معماری
خانه ---> مقالات ---> شراب و شرابخواری از دیدگاه اسلام

شراب و شرابخواری از دیدگاه اسلام

شراب و شرابخواری از دیدگاه اسلام

استاد محمد ابوزهره / مترجم: محمود ذبیحی

در آیات قرآن به ضررهای شراب و این که نوشیدنی مضری است، اشاره شده و انسانها را از نوشیدن آن منع کرده است. و نخستین آیه ای که اشاره به ناپسندی آن دارد آیه زیر است :

{ ‏ وَمِن ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَالأَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَرِزْقاً حَسَناً إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ‏} نحل/67 { ‏ ( خداوند ) از ميوه‌هاي درختان خرما و انگور ،  ( غذاي پربركتي نصيب شما مي‌سازد كه گاه آن را به صورت زيانباري در مي‌آوريد و از آن ) شراب درست مي‌كنيد و ( گاه ) رزق پاك و پاكيزه از آن مي‌گيريد . بي‌گمان در اين ( گردآوري دو و چند خاصيّت و قابليّت در ميوه‌ها ) نشانه‌اي ( از قدرت آفريدگار ) براي كساني است كه از عقل و خرد سود مي‌گيرند . ‏}

این آیه ضمن اشاره به زشتی شراب دارد، به این طریق که می فهماند شراب فی حد ذاته امر پسندیده و خوبی نیست و آن را در مقابل چیزی که «حسن» و پسندیده می باشد قرار داده است و طبعا" در مقابل امر پسندیده، امر ناپسند و زشت می باشد.

این نخستین هشدار به عربها در مورد زشتی و ناپسندی شراب بود، زیرا آنان در زمان جاهلیت _ مانند مردم جاهل زمان ما _ با آن انس و الفت داشتند و با نوشیدن آن بر یکدیگر فخر می فروختند.

این آیه در مکه نازل شد، وچون هجرت به وقوع پیوست و مسلمانان لذّت اسلام را چشیدند، قران به فلسفه تحریم آن اشاره کرد و فرمود: {  يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا…}بقره/219 {  درباره باده و قمار از تو سؤال مي‌كنند . بگو : در آنها گناه بزرگي است و منافعي هم براي مردم دربر دارند ، ولي گناه آنها بيش از نفع آنها است.}

این استدلال عالی موجب تحریم شراب شد زیرا هر چیزی که ضررش بر سودش افزونی یافت، انسان باید به حکم عقل آن را بر خود حرام کند، زیرا هر چیزی دارای سود و زیان نسبی است وملاک حرمت و جواز به غلبه یکی از سود و زیان بر دیگری است، اما باز این آیه صراحت در تحریم نداشت، و لذا عمر پس از نزول آن گفت: « خدایا حکم شراب را به طور صریح بیان بفرما!»

عربها در آن زمان به میگساری خو گرفته و به آن عادت کرده بودند، بنابراین نیاز به پرورشی بود که ایشان را از این عادت ناپسند به دور نگه دارد، از این رو آیه دیگری به همین منظور نازل شد و فرمود:{ ‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَقْرَبُواْ الصَّلاَةَ وَأَنتُمْ سُكَارَى حَتَّىَ تَعْلَمُواْ مَا تَقُولُونَ … } نساء/43 { ‏ اي كساني كه ايمان آورده‌ايد ! در حالي كه مست هستيد به نماز نايستيد تا آن گاه كه مي‌دانيد چه مي‌گوئيد ….}

و چون ایمان بدون نماز قابل تصور نیست، زیرا نماز امری است قطعی، و نزدیک شدن به آن د رحال مستی نهی شده است، تا انسان بداند که چه می گوید یعنی: سخن شایسته و با ارزش و راست را از غیر آن تشخیص دهد، و این جز برای انسان های هشیار و درک کننده حقیقت امور و اهداف آن امکان پذیر نیست، و این وقتی است که انسان مدتی طولانی شراب ننوشد، و خداوند تعبیر به «لا تقربوا الصواة» کرده و نفرموده است « لا تدخلوا الصلوة» زیرا تعبیر اول رساتر است.

و چون نمازهای پنجگانه بر روز و پاره ای از شب تقسیم شده اند. بنابراین باید انسان پیش از طلوع فجر در هشیاری کامل به سر برد تا در حال مستی نزدیک به نماز صبح نشود و بداند که چه می گوید، و همینحالت را باید قبل از نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء حفظ کند، تا به ترک شراب _ که نوشیدنی ناگوار است _ عادت کند، و رسم جاهلیت را کنار گذارد.

بنابراین، آیه مزبور، نفس آدمی را با ایمان تربیت می کند و رها کردن امری مذموم و عادی را از راه امر یپسندیده و شناخته شده و گوارا علاج می کند.

عمر این بیان را برای حرمت کافی نمی دانست زیرا به دنبال امری قاطع برای حرمت بود.

پس از آن بود که امری قاطع و حتمی در این مورد نازل شد و فرمود: { ‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ‏‏ إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاء فِي الْخَمْرِ ‏َالْمَيْسرِ وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ اللّهِ وَعَنِ الصَّلاَةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ ‏} مائده /90- 91

{ و‏ اي مؤمنان ! ميخوارگي و قماربازي و بتان ( سنگيي كه در كنار آنها قرباني مي‌كنيد ) و تيرها ( و سنگها و اوراقي كه براي بخت‌آزمائي و غيبگوئي به كار مي‌بريد ، همه و همه از لحاظ معنوي ) پليدند و ( ناشي از تزيين و تلقين ) عمل شيطان مي‌باشند . پس از ( اين كارهاي ) پليد دوري كنيد تا اين كه رستگار شويد. ‏ اهريمن مي‌خواهد از طريق ميخوارگي و قماربازي در ميان شما دشمنانگي و كينه‌توزي ايجاد كند و شما را از ياد خدا و خواندن نماز باز دارد . پس آيا ( از اين دو چيزي كه پليدند ، و دشمنانگي و كينه‌توزي مي‌پراكنند ، و بندگان را از ياد خدا غافل مي‌كنند ، و ايشان را از همه عبادات ، به ويژه نماز كه مهمترين آنها است ، باز مي‌دارند ) دست مي‌كشيد و بس مي‌كنيد ؟ ! ‏}

علمای بلاغت گفته اند: جمله« فهل انتم منتهون» بلیغ ترین و رساترین صیغه های نهی می باشد.

در این جا ذکر دو نکته شایسته است،

اوّل: نادانهای زمان ما می گویند. این جمله دلالت بر نهی ندارد و اگر حرام بود باید می فرمود:«لا تشربوا»، این سخن بی مزه، قابل توجه نیستف اما چون زیاد تکرار می شود، در پاسخ آن می گوییم:

آیه مزبور از چند جهت تأکید در نهی دارد:

1-      شراب و قمار را در کنار بتها ذکر کرده است و این نشانه حرمت ذاتی آن است.

2-      آن را کار شیطان و پلیدی توصیف کرده، یعنی ذاتا" ناپاک است و مضر، و فطرت آدمی آن را نمی پذیرد، و ضررهای جسمی آن نیز در نزد هر فرد هشیاری آشکار است.

3-      دستور اجتناب از آن داده است یعنی از شراب و مجالس آن و شرابخوار باید پرهیز کرد و این بلیغ تر از «لا تشرب» است.

4-      شراب عامل کینه و دشمنی، که سبب فرو ریختن نظام جامعه است، می شود.

5-      انسان را از یاد خدا و نماز باز می دارد، و چون نماز واجب و شعار اسلام است، و بازداری از آن در اسلام از بدترینن گناهان می باشد و حرام است بنابراین هر چه که منجر به آن شود نیز ممنوع خواهد بودف زیرا هر چه باعث حرام شود خود نیز حرام است.

6-      چنانچه گفتیم جمله «فهل انتم منتهون» رساترین صیغه های نهی است.

دوّم: شراب هر چیزی است که عقل را زایل کند و آن را از درک صحیح و درست باز دارد، خواه از آب انگور باشد یا از پخته آن به دست آید، و خواه از انگور یا خرما و یا غیر آنها باشد.

و هنگام نزول آیه تحریم شراب، صحابه پیامبر(ص) تمام خمره های شراب خود ار دور ریختند، و در هیچکدام از آنها آب انگور نبود، بلکه محتوای تمام آن ظروف، نبیذ بود، پس هر نوشیدنی که مسکر باشد یا منجر به مستی شود حرام است، چه شراب انگور باشد یا سیب و یا خرما و یا پیاز و یا نیشکر و سایر چیزهایی که انسان برای فساد عقلش می سازد و خواه جامد باشد یا مایع.

ما این نکته را به این جهت یاد آور شدیم که یکی از فقهای بزرگ پنداشته است که شراب تنها آب انگوری است که بجوشد و سخت شود و کف دهد، و به همین فتوا، نادانان تمسک جسته اند و گفته اند که وی با این که می دانسته که سایر باده ها، مستی آور است در عین حال نوشیدن آنها را جایز می دانسته اند، و این موضوع را بهانه ای برای حلال بودن شراب قرار داده اند.

به نظر ما آن فقیه بزرگ اشتباه کرده است و دیگران نباید در این مسأله از نظر او پیروی کنند، بلکه باید عملش را ملاک قرار دهند که گفته:« اگر مرا بخواهند در فرات غرق کنند و یا این که قطره ای از این نبیذها بنوشم، هرگز قطره ای از این ها را نخواهم نوشید.»

قرآن کریم که با شدت شراب را تحریم کرده، طبعا" کیفری مطابق با آن را تعیین کرده است. اما در خود قران تصریحی به کیفر نشده است، اما در آن کیفرهای گناهی که در بسیاری از اوقات نتیجه شراب خواری است بیان شده است، زیرا انسان مست نمی داند که چه می گوید، و سخن ناروا به زبان می آورد و این گناه قذف است، و حضرت علی (ع) در رابطه بین گناه شراب خواری و قذف و حدّ میگساری می فرماید:« هرگاه کسی شراب نوشد، افترا می بندد، پس باید حدّ افترا یعنی قذف بر او وارد شود»

در این جا مقدار حدّ شرابخواری صریحا" ذکر نشده است، از پیامبر(ص) نیز در مورد اجرا کردن این حدّ مطلبی نقل نشده است، فقط از آن حضرت نقل شده که در باره شرابخوار فرموده: « هرگاه شراب نوشد او را بزنید و اگر تکرار کرد تازیانه اش بزنید و در مرتبه سوم او را به قتل برسانید»

و عده ای به آن حضرت گفتند: منطقه ما سرد سیر است و ما خود را با شراب گرم می کنیم. پیامبر (ص) فرمود آن را ننوشید، گفتند: مردم آنجا نمی توانند ترک شراب کنند؟ فرمود: با آنان پیکار کنید.».

___________________________________________

منبع: معجزه بزرگ (پژوهشی در علوم قرآنی )

مؤلف: محمد ابوزهره

مترجم: محمود ذبیحی

انتشارات: بنیاد پژوهش های اسلامی

نوبت چاپ: 1370 مشهد

۲ نظر:

  1. ناشناس

    سلام، وقت بخیر
    من موندم که خدا با این عظمتش که به قبل از اشاره کردن کاری رو انجام می ده چطور نتونسته با یک آیه قانع کننده اعراب (ایرانی ها نه… خودتون نوشتید) رو قانع کنه؟ یه آیه فرستاده بعد دیده گوش نمی دن گفته حالا اینجوری آیه بفرستم تا قانع بشن. این نوع طرز تفکر فقط مختص انسانه!

    دوم اینکه پیامبر عظیم شان فرمودند که هر کی سه بار شراب خورد و به نصیحت دیگران گوش نداد اونا رو بکشن؟ آخه می شه چنین چیزی؟ حالا اومدیم و یه دانشمندی که یه چیزی اختراع کرده که بشر از اون استفاده میکنه مثلا مثل تلویزیون، الانم داره روی اختراع بشر ساز بعدیش کار می کنه! مثلا می خواد وسیله ای بسازه که انسانها از روی زمین به دیگر کُرات برن و اونجا زندگی کنن… این آقا بیاد و برای چندمین بار شراب بخوره. بعد یه آخوند محترمی دستور قتلش رو بده… اون بدبخت رو می کشن و اختراعش هم ناتمام می مونه و بشر درجا می زنه روی همین زمین و باید منتظر یه دانشمندی باشه که در آینده های دور ظهور کنه و شراب هم نخوره!! پیامبر اسلام که فرمودند کسی که برای بار سوم شراب خورد بکشین… و وای به حال مشکلات دیگه. به نظر شما آیا مردم این طرز فکر رو می پذیرن؟

  2. ناشناس

    با سلام
    دوست عزیز این طرز تفکر شما ناشی از ناآگاهی از دین و شیوه برخورد دین با انحرافات اخلاقی و اجتماعی می باشد .
    اگر کمی به خودتون زحمت مطالعه بدهید می دونید که اصلا اینجوری نیست که شما می فرمایید .
    موفق باشید @:@:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس