معماری
خانه ---> محمّد رسول الله ---> مختصات پیامبر گرامی اسلام- صلی الله علیه وسلم – در قرآن و حدیث
پیامبر در قرآن
پیامبر در قرآن

مختصات پیامبر گرامی اسلام- صلی الله علیه وسلم – در قرآن و حدیث

مختصات پیامبر گرامی اسلام- صلی الله علیه وسلم – در قرآن و حدیث

نوشته: ادریس قیصری[1]

چرخش زمانه فرصتی پدید آورد  تا  یکبار  دیگر  با  حلول  ماه مبارک ربیع الأول طلوع خورشید  هستی را  نظاره بنشینیم و از  گرمای  محبت  و نور  معرفت آن محبوب دلها روح خود را صفا و جلا بخشیم.

باری ماه ربیع که نوید آورنده ی مولودی است که جانها را شکوفا  کرد  و جامعه ی  انسانی را حیاتی  دوباره بخشید، فرصتی است برای  مرور کردن درس ها و خصائص آن محبوب عالمیان به ویژه مختصاتی که برگرفته از  قرآن  و حدیث می باشد  و فقط او داشته  و سایر پیامبران قبل از آن محروم بوده اند، و به هیچ کس دیگر ارزانی نداشته است. در این جا به 25 تا از مختصات پیامبر اشاره می کنیم:

1-    سوگند یاد کردن به عمر پیامبر-صلی الله علیه وسلم-

خداوند متعال به عمر  و زندگی  رسول  خدا  سوگند یاد  کرده همچنان که می فرماید: « ‏لَعَمْرُكَ إِنَّهُمْ لَفِي سَكْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ‏» [حجر/72] ‏ ( اي پيغمبر ! ) به جان تو سوگند ! آنان در مستي ( شهوت و جهالت ) خود سرگردان بودند . ‏

خداوند متعال به جان پیامبر سوگند یاد  کرده در حالی  که  به جان هیچ پیامبری  سوگند یاد نکرده است، و برای  هیچکس جایز نیست  که به جان او قسم بخورند اینکه تنها خداوند متعال به جان پیامبر سوگند یاد می کند نشان از  رفعت  و بلندی و جایگاه پیامبر است.

2-   دو مین مورد از اختصاصات رسول خدا  در سوره ی «شرح » است.

خداوند متعال در  این سوره به  چند تا از اختصاصات پیامبر  اشاره دارد  که  می فرماید:« ‏أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ‏، ‏وَوَضَعْنَا عَنْكَ وِزْرَكَ‏، ‏الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ‏، ‏وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ‏» [شرح/1-4] ‏ آيا ما سينه تو را نگشوديم ( و دلت را از بند غم حيرت رها نساختيم ، و تاب تحمّل نابسامانيهاي محيط جاهليّت و سختيهاي مسؤوليّت بزرگ نبوّت را به تو عطاء نكرديم‌ ؟ ) . ‏‏ و بار سنگين ( تلاش فراوان ، براي هدايت مردمان ) را از ( دوش ) تو برنداشتيم‌ ؟ ‏‏ همان بار سنگيني كه پشت تو را در هم شكسته بود ؟ ‏‏ و آوازه‌ي تو را بلند نكرديم و بالا نبرديم‌ ؟  ‏ ‏

خداوند متعال  می فرماید  ما آوازه  و شهرت تو را بالا بردیم، هر جا  نام  خدا  ذکر  می  گردد نام رسول خدا  صلی الله علیه وسلم همراه نام  اوست  در  اذان، اقامه، تشهد،  و شهادتین و …

‏ « ذِكْر » : آوازه . نام نيك . حسن شهرت . آواي گواهي به پيغمبري محمّد ، به دنبال گواهي به توحيد خداوند ، شبانه‌روز دست كم پنج بار بر فراز مناره‌ها و بر بال امواج تلويزيونها و راديوها در آفاق طنين‌انداز است . ‏[2]

3-  از دیگر اختصاصات پیامبر صلی الله علیه وسلم  بیعت است:

کسی که با رسول  خدا  بیعت  کند در  حقیقت با خدا  بیعت نموده است. چنانچه خداوند متعال  می فرماید:« ‏ إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ»[فتح/10] بي‌گمان كساني كه ( در بيعة‌الرضوانِ حديبيّه ) با تو پيمان ( جان ) مي‌بندند ، در حقيقت با خدا پيمان مي‌بندند ، و در اصل ( دست خود را كه در دست پيشوا و رهبرشان پيغمبر مي‌گذارند ، و دست رسول بالاي دست ايشان قرار مي‌گيرد ، اين دست به منزله‌ي دست خدا است و ) دست خدا بالاي دست آنان است !

4-   بکار بردن صیغه ی  تکریم برای پیامبر-صلی الله  علیه وسلم-

خدای متعال حرمتی خاص برای حضرت رسول –صلی الله علیه واله وسلم- قائل است که چنین حرمتی را برای انبیای گذشته قائل نبود. نشانه های این حرمت خاص در ایات وجود دارد که به بعضی از آنها اشاره می کنیم.

الف)خدای متعال انبیای گذشته را با نام مخصوص انان خطاب می کند مانند یا آدم[سوره بقره/35] یا موسی[قصص/31]یا موسی[هود/46] یا عیسی[مائده/116]یا داود[ص/26]… اما پیامبر اسلام را حتی یک بار با نام خطاب نکرده بلکه همیشه او را با تجلیل خاص وبا استفاده از القاب مورد خطاب قرار داده است مانند یا ایها النبی ویا ایها الرسول و…

ب)به امت نیز دستور داده است که پیامبر(ص) را همانند افراد عادی صدا نزنند بلکه با تجلیل وتکریم خاص مورد خطاب قرار دهند:« ‏ لَا تَجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاء بَعْضِكُم بَعْضاً قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنكُمْ لِوَاذاً فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ‏»[نور /63]ای مومنان دعوت پیغمبر را رد میان خویش(برای اجتماع وشرکت در کارهای مهم)همسان دعوت برخی از خود به شمار نیاورید(چرا که فرمانش فرمان خدا ودعوتش دعوت پروردگاراست)خدا آگاه از کسانی است که در میان شما خویشتن را می دزدند وپشت سر دیگران خود راپنهان می دارند(تا پیغمبر انان را نبیند واز انصراف وگریزایشان نپرشد وکاری بدانان حواله نکند)آنان که با فرمان او مخالفت می کنند باید از این بترسند که بلائی (در برابرعصیانی که می ورزند)گریبانگیرشان گردد.یا اینکه عذاب دردناکی گریبانگیرشان شود(اعم از قحطی وزلزله ودیگر مصائب دنیوی ودوزخ ودیگر شکنجه های اخروی).

پس نباید پیغمبر را با نام خود مخاطب قرار داد وگفت ای محمد !ونباید او را با کنیه صدا زد وگفت ای اباالقاسم! بدان گونه که مسلمانان همدیگر را به نام یا کنیه مخاطب قرار می دهند وفریاد می زنند بلکه باید بااحترامی که خدا برای او قائل شده است وی را خواند وگفت: ای پیغمبر خدا ! ای فرستاده ی خدا!

لازم است دلها از احترام وبزرگداشا پیغمبر خدا لبریز  شود تا دلها هر واژه ای وهر سخنی وهر رهنمودی از واژه ها وسخنها ورهنمودهای او را مهم وعظیم بشمارد وبا احترام تلقی کند. این هم یک نگرش ضروری است. چه لازم است مربی دارای وقار باشد.ورهبروپیشوا دارای هیبت وحشمت باشد. فرق است میان این که مربی ورهبر وپیشوا دارای وقار وهیبت وحشمت باشند، ومیان اینکه انان متواضع وآرام بوده ونرمش داشته باشند،ودر نتیجه دیگران فراموش بکنند که او مربی ورهبر وپیشوای ایشان است.واورا صدا بزنند بدانگونه که همدیگررا صدا می زنند… لازم است که منزلت ومکانت مربی ورهبر وپیشوا دل ودرون کسانی محفوظ ومصون بماند که ایشان را تربیت ورهبری وپیشوایی می کنند. تا بدین وسیله  در ژرفای درونشان بزرگی وسترگی مربی ورهبر وپیشوا در اوج خود بماند ومردمان شرم وحیا بکنند از اینکه از حدود وثغور احترام وتعظیم ایشان کوتاهی وتخطی نمایند.[3]

ج)همچنین از مسلمانان خواسته که صدایشان را بلندتر از صدای رسول نکنند:« ‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَن تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنتُمْ لَا تَشْعُرُونَ ‏»[حجرات/2]ای کسانی که ایمان اورده اید صدای خود را از صدای پیغمبر بلند تر نکنید وهمچنان که با هم سخن می گوئید با او به آواز سخن مگوئید،تا نادانسته اعمالتان بی اجر وضایع نشود.

ای مومنان باید که پیغمبر (ص) را تعظیم وتکریم کنید پیغمبری که شما را به سوی ایمان دعوت کرده است تا نادانسته اعمالتان بی اجر وضایع نشود… ابن زبیر گفته است که عمر(رض) پس از نزول این ایه چیزی به پیغمبر نمی گفت ،مگر وقتی که از او درخواست توضیح وتبیین چیزی می فرمود!.. از ابوبکر(رض) روایت شده است که پس از نزول این آیه گفته است به پیغمبر خدا (ص) عرض کردم،ای فرستاده ی خدا به خدا سوگند با توسخن نمی گویم مگر به سان درگوشی!

5-   اینکه اطاعت از  پیامبر اطاعت از خداست:

هر کس از پیامبر اطاعت کند در  حقیقت از  خدا اطاعت کرده است؛ چون پیامبر به چیزی دستور می دهد که خدا بدان دستور داده، و از  چیزی نهی می کند  که خدا از آن نهی کرده باشد. و هر که به اوامر  و نواهی تو پشت  و رو گردانی کند، ما شما را به عنوان مراقب  احوال  و نگهبان اعمال نفرستاده ایم، بلکه بر رسولان بلاغ است و بس. «‏مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا‏» [نساء/80][4]

6-   خداوند متعال خودش از پیامبر دفاع می کند در صورتی که پیامبران گذشته در رد گفتار قوم خود، خودشان از خود دفاع می کردند.

در داستان حضرت نوح خداوند متعال می فرماید: «‏قَالَ يَا قَوْمِ لَيْسَ بِي ضَلَالَةٌ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏»[اعراف/61] ‏ گفت : اي قوم من ! هيچ گونه گمراهي در من نيست و دچار سرگشتگي هم نيستم . ولي من فرستاده‌اي از سوي پروردگار جهانيانم .  ‏ ‏

و در داستان حضرت هود می فرماید:« ‏قَالَ يَا قَوْمِ لَيْسَ بِي سَفَاهَةٌ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏»[اعراف/67] ‏ هود گفت : اي قوم من ! من ابله نيستم . بلكه من فرستاده‌اي از سوي پروردگار جهانيانم .

دانستیم که پیامبران پیشین خودشان از خود دفاع می کردند  و لی  پیامبر اسلام خداوند متعال خود از او دفاع می کند، آنجا که به او می گفتند دیوانه خداوند می فرماید:« ‏وَمَا صَاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ‏» [تکویر/22] ‏ همدم و معاشر شما ( محمّد پسر عبدالله ) ديوانه نيست ( و خوب او را مي‌شناسيد و به عقل و شخصيّت و بزرگي او اعتراف داريد ) .  ‏ ‏

آنجا که به او می گفتند شاعر یا کاهن خداوند در جواب کفار فرمودند: « ‏وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلًا مَا تُؤْمِنُونَ‏؛ ‏وَلَا بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ‏»[الحاقه/42-43] ‏ و سخن هيچ شاعري نيست ( چنان كه شما گمان مي‌بريد . اصلاً ) شما كمتر ايمان مي‌آوريد ( و به دنبال حق و حقيقت مي‌افتيد ) . ‏‏ و گفته‌ي هيچ غيبگو و كاهني نيست . اصلاً شما كمتر پند مي‌گيريد ( و يادآور حق و حقيقت مي‌گرديد ، و درست و نادرست را فرق مي‌نهيد ).

آنجا که به او می گفتند گمراه خداوند در جوابشان فرمود: « ‏مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى‏» [نجم/2] ‏ يار شما ( محمّد ) گمراه و منحرف نشده است ، و راه خطا نپوئيده است و به كژراهه نرفته است .  ‏ ‏

7-    خداوند متعال کوثر را به او اختصاص داده است:

یکی دیگر از  اختصاصات پیامبر کوثر است  خداوند متعال در این باره فرموده « ‏إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ‏»[کوثر/1] ‏ ما به تو حوض کوثر یا  خير و خوبي بي‌نهايت فراواني را عطاء كرده‌ايم ( كه نبوّت و دين حق و هدايت ، و هر آن چيزي است كه سعادت دو جهان را به همراه دارد ) . ‏

امام ترمذی از انس روایت کرده:« قال سئل رسول الله ما کوثر»؟ از پیامبر خدا  سوال شد  که کوثر  چیست؟ فرمود: کوثر« ذلک النهر فی الجنة أعطانیه الله» نهری  است در بهشت  که خداوند  آن را به من عطا فرموده است، « أحلی من العسل» شیرین تر از  عسل «بیاضا من الثلج» از برف سفید تر، من شرب منها لم یظمأ» هر کس از آن بنوشد تشنه نمی شود.

هنگام ناز شدن آیه ی  {إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الكَوْثَرَ} [الكوثر: 1] عبدالله بن زید می  گوید  که  پیامبر – صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- فرمودند: «اصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الحَوْضِ» صبر پیشه کنید تا بر حوض من  گردایید.[5]

8-  یکی دیگر از اختصاصات پیامبر این است که تبعیت از او سبب محبت خداوند متعال است:

خداوند متعال  قبول  محبت  خود را در پیروی بنده اش خاتم النبیین صلی الله علیه وسلم قرار داد که محبت و آمرزش گناهان در پیروی از ایشان است چنان که فرموده : « ‏قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ‏» [آل عمران/31] ‏ بگو : اگر خدا را دوست مي‌داريد ، از من پيروي كنيد تا خدا شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشايد ، و خداوند آمرزنده‌ي مهربان است .

9-   صلوات:

یکی دیگر از اختصاصات پیامبر صلی الله علیه وسلم این است  که خداوند متعال  و فرشتگان همواره بر پیامبر درود می فرستند و مومنان را به فرستادن درود و سلام بر ایشان امر می فرمایند در حالی که برای  هیچ کدام از  پیامبران پیشین  چنین نفرموده است. خداوند  متعال  در این باره می فرمایند: « ‏إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا‏» [احزاب/56] ‏ خداوند و فرشتگانش بر پيغمبر درود مي‌فرستند ، اي مؤمنان ! شما هم بر او درود بفرستيد و چنان كه بايد سلام بگوئيد . ‏

10-               از دیگر اختصاصات پیامبر صلی الله علیه وسلم امّی بودن که صفات متعالی ایشان در توارت و انجیل ذکر گردیده است، من جمله: بارهای سنگین  و سختیها  و قید  و زنجیرهایی که بر ملت های گذشته بوده از دوش ملت خود بر می دارد. خداوند متعال در این باره می فرماید: « ‏الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‏» [اعراف/157] ‏ ( به ويژه رحمت خود را اختصاص مي‌دهم به ) كساني كه پيروي مي‌كنند از فرستاده‌ي ( خدا محمّد مصطفي ) پيغمبر امّي كه ( خواندن و نوشتن نمي‌داند و وصف او را ) در تورات و انجيل نگاشته مي‌يابند . او آنان را به كار نيك دستور مي‌دهد و از كار زشت بازمي‌دارد ، و پاكيزه‌ها را برايشان حلال مي‌نمايد و ناپاكها را بر آنان حرام مي‌سازد و فرو مي‌اندازد و بند و زنجير ( احكام طاقت‌فرساي همچون قطع مكان نجاست به منظور طهارت ، و خودكشي به عنوان توبه ) را از ( دست و پا و گردن ) ايشان به در مي‌آورد ( و از غُل استعمار و استثمارشان مي‌رهاند ) . پس كساني كه به او ايمان بياورند و از او حمايت كنند و وي را ياري دهند ، و از نوري پيروي كنند كه ( قرآن نام است و همسان نور مايه‌ي هدايت مردمان است و ) به همراه او نازل شده است ، بيگمان آنان رستگارند .  ‏ ‏

11- رسالت و رحمت جهانی:

از دیگر اختصاصات پیامبر صلی الله علیه وسلم این است  که رسالت او جهانی است چنان که می فرماید:« قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا» [اعراف/158] اي پيغمبر !  ( به مردم ) بگو : من فرستاده‌ي خدا به سوي جملگي شما ( اعم از عرب و عجم و سياه و سفيد و زرد و سرخ ) هستم .

و همچنین رحمت او رحمتی عام  و برای جهانیان است. چنان که خداوند متعال فرموده است: «‏وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ‏» [انبیا/107] ‏ ( اي پيغمبر ! ) ما تو را جز به عنوان رحمت جهانيان نفرستاده‌ايم . ‏

‏ « رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ » : رحمت براي جهانيان . وجود پيغمبر خاتم سبب سعادت دو جهان مردمان است . چرا كه عمل به آئين و برنامه‌اي كه او با خود آورده است ناكاميها و بدبختيها و بيدادگريها و تباهكاريها را پايان مي‌دهد ، و سرانجام منتهي به حكومت صالحان با ايمان بر معموره جهان خواهد شد ، و در پايان آنان را به نعمت جاويد و سرمدي آخرت نائل خواهد كرد . ‏

12-               رسول خدا ختم پیامبران است و معنای خاتم الأنبیا: مهر ختم نبوت به نام نامی ایشان ثبت شده است.  جنان که  خداوند متعال می فرماید: « ‏مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا‏» [ احزاب/40] ‏ محمّد پدر ( نسبي ) هيچ يك از مردان شما ( نه زيد و نه ديگري ) نبوده ( تا ازدواج با زينب براي او حرام باشد ) و بلكه فرستاده‌ي خدا و آخرين پيغمبران است ( و رابطه‌ي او با شما رابطه‌ي نبوّت و رهبري است ) . و خدا از همه چيز آگاه بوده و هست .  ‏ ‏

« خَاتَمَ النَّبِييّنَ » : آخرين پيغمبران . واژه ( خاتَم ) اسم آلت است . يعني ابزاري كه بدان ختم و مهر مي‌گردد . در اينجا مراد آخرين فرد پيغمبران است و اين كه آئين او آئين مردمان در طول زمان و سراسر جهان است.

13-              خداوند متعال قلب و دل پیامبر صلی الله علیه وسلم را می ستاید:

چنان که خداوند متعال می فرماید: « ‏ ‏مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى‏» [نجم/11] دل ( محمّد ) تكذيب نكرد چيزي را كه او ( با چشم سر ) ديده بود .  ‏ ‏

14-              خداوند متعال چشم پیامبر را می ستاید:

چنان که خداوند متعال می فرماید:« ‏‏مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَى‏» [نجم/17]  چشم ( محمّد در ديدن خود به چپ و راست ) منحرف نشد و به خطا نرفت ، و سركشي نكرد و ( تنها به همان چيزي نگريست كه مي‌بايست ببيند و بنگرد ) .  ‏ ‏یعني درست به چيزي نگاه كرد كه مي‌بايست نگاه بكند ، و آنچه ديد عين واقعيت بود و حقيقت داشت .[6]

15-              خداوند متعال گوش پیامبر را می ستاید:

چنان که می فرماید: « قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ» [توبه/61] بگو :  ( او در نهايت لطف و محبّت به سخنان خوب و بد شما گوش فرا مي‌دهد ، ولي به سخن خوب عمل مي‌كند و سخن بد را ناديده مي‌گيرد و بدان عمل نمي‌كند ، و اين ) سراپا گوش بودن او به نفع شما است .

16-خداوند متعال عقل پیامبر را می ستاید:« ‏مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى‏» [نجم/2] ‏ يار شما ( محمّد ) گمراه و منحرف نشده است ، و راه خطا نپوئيده است و به كژراهه نرفته است .  ‏ ‏

17-              خداوند متعال خود از زبان پیامبر دفاع می کند:

چنان که می فرماید: « ‏وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى‏، ‏إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى‏» [نحم/3-4] ‏ و از روي هوا و هوس سخن نمي‌گويد . ‏‏ آن ( چيزي كه با خود آورده است و با شما در ميان نهاده است ) جز وحي و پيامي نيست كه ( از سوي خدا بدو ) وحي و پيام مي‌گردد . ‏

‏ « عَنِ الْهَوي‌ » : از روي هوا و هوس . دل بخواه و خودسرانه . يعني آنچه مي‌گويد ، به فرمان خدا مي‌گويد و نه به فرمان دل ، و از سوي خدا مي‌گويد ؛ نه از سوي خود . ‏[7]

18-              از دیگر اختصاصات پیامبر این است  که خداوند دین  او را می ستاید:

چنان که می فرماید: « إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» [ آل عمران/19] بيگمان دين ( حق و پسنديده ) در پيشگاه خدا اسلام ( يعني خالصانه تسليم فرمان الله شدن ) است.

در جای دیگر  می فرماید: « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا» [مائده/3] دين شما را برايتان كامل كردم و ( با عزّت بخشيدن به شما و استوار داشتن گامهايتان ) نعمت خود را بر شما تكميل نمودم و اسلام را به عنوان آئين خداپسند براي شما برگزيدم .

19-               خداوند متعال اخلاق پیامبر را می ستاید:

چنان که می فرماید: « ‏وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ‏» [قلم/4] ‏ تو داراي خوي سترگ ( يعني صفات پسنديده و افعال حميده ) هستي . ‏

در قران وقتی که قصص نبیین را مطالعه می کنی خداوند متعال هر پیامبری را با چند صفت خاص ستوده است مثلا آدم را به توبه کننده وادریس را به صداقت ونوح را به شکر گذاری و هود را به توکل و صالح را به خیرخواه وامین وابراهیم را به قهرمان انابه وشکیبایی وغیره

اما در باره پیامبر گرامی اسلام  علاوه بر شمردن بعضی از صفات برجسته ی وی به صورت جامع وکلی فرموده است:« ‏ وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ ‏ »[قلم/4]تو دارای اخلاق عظیمی هستی.

این بزرگترین گواهی وتعظیم وتکریم است . چون همه ی جوانب ونواحی جهان هستی در این ستاسش منحصر پیغمبر(ص) بزرگوار همآوا می گردد وآن را پژواک می کند. این ستایش آسمانی در دل جهان هستی استوار وپایدار می شود ! هر قلمی وهر اندیشه ای از توصیف این سخن بزرگ خداوندگار هسنی درمانده وناتوان می ماند. گواهی وشهادتی از جانب خدا است وبا مقیاس ومعیار خدا است،ودر باره ی بنده ی خدا است. ودر این گواهی وشهادت بدو می فرماید:«وانک لعلی خلق عظیم» مدلول خلق عظیم همان است که در پیشگاه یزدان است. چیزی است که کسی از جهانیان نهایت آن را درک وفهم نمی کند.[[8]]

این تنها محمد است که بدین افق عظیم می رسد . این تهنا محمد (ص) است که به اوج قله ی کمال انسانی مجانس با نفخه ی ربانی در هستی انسانی میرسد.این تنها محمد است که برازنده ی این رسالت آسمانی برای سراسر جهان انسانی است. تا بدانجا که این رسالت در شخص او زنده مجسم می گردد،ودر پیکره ی یک انسان روی زمین راه میرود. این تنها محمد است که خدا می دانسته است او سزاوار این مقام ومنزلت است. خدا بهتر می داند که رسالت خود را به چه کسی ارمغان می دارد. در سوره ی قلم خداوند اعلام واعلان می دارد که محمد(ص) دارای خلق عظیم وخوی سترگ است. در سوره ی احزاب نیز اعلام واعلان فرموده است که یزدان والا مقام  وپاک ذات وپاک صفات ،وفرشتگانش بر او درود می فرستند:« ‏ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً ‏».[احزاب/56] ‏ خداوند و فرشتگانش بر پيغمبر درود مي‌فرستند ، اي مؤمنان ! شما هم بر او درود بفرستيد و چنان كه بايد سلام بگوئيد . ‏

 تنها خداوند بزرگوار است که می تواند به بنده ای از بندگانش چنین فضل وکرمی را ارمغان بدارد.

خدایی که تمام موجودات عالم در مقابل عظمتش بی مقدارند از اخلاق پیامبر به عظمت یاد کرده است ،وقتی خدای متعال از چیزی به بزرگی واحترام یاد کند معلوم می شود از عظمت فوق العاده ای برخوردار است.

این ارج نهادن واعتبار دادن ،ارج واعتبار یگانه و ممتازی در اخلاق اسلامی است. اخلاق اسلامی از محیط برگرفته نمی شود،واصلا از ارزشهای زمینی برنمی جوشد.وبر ارزشی از ارزشهای عرف وعادت مردمان یا مصلحت ویا ارتباط ها وپیوندهای ایشان که در نسلی از نسلها بوده است ،یاری نمی طلبد وتکیه نمی کند. بلکه اخلاق اسلامی از آسمان یاری می طلبدوبرآسمان تکیه می کند. از ندا زدن آسمان به زمین استمداد می جوید،ندایی که زمین را فریاد می دارد که به افق بنگرد. اخلاق اسلامی از صفات مطلق خدا یاری می جوید،تا انسانها آن صفات را در حدود تاب وتوان خود تحقق بخشند وپیاده کنند.در نتیجه انسانیت والا را تحقق بخشند وپیاده کنند[9].

گذشته از این اخلاق اسلامی فضایل جداگانه وگسیخته از یکدیگر ،بسان :صدق وصداقت ،وامانت وعدالت،رحمت وشفقت،خوبی ونیکی ،و… نیست بلکه اخلاق اسلامی برنامه ی کاملی است که در آن تربیت تهذیبی با قوانین نظم ونظام زندگی ،به تعاون وهمیاری می پردازد،واندیشه ی زندگی به طور کلی ورویکرد های آن جملگی ،بر آن برنامه ،استوار وپایدار می گردد ودر پایانه ی گشت وگذار به خدا منتهی می شود،نه به ارزش واعتبار دیگری از ارزشها واعتبارهای این زندگی!

این اخلاق اسلامی با کمال وجمال وهماهنگی وراستی ودرستی وپایداری واستمرار واستقراری که دارد. در محمد(ص) مجسم گردیده  است. ودر مدح وثنای یزدان بزرگوار نمودار وپدید آمده است .

20-               خداوند متعال کتاب او را می ستاید:

خداوند متعال می فرماید تمام کتابهای آسمانی زیر سیطره ی قران است. «‏ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ عَمَّا جَاءكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجاً وَلَوْ شَاء اللّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُم فَاسْتَبِقُوا الخَيْرَاتِ إِلَى الله مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ ‏ »[مائده/48]بر تو(ای پیغمبر)کتاب(کامل وشامل قرآن)را نازل کردیم که(در همه ی احکام واخبار خود)ملازم حق وموافق ومصدق کتابهای پیشین(آسمانی) وشاهد(برصحت وسقم)وحافظ(اصول مسائل)آنها است. پس (اگر اهل کتاب از تو داوری خواستند)میان انان بر طبق چیزی داوری کن که خدا بر تو نازل کرده است. وبه خاطر پیروی از امیال وارزوی های ایشان ،از حق وحقیقتی که برای تو امده است روی مگردان.(ای مردم)برای هر ملتی از شما راهی (برای رسیدن به جقایق)وبرنامه ای(جهت بیان احکام)قرار داده ایم. اگر خدا می خواست همه ی شما (مردمان)را ملت واحدی می کرد(وبر یک روال ویک سرشت می سرشت،لذا راه وبرنامه ی ارشادی انان درهمه ی امکنه وازمنه یکی می شد)واما (خدا چنین نکرد)تا شما را در آنچه (از شرائع )به  شما داده است بیازماید(وفرمانبردار یزدان وسرکش از فرمان خدای منان جدا ومعلوم شود).پس ( فرصت را در یابید)وبه سوی  نیکی ها بشتابید(وبه جای مشاجره در اختلافات به مسابقه در خیرات بپردازید وبدانید که) جملگی بازگشتتان به سوی خدا خواهد بود واز انچه کا در آن اختلاف می کرده اید آگاهتان خواهد کرد.

قران آخرین شکل دین خدا است .واپسین مرجع در کار دینداری است. آخرین مرجع برنامه ی زندگی ،وقوانین مردمان،ونظام زندگی انان است .اصلا تعدیلی وتبدیلی بدان راه ندارد. بدین خاطر است که هرگونه اختلافی را باید بدین کتاب برگرداند نا در باره آن به قضاوت بپردازد،چه این اختلاف در باره ی جهان بینی اعتقادی میان پیروان آئین های آسمانی ئر برگرفته باشد. یا در باره ی شریعتی باشد که این کتاب در شکل اخیر خود آن را به ارمغان اورده است.ویا اینکه چنین اختلافی میان خود مسلمانان پدید آمده باشد. در هرحال مرجعی که اراء ونظرات خود را درباره ی کار وبار زندگی بطور کلی بدان برگردانند. این کتاب است وبس .[فی ظلال القران]که براستی کتابی کامل وشامل است.

در جای دیگر خداوند متعال پیامبر عظیم الشأن اسلام را حامل قران والگوی مجسم آن معرفی  کرده است:« ‏ وَإِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِن لَّدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ ‏»[نمل/6]وتو (ای محمد)کسی هستی که قران از سوی خداوند حکیم(در گرداندن امور آفریدگان و)آگاه(از کار وبار سعادت وشقاوت دنیوی واخروی ایشان)به تو القاءوعطا می گردد. «واژه ی «تلقی»: به توالقاءوعطا می گردد.به تو رسانده واموخته می شود»[10]

ونیز قران دین پیامبر را کامل ترین وجامع ترین دین معرفی کرده و وعده ی پیروزی آن را بر همه ی ادیان داده است:« ‏ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ ‏»[توبه/33]خدا است که پیغمبرخود(محمد)را همراه با هدایت ودین راستین(به میان مردم)روانه کرده است تا این آئین(کامل وشامل) را برهمه ی آئینها پیروز گرداند (وبه منصه ی ظهورش رساند)هرچند که مشرکان نپسندند.

«دین حق»کرنش بردن وتواضع کردن در برابر یزدان یگانه ی جهان استودر اعتقاد وعبادت وتشریع وقانون گذاری یکجا وروی هم .

دین همان دنیویت است که به معنی : کرنش وفرمانبرداری است… هر برنامه ای وهر مذهبی وهر نظامی که مردمان در ان از یزدان جهان اطاعت وپیروی کنند و ولایت وحاکمیت او را بپذیرند،تحت پوشش دین قرار می گیرند.[11]

21-                خداوند متعال رعب و ترس او در دل دشمنان قرار داده است:

چنان که در حدیث آمده  که  پیامبر  می فرمایند:« نُصِرْتُ بِالرُّعْبِ مَسِيرَةَ شَهْرٍ»[12] خداوند متعال  با رعب  و ترسی که در  دل  دشمنانم قرار داده  به فاصله مسافت  یک  ماهه که ازمن دورند، مرا یاری  و نصرت  داده است. چه بسا دشمن  مطلع می شود  که من قصد وی را دارم از  ترس  جایی  خالی  می  کند.

22-              اینکه  خداوند  متعال زمین را برای  او مسجد قرار داده  و خاک آن را پاک  گردانیده است:

چنانچه در  حدیث آمده است: « وَجُعِلَتْ لِي الأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا، فَأَيُّمَا رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي أَدْرَكَتْهُ الصَّلاَةُ فَلْيُصَلِّ »[13] زمین برای  من  و امتم، به عنوان  مسجد و پاک کننده قرار داده شده است پس هر  یک از  امتانم  که وقت  نمازش رسید؛ هر جا  که باشد نماز  بخواند. با خاک آن نیز  در صورت نیافتن آب  تیمم کند.

23-             غنائم جنگی برای  من حلال است در  حالی  که برای  پیامبران پیشین حلال نبود.

چنان که پیامبر فرموده اند:« وَأُحِلَّتْ لِي المَغَانِمُ وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي»[14]

24-              شفاعت به من اختصاص داده شده  و اولین کسی که شفاعت می کند  و اولین کسی که شفاعتش پذیرفته می شود اوست:

چنان که پیامبر می فرمایند:« وَأُعْطِيتُ الشَّفَاعَةَ» شفاعت مختص من است.

در  احادیث دیگری  نیز  وارد است  که :« أَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ يَوْمَ القِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ، وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يُحَرِّكُ حِلَقَ الجَنَّةِ فَيَفْتَحُ اللَّهُ لِي فَيُدْخِلُنِيهَا وَمَعِي فُقَرَاءُ المُؤْمِنِينَ وَلَا فَخْرَ، وَأَنَا أَكْرَمُ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ وَلَا فَخْرَ»[15] اولین  کسی  که شفاعت می  کند  و شفاعتش پذیرفته است  و اولین  کسی  که  در  بهشت را می  کوبد  و باز  می  کند پیامبر اسلام است  که با  فقرای مومن وارد بهشت  می شود   و او مکرم ترین مردامن است.

25-             اولین کسی که از قبر بیرون می آید:

چنان که در  حدیث آمده است: « أول من تنشق عنه الأرض يوم القيامة» [16] اولین کسی  که از قبر بیرون می آید  پیامبر است.

دوازدهم ربیع الأول 1437

[1] . دانشجوی کارشناسی ارشد فقه شافعی .

[2] . تفسیر نور، خرمدل.

[3] . سید قطب، فی ظلال القران.

[4] . خرمدل، تفسر نور.

[5] . صحیح بخاری ص119 تعلیق  مصطفی البغا.

[6] . خرمدل، تفسیر نور.

[7] . همان.

[8] .  سید قطب، فی ظلال القران.

[9] . همان.

[10] . فی ظلال القرآن.

[11] . همان.

[12] . صحیح بخاری.

[13] . صحیح بخاری.

[14] . همان.

[15] . سنن ترمذی حدیث شماره 3616

[16] . حدیث حسن صحیح الترغیب  و ترهیب شماره 3641.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

قالب وردپرس