغراض نا پاك با نام مقدس مسجد به وجود آيد، بايد در هدم و از بين بردن آن
كوشيد، چنانكه رسول خدا (ص) دستور ويران كردن و به آتش كشيدن مسجد «ضرار» را صادر
فرمودند.

 

مسجد کانون هدایت:

فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ
وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآَصَالِ (36
نور)

«در خانه‌هايي كه خداوند اجازه داده است كه
رفعت يا بند و در آنها نام او به بزرگي ياد شود، در اين خانه‌ها هر صبح و شام
مردان با ايمان به تسبيح او مشغول اند».

(و مساجد يذكر فيها اسم اللّه كثيرا).

«و مساجدي كه نام خدا در آنها بسيار برده مي‌شود».

در «كشف الاسرار» در ذيل اين آيه آمده است
كه «ابن عباس» گفت:

«المساجد بيوت اللّه في الارض و هي تضيء
لاهل السماء كما تضيء النجوم لأهل الأرض». بيهقي درشعب الايمان.

«مساجد خانه‌هاي خدا در زمين است. همان گونه
كه ستارگان براي اهل زمين مي‌درخشند، مساجد نيز براي ملكوتيان نور افشاني مي‌كنند».

بنابراين، از مصاديق بارز اين بيوت، مساجدند
كه چنين ويژگي‌هايي دارند!

 

پایگاه ضد ستم:

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ
اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا «و كيست ستمكارتر از
آن كه منع كرد و باز داشت مردم را از مساجد و در خرابي آنها كوشيد، تا نام خدا را
در آنجا بر زبان نيايد و بزرگ نشود».

بعضي از مفسران، نزول اين آيه را در پيشامد «حديبيه»
دانسته‌اند كه مشركان عرب نگذاشتند رسول اكرم(ص) و اصحابش به مكه وارد شوند. برخي
ديگر گفته‌اند كه اين آيه اشاره به خرابي بيت المقدس (70 سال بعد از ميلاد مسيح) به
دست سپاه «تيطس» رومي دارد، كه شهر و مجسمة سليمان را به كلي ويران كرد و آثار
يهود و اوراق تورات را سوزاند.

از مضمون اين آيه چنين استفاده مي‌شود كه
چون مساجد در طول تاريخ همواره پايگاه‌هاي وحدت و همدلي و سنگرهاي مبارزه عليه
طاغوت و فساد بوده است، كافران و اهل شرك و نفاق با ترس از اين مراكز آنها را براي
خويش خطري جدي به حساب آورده‌اند و پیوسته به تخریب آن دست می زنند و تا امروز هم
ادامه دارد.

ناگفته نماند که مسجد در طول تاریخ به دو
گونه تخریب گردیده است یکی همان تخریب ظاهری است که سقف و دیوار آن فروریخته اما
نوع دوم تخریب معنوی سپردن محراب مسجد به انسانها نا اهل، ناآگاه از نقش مسجد، جایگاه
امام و مسئولیتهای بزرگی که یک امام دارد بوده است. و نوع دوم تخریب به نظر
نگارنده این سطور خطرناک ترين نوع آن بوده که اثرات ناگوار آن برای امت اسلامی بسیار
سنگین و پرهزینه تمام شده است!

 

مسئولیت های یک امام مسجد از نظر اسلام:

به عنوان نتیجه باید گفت که اگر مسجد پنجره
تمدن اسلامی و تربیتگاه انسان های فرهیخته و پاک سرشت مانند ابوبکر و عمر و عثمان
و علی(رضی الله عنهم) … و بستر خیزش علم و علما بوده است و اگر مسجد مادر همه
موسسات تعلیمی و اجتماعی اقتصادی و نظامی… بوده است اگر مسجد اولین سنگر برای
فروریختن کاخ های ستم و بنای تمدن عدالت گستر بوده است فقط و فقط بخاطر این بوده
است که امام های مساجد در دوره های درخشان اسلامی خود را شناخته بودند، نقش خود را
درک کرده بودند و مسجد النبی را برای خود الگو قرارد داده بودند و دقیق میدانستند
که مسجد اولین و آخرین دریچه برای نجات امت است.

و حالا هم اگر ما بخواهیم در بیداری امت
اسلامی نقش بسزای بازی کنیم و انسان های بیگانه از قرآن را با این کتاب سامان بخش
زندگی آشتی بدهیم و اگر خواسته باشیم که هویت از دست رفته ای امت اسلامی را باز
گردانیم باید مساجد را با امامان آن آباد بسازیم و این منبر تمدن ساز را به کسانی
بسپاریم که حد اقل از این صفات برخور دار باشند:

 

* آگاهی کامل از علم توحید و اصول عقاید
اسلامی.

* شناخت از منابع تشریع، سنت نبوی و مراتب
سنت بر اساس اهمیت تا با تاکید بر سنن زائده سبب تعطیل سنت ها مؤکده نشود.

* آگاهی کامل از احکام و شرایط نماز و مراتب
احسان در عبادت تا بتواند مردم را در روشنایی عبادت خالصانه تربیه معنوی کند.

* شناخت کامل از بدعت ها و خرفات رایج در
جامعه و آمادگی مبارزه باآن.

* حسن قرائت قرآن کریم وبه خصوص آگاهی از
احکام تجوید.

* توانایی ارشاد مردم براساس حکمت و در نظر
گرفتن مراتب دعوت در روشنایی سیرة نبوی (ص) .

* در قسمت علوم اسلامی امانت دار بوده تا هر
حرف بی اساسی را تحت پوشش دین بخورد جامعه ندهد و از اعتماد مردم نسبت بخود سوء
استفاده ننماید.

* امام باید در پرهیز از حرام و توجه به
حلال الگو باشد.

* قناعت و دوری از طمع از صفات لازمی یک
امام است تا هیبت و وقارش برای مردم خدشه دار نشود.

* مهم ترین صفت یک امام شجاعت در گفت حق است.

این بود بطور خلاصه در بارة مسجد و نقش آن
در جامعه اسلامی و صفات لازم برای پیشوایان جامعه. به امید آن روزی که مساجد
بعنوان قلب تپینده جهان اسلام یک بار دیگر در بیداری امت در بگشاید و روح زندگی
سعادت بخش قرآنی را در پیکر خزان زده این امت بدمد.

——————————

منبع : مجله معرفت شماره 66 و  67

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس