معماری
خانه ---> رمضان ---> سه برنامه تربیتی ماه رمضان (تقوی، شکر، رشد)
مهندس عبدالعلی بازرگان مفصل ترین آیات مربوط به روزه را که حاوی احکام این فریضه است، در سوره بقره می­یابیم. آیات 183 تا 187 این سوره دقیقاً با شرح و بسط کامل جزئیات این امر را مشخص می­نماید. نکته ای که برای این بحث جلب توجه می­کند، چهار بار تکرار «لعلّ» در ابتدا، وسط و انتهای این مجموعه است، که در ارتباط با مضامین آن معنای ویژه ای را افاده می­نماید

سه برنامه تربیتی ماه رمضان (تقوی، شکر، رشد)

سه برنامه تربیتی ماه رمضان (تقوی، شکر، رشد)

مهندس عبدالعلی بازرگان

مفصل ترین آیات مربوط به روزه را که حاوی احکام این فریضه است، در سوره بقره می­یابیم. آیات 183 تا 187 این سوره دقیقاً با شرح و بسط کامل جزئیات این امر را مشخص می­نماید. نکته ای که برای این بحث جلب توجه می­کند، چهار بار تکرار «لعلّ» در ابتدا، وسط و انتهای این مجموعه است، که در ارتباط با مضامین آن معنای ویژه ای را افاده می­نماید: (سال نزول نهم هجرت)

183) ‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ .

«‏ اي كساني كه ايمان آورده‌ايد ! بر شما روزه واجب شده است ، همان گونه كه بر كساني كه پيش از شما بوده‌اند واجب بوده است ، تا باشد كه پرهيزگار شويد . ‏»

 

185) ‏ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَن كَانَ مَرِيضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ .

«‏ ( آن چند روز معيّن و اندك ) ماه رمضان است كه قرآن در آن فرو فرستاده شده است ( و آغاز به نزول نموده است ودر مدّت 23 سال تدريجاً به دست مردم رسيده است ) تا مردم را راهنمائي كند و نشانه‌ها و آيات روشني از ارشاد ( به حق و حقيقت ) باشد و ( ميان حق و باطل در همه ادوار ) جدائي افكند . پس هر كه از شما ( فرا رسيدن ) اين ماه را دريابد ،  ( چه خودش هلال را رؤيت كند و چه با ديدن ديگران فرا رسيدن رمضان ثابت شود ) بايد كه آن را روزه بدارد . و اگر كسي بيمار يا مسافر باشد ( مي‌تواند از رخصت استفاده كند و روزه ندارد و ) چندي از روزهاي ديگر را ( به اندازه آن روزها روزه بدارد ) . خداوند آسايش شما را مي‌خواهد و خواهان زحمت شما نيست ، و ( خداوند ماه رمضان و رخصت آن را براي شما روشن داشته است ) تا تعداد ( روزهاي رمضان ) را كامل گردانيد و خدا را بر اين كه شما را ( به احكام دين كه سعادتتان در آن است ) هدايت كرده است ، بزرگ داريد و تا اين كه ( از همه نعمتهاي او ) سپاسگزاري كنيد . ‏»

186) ‏ وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُواْ لِي وَلْيُؤْمِنُواْ بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ‏.

«‏ و هنگامي كه بندگانم از تو درباره من بپرسند ( كه من نزديكم يا دور . بگو : ) من نزديكم و دعاي دعاكننده را هنگامي كه مرا بخواند ، پاسخ مي‌گويم ( و نياز او را برآورده مي‌سازم ) . پس آنان هم دعوت مرا ( با ايمان و عباداتي همچون نماز و روزه و زكات ) بپذيرند و به من ايمان بياورند تا آنان راه يابند ( و با نور ايمان به مقصد برسند ) . ‏»

187) ‏ أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَآئِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ عَلِمَ اللّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُواْ مَا كَتَبَ اللّهُ لَكُمْ وَكُلُواْ وَاشْرَبُواْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّيَامَ إِلَى الَّليْلِ وَلاَ تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلاَ تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ‏.

«‏ آميزش و نزديكي با همسرانتان در شب روزه‌داري حلال گرديده است . آنان لباس شمايند و شما لباس آنانيد ( و دوري از آميزش با يكديگر برايتان بسي رنج‌آور است ) . خداوند مي‌دانست كه شما ( از لذائذ نفساني مي‌كاستيد و معتقد بوديد كه شبها بعد از بخواب رفتن ، همخوابگي با همسران حرام است و ) بر خود خيانت مي‌كرديد . خداوند توبه شما را پذيرفت و شما را بخشيد . پس هم‌اكنون ( كه با نصّ صريح ، همخوابگي آزاد است ) با آنان آميزش كنيد و چيزي را بخواهيد كه خدا برايتان لازم دانسته است ( همچون بقاي نسل و حفظ دين و آبرو و پاداش اخروي ) ، و بخوريد و بياشاميد تا آن گاه كه رشته بامداد از رشته سياه ( شب ) برايتان از هم جدا و آشكار گردد . سپس روزه را تا شب ادامه دهيد .  ( همخوابگي با همسران در تمام شبهاي روزه‌داري حلال است . ليكن ) وقتي كه در مساجد به ( عبادت ) اعتكاف مشغوليد ، با آنان همخوابگي نكنيد . اين ( احكام روزه و اعتكاف ) حدود و مرزهاي الهي است و بدانها نزديك نشويد . خداوند اين چنين آيات خود را براي مردم روشن مي‌سازد ، باشد كه پرهيزگار شوند . ‏»

در ابتدا و انتهای آیات فوق، درست تقوی و در متن آن دروس شکر و رشد تعلیم داده شده است. صیام همچون مدرسه ای است که بهره گیری از امکانات و گذراندن امتحانات آن موکول و متوقف به رعایت قواعد و قوانین و احتراز از اعمالی است که مانع آموزش محسوب می­گردد. کسی که وارد مدرسه می­گردد مجبور است به خاطر انطباق با برنامه های آن، آزادی های خود را در خواب و خوراک و گردش و تفریح و … محدود نموده در ساعات معین و با ضوابط مشخص همراه بقیه حضور به هم رساند. انجام چنین تکلیف شاقی که با مهار کردن بی بند و باری های دوران کودکی عملی می­شود، نیازمند همت و اراده ای است که در اصطلاح دینی آن را «تقوی» (ترمز و نیروی متوقف کننده در برابر خطرات) می­نامند. معنای «صیام» نیز «امساک» و خودداری است، نخوردن و نیاشامیدن تنها یکی از ده جزء خودداری ها است، در این ماه همه اعضاء و جوارح، از چشم و گوش گرفته تا دست و پا، همه باید در حال «امساک» باشند. مبطلات روزه عمدتاً ناشی از «زبان» است که نگهداری آن واقعاً مشکل است. در حالی که کمتر روزه داری آنقدر که مراقب خوردن و آشامیدن سهوی و ناخواسته است، به مراقبت از زبان خود اهمیت می­دهد پس شرط ورود به مدرسه صیام تقوا است، شرط خروج و خاتمه تحصیل نیز، همچون سایر مدارس تقوا است. به همین دلیل هم در ابتدا و انتهای مجموعه آیات فوق بر تقوا به عنوان اصلی که هدف روزه تقویت و تکمیل آن است تأکید کرده است.

محصلی که رعایت مقررات مدرسه را می کند و به موقع در کلاس حاضر می شود، امکان بهره گیری از امکانات موجود را اعم از معلم و کتاب و کتابخانه و آزمایشگاه و … پیدا می کند و به تدریج سطح دانش و معلومات خود را بالا می برد در فرهنگ زبان عربی لغتی که چنین مفهومی را برساند شکر است. شکر بهره برداری از نعمت و کابرد صحیح آن است. در ماه رمضان نیز که قرآن یعنی وسیله ی هدایت مردم و تبیین مسایل و شناخت امور نازل شده، بهترین زمان بهره برداری از «کتاب» و بزرگداشت خداوند برای چنین نعمتی است به همین دلیل هم در انتهای این آیه «لعلّکم تشکرون» (باشد، به امید آنکه بتوانید از این نعمت بهره برداری درست کنید) آمده است.

محصلی که با مهار راحت طلبی ها و پذیرش سختی های درس و مدرسه، امکان بهره مندی از امکانات محیط مدرسه را برای خود فراهم کند موفق می شود از عهده امتحانات مربوطه برآمده و از نظر علمی به تدریج رشد کند. در روزه نیز چنین روندی صادق است، خویشتن داری و امساک، امکان استماع آیات و آشنایی با بینات و فرقان را فراهم می کند و روزه دار را به تکبیر پروردگار و دعا و مناجات به درگاهش سوق می دهد، او را می خواند و اجابتش را آرزو می کند، اگر چنین توفیقی دست دهد گامی به سوی تزکیه نفس و تعالی معنوی برداشته شده و رشدی حاصل گشته است …

فَلْيَسْتَجِيبُواْ لِي وَلْيُؤْمِنُواْ بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ‏.

 

 نمودار مقابل برنامه های تربیتی «روزه» را روشن می­نماید.

تقوی شکر رشد

_______________________

منبع : متدولوژی تدبر در قرآن

نویسنده: مهندس عبدالعلی بازرگان

انتشارات: شرکت سهامی انتشار1380      

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس