معماری
خانه ---> تربیت، اخلاق و تزکیه ---> ویژگیهای نفس مطمئنّه و شيوه تزكيه آن

ویژگیهای نفس مطمئنّه و شيوه تزكيه آن

ویژگیهای نفس مطمئنّه و شيوه تزكيه آن

نويسنده: دکتر حسین حسین شحاته/مترجم: یونس یزدان پرست

معنی نفس مطمئنّه:

نفس مطمئنّه نفسی است که صاحب آن احساس کمک و امنیّت از طرف خداوندمیکند و نفس او در نزد خداوند – تبارک و تعالی – آرام است و با ذکر خدا مطمئن می شود وبه سوی او باز می گردد و مشتاق لقاء و قرب او است ، نفسی است، شکسته و خوار در نزد خداوند – عزّ و جلّ – زاهد و پرهیزگار در زندگی فانی دنیا، وملائکه به صاحب نفس های مطمئنّه در موقع مرگ می گویند:

« يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ** ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً** فَادْخُلِي فِي عِبَادِي** وَادْخُلِي جَنَّتِي»

ترجمه :

اي انسانِ آسوده خاطر ( كه در پرتو ياد خدا و پرستش الله ، آرامش به هم رسانده اي و هم اينك با كوله باري از اندوخته طاعات و عبادات ، در اينجا آرميده اي ) !** به سوي پروردگارت بازگرد ، در حالي كه تو ( از كرده خود در جهان و از نعمت آخرت يزدان ) خوشنودي ، و ( خدا هم ) از تو خوشنود ( است ) .** به ميان بندگانم درآي ( و همراه شايستگان و از زمره بايستگان شو ) .** و به بهشت من داخل شو ( و خوش باش ! ) .{فجر/30/27}

و در تفسیر این آیه آمده است که ( ای نفس به نزد خداوند – عزّ و جلّ – و به سوی ثواب الهی و رحمت او برگرد و خداوند از او راضی می گرداند و به این نفس در موقع نزدیک شدن مرگ و در روز قیامت مژده داده می شود که او از زمرۀ بندگان بندگان صالح خداست و به زودی داخل بهشت می گردد درست مانند بشارت ملائکه به انسان مؤمن در واقع نزدیک شدن مرگ و برانگیخته شدن از قبر.)(تفسیر ابن کثیر، ج 1،ص511)

وابن عباس ( رضی الله عنه)  در بیان معنی نفس مطمئنّه می فرماید:( مطمئنّه یعنی تصدیق شده) و حضرت قتاده ( رحمه الله) می فرماید:(همانا مؤمن کسی است که نفسش به آنچه خداوند وعده داده است مطمئن است و صاحب این نفس در زمینۀ معرفت و شناخت اسماء خداوند به طور کامل از آن چه که بعد از مرگ و از این وقایع برزخ و نیز آن چه که بعد از آن هول و ترس قیامت وجود دارد، مانند این که آنها را با چشم مشاهده می کند آشناست و نیز نسبت به قضا و قدر خداوند مطمئن است و تسلیم آن می شود و به آن راضی می گردد و هیچ گونه داد و فریاد و شِکوه ای نمی کند و در ایمانش دچار شک و تردید و اضطراب نمی گردد و بر آنچه که از دست می دهد نومید نمی گردد و نیز نسبت به آنچه که به او می رسد شاد و مسرور نمی شود چرا که مصیبت وارده قبل از این که به او برسد برای او مقدّر شده) ( دقائق الأخبار فی رقاءق الأخبار ،ص60)

و نفس مطمئنّه نفسی است بیدار که این بیداری باعث می شود انسان عیوب و آفتهای اعمال خویش را مشاهده کند و از جنایات و گناهانش دست بردارد و نیز او را بر بسیاری از از حقوق و واجبات ترغیب می نماید و نفسش را فروتن می ساد و باعث فروتن شدن انسان می گردد و او را متواضع می گرداند و او را در ببرابر خداوند از میان مشاهدۀ نعمتهایش و آشکار شدن و دیدن خطاها و عیب های خویش شرمنده و خجل می گرداند ودر برابر او کرنش کرده و سر خم می کند و نیز هم چنین به ارزش زمان و اهمیتش پی میبرد که آن سرمایۀ خوشبختی او است پس نسبت به آنچه که او را به پروردگارش نزدیک نمی کند، بیزار می شود و دور می کند.

همانا در نابود کردن آن، زیان و حسرت و در رشد و کمال آن سود و سعادت است، و این اثر و نتیجۀ بیداری اوست این اولین منزل از منازل نفس مطمئنّه است که سیر و تکامل به سوی خدا و روز قیامت از آن نشأت می گیرد.

بعضی از ویژگیهای نفس مطمئنّه:

از جمله خصوصیات نفس مطمئنّه این است که آن نفس بیدار کننده و پاک کننده ی گناهان و لغزش ها در نزد خداوند است که ما را نسبت به ذکر خداوند – تبارک و تعالی – ،و کثرت توبه و طلب آمرزش و بازگشت به سوی او مطمئن می سازد و نیز ما را مشتاق به لقاء و قرب خداوند – عزّ و جلّ – می سازد و ملائکه، رضایت خداوند را به او مژده می دهند، دانشمندان و علمای صالح ویژگیهای نفس مطمئنّه را به شکل زیر بیان کرده اند:

رضایت و خشنودی به قضا و قدر خداوند – عزّ و جلّ –:

خداوند – عزّ و جلّ – انسانها ی صالح  را چنین توصیف می نماید:

« الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلآئِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلامٌ عَلَيْكُمُ ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ»

ترجمه :

( پرهيزگاران ، ) همانهائي كه ( به هنگام مرگ ) فرشتگان ( قبض ارواح ) جانشان را مي گيرند در حالي كه پاكيزه ( از كفر و معاصي ) و شادان ( از روياروئي سرافرازانه خود با پروردگار ) هستند . ( فرشتگان بديشان ) مي گويند : درودتان باد ! ( در امان خدائيد و از امروز به ناراحتي و بلائي دچار نمي آئيد . و ) به خاطر كارهائي كه مي كرده ايد به بهشت درآئيد .{نحل/32}

وهمانا رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   در دعا  می فرمودند:

«اَلّهُمَّ أَسْأَلُكَ الرِّضَاءَ بَعْدَ الْقَضَاءِ» { رواه النسایی والحاکم}

( پروردگارا ! رضای تو را بعد از قضاءت میطلبم)

و در حدیث شریفی رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   میفرماید:

« لَذَاقَ طَعمُ اِلاِیمَانِ مَن رَضِیَ بِاللهِ ربَّاً وَ بِالاِسلَامِ دِینَاً وَ بِمُحَمَّدٍ  صلی الله علیه و آله و سلم رَسُولاً»

( کسی طعم ایمان را می چشد که الله رابه عنوان پروردگار و اسلام را به عنوان دین و محمد– صلی الله علیه و آله و سلم –   را به عنوان رسول خدا قبول داشته باشد و به آن راضی و خشنود باشد.)

و کسیکه در موقع شنیدن ندای أذان بگوید:

« رَضِیتُ بِاللهِ ربَّاً وَ بِالاِسلَامِ دِینَاً وَ بِمُحَمَّدٍ  صلی الله علیه و آله و سلم رَسُولاً غُفِرَت لَهُ ذُنُوبَهُ» {روه مسلم}

( من الله را به عنوان پروردگارو اسلام را به عنوان دین و محمد– صلی الله علیه و آله و سلم –    را به عنهوان فرستادۀ خدا قبول دارم و به آنها راضی و خشنود هستم ، گناهانش بخشیده می شود.)

 و رضا به قضای خداوند نشانۀ محبوبیت کامل و نیز از صفات صالحان است ، خداوند – عزّ و جلّ – میفرماید:

« رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ»

خدا از ايشان راضي و ايشان هم از خدا خوشنودند ! اين ( همه نعمت و خوشي ) از آنِ كسي خواهد بود كه از پروردگار خويش بهراسد .{البینه/8}

و کسی که قلبش را از رضا و خشنودی الهی پُر کند، نفسش از ناراحتی و غمگینی و گرفتاری و اندوه رهایی می یابد و نفس خود را برای غلبۀ هوی و هوس شیطان رها نمی کند، و رضا و خشنودی با یقین ، آرامش و امنیّت را برای انسان مسلمان به ارمغان دارد و در این زمینه دعایی در حدیث وارد شده :

« اَلّهُمَّ اِنِّی أَسْأَلُكَ نَفساً بِکَ مُطمَئِنّةً وَ تُؤمِنُ بِلِقَائِکَ ، وَ تَرضی بِقَضَائِکَ وَ تَقنَعُ بِعَطَائِکَ »

(پروردگارا! من از تو نفسی را می طلبم که به تو اطمینان داشته باشد و به لقاء تو ایمان و به قضای تو راضی و خشنود و به عطای تو قانع باشد.)

فروتنی و ترس از خداوند – عزّ و جلّ –:

انسان مسلمان عابد، همیشه از مرتکب شدن به معاصی ومحرّمات در خوف و ترس شدیدی به سر می برد و این دلیلی بر صحّت ایمان اوست، خداوند – عزّ و جلّ – میفرماید:

« فَلاَ تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ»

پس ( از آنجا كه شما به خدا ايمان داريد ، بيباك و دلير باشيد و ) از آنان مترسيد و از من بترسيد اگر مؤمنان ( راستين ) هستيد .{ آل عمران/175}

و نیز خداوندبندگان مؤمن اش را چنین توصیف می نماید:

« إِنَّ الَّذِينَ هُم مِّنْ خَشْيَةِ رَبِّهِم مُّشْفِقُونَ»

ترجمه :

كساني كه از خوف خدا در هراس هستند .{ مؤمنون/57}

و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   میفرماید:

« إِنِّي لَأَعْلَمُکُمْ بِاللَّهِ وَأَشَدُّکُمْ لَهُ خَشْيَةً»{ رواه  البخاری}

( من آگاه ترین شما نسبت به خدا هستم و نیزبیمناکترین  شما نسبت به اومی باشم)

 و هر مقدار که خوف و هراس از خدا بیشتر شود مکان و منزلت بنده نزد پروردگارش بالا می رود و معنی این حدیث شریف بیانگر و مؤکّد این مطلب است:

« مَنْ خَافَ أَدْلَجَ وَمَنْ أَدْلَجَ بَلَغَ الْمَنْزِلَ أَلَا إِنَّ سِلْعَةَ اللَّهِ غَالِيَةٌ أَلَا إِنَّ سِلْعَةَ اللَّهِ  هِیَ الْجَنَّةُ»{رواه الترمذی}

( هر کسی که از دشمنش بترسد در شب سفر می کند و به سرزمین خود می رسد پس استراحت می کند و ایمن می یابد و مطمئن می شود وبه همین ترتیب هر کس از پروردگارش بترسد و از عذابش نیز ترس داشته باشد به انجام کار خیر می پردازد پس به رضایت الله می رسد و داخل بهشت می شود این است نهایت کالای با ارزش و منزل نام برده)

امیدواری به رحمت خداوند – عزّ و جلّ –:

خداوند ، بندگان صالحش را به داشتن خصلت و خوی امیدواری توصیف می نماید و میفرماید:

« أُوْلَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللّهِ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ»

آنان رحمت خدا را چشم مي دارند ، و خداوند آمرزنده و مهربان است .{بقره/218}

و از جمله دعاهای رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –    است که میفرماید:

« اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَأَعُوذُ بِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لَا أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ»{رواه/احمد و ترمذی}

(پروردگارا!من از غضب تو به رضای تو، و از عذاب تو به عفو تو، و از عذاب تو به تو پناه می برم ، حمد و ثنا بر تو حدّی ندارد حمد و ثنا به گونه ای است که خودت خویش را توصیف کرده ای) امیدواری به رحمت خداوند به نفس بشری ثابت می کند که به حقیقت ، نفس انسان احتیاج دائمی به خداوند – عزّ و جلّ – دارد، و امکان ندارد که نفس انسان از رحمت و کرم و فضل و توفیق خدا بی نیاز شود.

کوتاهی و سهل انگاری در امید به خدا جایز است ،و نیز مداومت کردن بر گناه و نافرمانی به امید رحمت خداوند مذموم و نکوهیده است، پس رجآء و اُمید صحیح و پسندیده آن است که امیدواری و رجآء به رحمت خداوند همراه عمل صالح برای خدا باشد، که این مصداقی از فرمودۀ خداوند – عزّ و جلّ – است که میفرماید:

« فَمَن كَانَ يَرْجُو لِقَاء رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحاً وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَداً»

پس هركس كه خواهان ديدار خداي خويش است ، بايد كه كار شايسته كند ، و در پرستش پروردگارش كسي را شريك نسازد .{کهف/110}

 و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   این مطلب را تأکید کرده و میفرماید:

« لَيسَ الإيمَانُ بِالتَّمَنَّي وَ لکِن مَا وَقَرَ بِالقَلبِ وَ صَدَقَهُ العَمَلُ.»{متفق علیه}

( ایمان فقط با خواهش و تمنا نیست و بلکه ایمان این است که در قاب رسوخ کند و با عمل تصدیق شود) پس اُمید به رحمت خدا جز با عمل درست نیست.

کثرت استغفار و توبه و بازگشت به راه حق و حقیقت:

صاحب نفس مطمئنّه خطاها و گناهان صغیره و کوچک خویش را بزرگ می شمارد و از آنها به سوی خداوند – عزّ و جلّ – رو می آورد و با طلب آمرزش و بخشش به او پناهنده می شود و با طلب غفران و پشیمانی بر آنچه که انجام داده ، تصمیم بر اینکه هرگز به انجام معاصی و نافرمانی بازنگردد و با افزایش طاعات و عبادات سر به درگاه الهی خم کرده و توبه می کند و از او پیروی می نماید . و خداوند – عزّ و جلّ – بندگانش را به استغفار و توبه امر می کند و میفرماید:

« وَأَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَاعاً حَسَناً إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى»

و اين كه از پروردگارتان طلب آمرزش كنيد و به سوي او برگرديد كه خداوند ( به سبب استغفار صادقانه و توبه مخلصانه ) شما را تا دم مرگ به طرز نيكوئي ( از مواهب زندگي اين جهان ) بهره مند مي سازد{هود/ 3}

و هم چنین خداوند به ما امر کرده که توبه باید صادق و حقیقی و خالص برای او باشد ، پس خداوند – عزّ و جلّ – میفرماید:

« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحاً عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»

ترجمه :

اي مؤمنان ! به درگاه خدا برگرديد و توبه خالصانه اي بكنيد ، شايد پروردگارتان گناهانتان را محو نمايد و بزدايد ، و شما را به باغهاي بهشتي داخل گرداند كه از زير ( كاخها و درختان ) آن رودبارها روان است . اين كار در روزي خواهد بود كه خداوند پيغمبر و كساني را خوار و سبك نمي دارد كه با او ايمان آورده اند . ( بلكه ايشان را والا مي گرداند و به درجات بالا مي رساند ) . نور ( ايمان و عمل صالح ) ايشان ، پيشاپيش و سوي راستشان ( رو به جانب بهشت ) در حركت است . ( وقتي كه خاموش شدن نور منافقان را مي بينند ، رو به درگاه خدا مي كنند و ) مي گويند : پروردگارا ! نور ما را كامل گردان ( تا در پرتو آن به بهشت برسيم ) و ما را ببخشاي ، چرا كه تو بر هر چيزي بس توانائي .{تحریم /8}

و خداوند توبه کنندگان را دوست دارد و میفرماید:

« إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ »

بي گمان خداوند توبه كاران و پاكان را دوست مي دارد .{بقره /222}

پشیمانی از جمله وصیتهای رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –    نسبت به بندگان صالح خداوند است که میفرماید:

« يَا أَيُّهَا النَّاسُ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ فَوَ اللَّهِ إِنِّي لأَتُوبُ فِي الْيَوْمِ إِلَيْهِ  أَکثَرَ مِن سَبعِینَ مَرَّةٍ » {رواه مسلم و بخاری }

( ای مردم! بسوی خداوند برگردید و توبه کنید کهقسم به خدا من در روز بیشتر از هفتاد بار توبه می کنم) و نیز میفرماید:

« لَلَّهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ مِنْ رَجُلٍ فِي أَرْضٍ دَوِّيَّةٍ مَهْلِكَةٍ مَعَهُ رَاحِلَتُهُ عَلَيْهَا طَعَامُهُ وَشَرَابُهُ فَنَامَ فَاسْتَيْقَظَ وَقَدْ ذَهَبَتْ فَطَلَبَهَا حَتَّى أَدْرَكَهُ الْعَطَشُ ثُمَّ قَالَ أَرْجِعُ إِلَى مَكَانِيَ الَّذِي كُنْتُ فِيهِ فَأَنَامُ حَتَّى أَمُوتَ فَوَضَعَ رَأْسَهُ عَلَى سَاعِدِهِ لِيَمُوتَ فَاسْتَيْقَظَ وَعِنْدَهُ رَاحِلَتُهُ وَعَلَيْهَا زَادُهُ وَطَعَامُهُ وَشَرَابُهُ فَاللَّهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ الْعَبْدِ الْمُؤْمِنِ مِنْ هَذَا بِرَاحِلَتِهِ»  {رواه البخاری و مسلم}

( توبۀ بندۀ مؤمن در نزد خداخوشایندتر از مردی است که در سرزمین خشک و مرگباری سفر می کند که همراهش شتری است که برد آن طعام  و نوشیدنی است، ومی خوابد، و هنگامی که بیدار می شود مشاهده می کند که شترش رفته است پس به دنبال آن می رود تا این که تشنگی او را فرا می گیرد، به خود می گوید: به مکانی که در آن بودم برگردم و بخوابم تا این که بمیرم، سرش را بر بازوهایش قرار می دهد تا این که مرگش فرا رسد، وقتی که بیدار می شود، شترش را نزد خویش می یابد که بر آن توشه و طعام و نوشیدنی است، پس خدا بیشتر از این شخص که به یافتن شترش خوشحال می شود از توبۀ مؤمنش شاد و مسرور می گردد.)

یکی از شرایط و ضروریات توبه این است که دوام و استمرار داشته باشد چرا که انسان از ارتکاب به گناهانی که آشکار باشند، چه آنهایی که در خفی باشند، چه آنهایی که  بزرگ باشند و چه آنهایی که کوچک باشند خالی نیست . و در حدیث شریفی رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   میفرماید:

«لَا صَغِیرَةَ مَعَ الإصرَارِ وَ لَا کَبِیرَةَ مَعَ الإستِغفَارِ » {رواه الدیلمی عن ابن عباس ( رضی الله عنه)  }

( هیچ گناه صغیره ای با اصرار کوچک نمی ماند و هیچ گناه کبیره ای با استغفار بزرگ نمی ماند.)

تمسک به خداوند – عزّ و جلّ – و حرکت به سوی او

و تسلیم کامل به نتایج و قضای وی و اطمینان کامل به آنچه خداوند – تبارک و تعالی – تقدثر کرده است و ایمان به این که آنها نکو و خیر هستند و طلب حمایت و کمک و یاری خداوند و پافشاری بر آن، و خداوند – عزّ و جلّ – در آیات بسیاری ما را آن امر فرموده و میفرماید:

« وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ»

به خدا چنگ زنید {حج/79}

و نیز خداوند در وصف انسانهای مؤمن و صالح در قرآن کریم میفرماید:

« إِنَّ اللَّهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا»

خداوند دفاع مي كند از مؤمنان ( و به سبب ايمانشان پيروزشان مي گرداند ) .{حج/38}

و خداوند – تبارک و تعالی – کسانی که به او تمسک می جویند و از او طلب یاری می کنند، آنها را وعدۀ رحمت و هدایت به سوی راه راست می دهد و خداوند – تبارک و تعالی – میفرماید:

« فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُواْ بِاللّهِ وَاعْتَصَمُواْ بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِّنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطاً مُّسْتَقِيماً»

ترجمه :

كساني كه به خدا ايمان بياورند و بدان ( كتاب او ، يعني قرآن ) چنگ زنند ، ايشان را به رحمت و فضل عظيم ( خود كه بهشت است ) وارد خواهد ساخت ، و در راه راستي به سوي خود رهنمودشان خواهد كرد .{نساء/175}

و نیز خداوند – عزّ و جلّ – میفرماید:

« وَمَن يَعْتَصِم بِاللّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ»

و هركس به خدا تمسّك جويد ، بيگمان به راه راست و درست ( رستگاري ) رهنمود شده است .{آل عمران/101}

و هر چه انسان به خداوند نزدیک تر شود خداوند به تناسب نزدیکی اش از او حمایت می کند و بلا ها و گناهان را از او دفع می نماید و او را در انجام اعمال نیک یاری می دهد که فرمودۀ خداوند مؤیّد این مطلب است که:

« وَمَا تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبْدِي بِمِثل مَاافْتَرَضْتُهُ عَلَيْهِ وَ لَا يَزَالُ عَبْدِي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوَافِلِ حَتَّى أُحِبَّهُ فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ كُنْتُ سَمْعَهُ الَّذِي سَمَعُهُ بِهِ وَبَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ وَيَدَهُ الَّتِي يَبْطِشُ بِهَا وَ كُنْتُ رِجْلَهُ الَّتِي يَمْشِي بِهَا وَإِنْ سَأَلَنِي لَأُعْطِيَنَّهُ وَلَئِنْ اسْتَعَاذَنِي لَأُعِيذَنَّهُ »

( بنده ام به من تقرب نمی جوید با عملی بهتر از آنچه که من بر او فرض کردم و نیز همیشه بندۀ من به سبب نوافل بسوی من تقرب می جوید تا این که او را دوست می دارم پس زمانی که من ، او را دوست بدارم من گوشش می شوم که با آن می شنود و چشمش می شوم که او با آن می بیند و دستش میشوم که او با آن می تازد و اعمالش را با آن انجام می دهد و پایش می گردم که بر آن راه می رود و زمانی که از من چیزی را بخواهد ، به او می دهد و زمانی که به من پناه برد، او را پناه می دهد و هر گاه کاری انجام دهدعین اراده و فعل من است)

توکل نکو انجام دادن بر خدا در هر شرایطی بعد از تمسّک به اسباب و وسایل

حق و وفا نمودن به شرایط ایمان و یقین داشتن به این که هدایت و توفیق و ایمان از طرف خداوند – عزّ و جلّ – است واین نشانۀ ایمان کامل است و در آیات قرآن کریم آمده است که کسانی که بر خدا توکّل می کنند از اهل ایمان هستند ، و خداوند – عزّ و جلّ – میفرماید:

« وَعَلَى اللّهِ فَتَوَكَّلُواْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ»

اگر مؤمن هستيد ، بر خدا توكّل كنيد .{مائده /23}

و نیز خداوند – تبارک و تعالی – میفرماید:

« وَعَلَى اللّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ»

و مؤمنان بايد تنها بر خدا توكّل كنند و بس .{ آل عمران /122}

وهر کس به حقیقت و صادقانه و به یقین بر خدا توکّل نماید خداوند او را هدایت می کند و خدا برای او کافی است ، و در این زمینه خداوند – عزّ و جلّ – میفرماید:

« فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ»

پس بر خدا توكّل كن ( و كار و بار خود را بدو بسپار و بدان كه با وجود اين كه كافران از دعوت تو رويگردانند ) تو قطعاً بر ( راستاي جاده حقيقت و طريقه ) حق آشكار هستي ( و با دين راستيني كه داري بر كفّار پيروز مي گردي ) .{نمل/79}

و هم چنین خداوند – تبارک و تعالی – میفرماید:

« وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً»

هر كس بر خداوند توكّل كند ( و كار و بار خود را بدو واگذارد ) خدا او را بسنده است . خداوند فرمان خويش را به انجام مي رساند و هر چه را بخواهد بدان دسترسي پيدا مي كند . خدا براي هر چيزي زمان و اندازه اي را قرار داده است .{طلاق/3}

و در حدیثی شریف امده است که هفتاد هزار نفر بدن حساب وارد بهشت می شوند ،و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   میفرماید:

« هُمْ الَّذِينَ لَا يَسْتَرْقُونَ وَلَا يَتَطَيَّرُونَ وَلَا يَكْتَوُونَ وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ»{رواه مسلم و بخاری}

(این ها کسانی هستند که دزدی نمیکنند و بلند پروازی نمی کنند و خود را ستایش نمی کنند و بر پرودگارشان توکل می کنند) و در حدیث آمده است که رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   در دعا می فرمودند:

«اَلّلهُمَّ إِنِّی أَسئَلُکَ صِدقَ التَّوَکُّلِ وَحُسنَ الظَّنِّ بِکَ»

(پروردگارا ! من از تو راستی توکل بر تو را و نیکویی گمان نسبت به تو را می جویم ) و انسان مسلمان هنگام خروج از خانه دعا می کند:

« بِسْمِ اللَّهِ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ»

( به نام خدا ، من بر خدا توکل می کنم و هیچ دگرگونی و نیروئی جز از طرف خدا نیست ) و به او گفته می شود:

« هُدِيتَ كُفِيتَ وَوُقِيتَ وَتَنَحَّى عَنْهُ الشَّيْطَانُ»{ رواه الترمذی و أبو داوود}

( هدایت شدی و تحت کفایت واقع شدی و پرهیزگارشدی و در این حال ظیطان از او دوری می جوید)

و توکل بر خدا نشانۀ اخلاص کامل نسبت به خدا و حُسن ظن و تسلیم او شدن است، و واگذاری انجام امور به خداوند به طور کامل نشانۀ رضایت و خشنودی به قدر خداوند است و نیز توکل بر خداوند انسان را به نفس مطمئنّه می رساند و از وسوسه های شیطان ، مانند:اگر اینطور بود ـنطور می شد، و می گوید: هر چیزی را که خدا تقدیر کرده و آنچه که دوست دارد ، انجام می دهد.

 از ثمرات ترس از خداوند – تبارک و تعالی – خشوع و فروتنی و تواضع و تذلّل و هول و هراس در برابر اوست ، خداوند کسانی را که دارای چنین خصلتهایی هستند، در قلبهایشان تقوا ایجاد می کند، که تمام وجودشان را فرا میگیرد و خداوند – تبارک و تعالی –در وصف چنین اشخاصی میفرماید:

« الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَيْبِ وَهُم مِّنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ»

همان كساني كه از پروردگارشان در غيب و نهان مي ترسند {انبیاء/49}

و نیز آنها در نماز شان خاشع و متواضع هستند و فرمودۀ خداوندمؤیّد این مطلب است که میفرماید:

« قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ** الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ»

مسلّماً مؤمنان پيروز و رستگارند . كسانيند كه در نمازشان خشوع و خضوع دارند .{مؤمنون/1/2}

و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –  میفرماید:

« وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلَّهِ إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ» {رواه مسلم}

( کسی برای خدا تواضع نکرده مگر اینکه خدا مقام اش را بالا برده است) جایگاه و محلّ خشوعريال قلب است و ثمرۀ آن تأثیر براعضاء و اندام انسان است.

رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   هنگامی که مردی را دید که در نمازش با ریشش بازی می کند به او فرمود:

«لَو خَشَعَ قَلبُ هَذا لَخَشَعَت جَوَارِحُهُ »

اگر قلب این مرد از خدا خاشع بود اعضایش هم خاشع می بودند)

زهد و پارسایی در زندگی دنیای فانی

بدون هیچ گونه تعلّق به آنچه که در دنیا از مال و متاع و لهو و لعب و زینت و تفاخر و مقام است . بلکه همۀ اینها وسیله ای برای نفع رساندن به انسان در قیامت و تقرّب به سوی خداوند – تبارک و تعالی – است صاحب نفس مطمئنّه به این فرمودۀ خداوند – تبارک و تعالی –ایمان دارد که میفرماید:

« قُلْ مَتَاعُ الدَّنْيَا قَلِيلٌ وَالآخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقَى»[

. بگو : كالاي دنيا اندك است و آخرت براي كسي كه پرهيزگار باشد بهتر است{نساء/77}

و نیز خداوند – عزّ و جلّ – میفرماید:

« مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ وَمَا عِندَ اللّهِ بَاقٍ»

آنچه نزد شما ( مردمان از نعمت جهان ) است ناپايدار و فاني است ، و آنچه نزد خدا است ماندگار و باقي است{نحل :96}

و در این زمینه رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –    دنیا را این چنین ترسیم کرده که میفرماید:

« إِنَّ الدُّنْيَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَيَنْظُرُ كَيْفَ تَعْمَلُونَ فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ» {رواه المسلم}

( دنیا شیرین و سبز و خرم است و خداوند شما را در آن قرار داده است ، پس بنگرید که چگونه عمل می کنید و از فتنه و ظاهر فریبنده دنیا و از هوس و فریبندگی زنان بپرهیزید.)

صاحب نفس مطمئنّه و راضیه به دنیا و به دید فتنه و بلا و امتحان می نگرد ، که بر او دوری از آن و عدم تکیه و دل بستن به آن واجب است و خداوند متعال این مطلب را با فرمودۀ خویش آشکار می سازد که :

« إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُم بِاللَّهِ الْغَرُورُ»

. وعده خدا ( به فرا رسيدن قيامت ) حق است . پس زندگاني دنيا شما را گول نزند و ( مال و مقام و نفس امّاره و اهريمن ) فريبكار شما را درباره خدا نفريبد .{لقمان:33}

و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم – زندگانی دنیا را نسبت به قیامت به این تشبیه می کند که یکی از ما انگشتش را در دریا قرار دهد، میفرماید:

« مَا الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مِثْلُ مَا يَجْعَلُ أَحَدُكُمْ إِصْبَعَهُ فِي الْيَمِّ فَلْيَنْظُرْ بِمَ تَرْجِعُ» { رواه مسلم}

( دنیا نسبت به آخرت چیزی جز بمانند آنچه که یکی از شماها انگشتش را در دریا قرار می دهد ، نیست سپس بنگرد چه چیزی عاید او می گردد) و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –    به ما سفارش می کند و میفرماید:

« يَا عَبْدَ اللَّهِ كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ أَوْ كَأَنَّكَ عَابِرُ سَبِيلٍ وَعُدَّ نَفْسَكَ مِنْ أَهْلِ الْقُبُورِ» { ابن ماجه}

( ای بندۀ خدا در دنیا مثل این که تو در آن غریب یا مسافر هستی و خودت را از جملۀ اهل قبور بشمار) و برای این که زهد و پارسایی در نفس انسان ایجاد شود و بر انسان واجب است که از شبهات دوری و پرهیز نماید و اصحاب کرام ( رضی الله عنهما)   از ثمزات زهد و پارسایی، که قلب و بدن انسان راضی و خشنود می شود، هفتاد در از حلال را بر خود مبستند از ترس این که به حرامی گرفتار نشوند و منظور از زهد و پارسایی دوری از نعمتهای خدا که برای بندگانش آفریده و پرهیز از رق و روزی طیب و حلال نیست ، بلکه منظور از آن توجّه و عنایت به عبادت خدا و تقرّب به سوی اوست و جایگاه مال و متاع دنیا در قلب انسان مؤمن نیست بلکه در دستانش است، نعمت های نکو و پسندیده در دست انسان صالح است، و خداوند دوست دارد که اثر نعمتهایش را در بندگانش مشاهده کند و بندگانش از نعمت های پاک و طیّب او به طور صحیح استفاده کنند»

تزکیه نفس مطمئنّه

صاحبان نفس مطمئنّه برای این که ایمان خویش را ارتقاء دهند احتیاج به توشه و زاد دارند تا این که بوسیلۀ آن حبّ و دوستی خداوند و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –  را افزایش دهند، و این هدف نهایی از زندگی است .

و زمانی که آنها به این درجه و مقام رسیدند ، حلاوت و شیرینی ایمان را در دلشان احساس می کنند و برای رسیدن به لقاء الله و دیدار خداوند کریم مشتاق و آرزومند می گردند.

خداوند – عزّ و جلّ – در مورد آنان میفرماید:

« يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُم»

خداوند دوستشان مي دارد و آنان هم خدا را دوست مي دارند{مائده/54}

« اللّهِ وَالَّذِينَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبّاً»

و كساني كه ايمان آورده اند خدا را سخت دوست مي دارند ( و بالاتر از هر چيز بدو عشق مي ورزند ){بقره:165}

خصوصیات توشۀ لازم برای تزکیه نفس مطمئنّه

مواظبت و احتیاط و مراقبت شدید و عدم غرور، و حرص و طمع بر جبران گذشته در مابقی عمر و تصمیم برافزایش طاعات و عبادات و دوام بر محاسبه نفس نسبت به آنچه که در برابر خداوندکوتاهی و سهل انگاری نموده است، خداوند – عزّ و جلّ – میفرماید:

« وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ»

و هر كسي بايد بنگرد كه چه چيزي را براي فردا ( ي قيامت خود ) پيشاپيش فرستاده است .{حشر/18}

 واز جمله سفارشات رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   است که میفرماید:

« الْكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ»{رواه أحمد}

( انسان زرنگ کسی است که نفس خویش را پست شمارد وبرای بعد از مرگ عمل نماید).

بزرگ شمردن گناهان صغیره:

رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   میفرماید:

««لَا صَغِیرَةَ مَعَ الإصرَارِ وَ لَا کَبِیرَةَ مَعَ الإستِغفَارِ » {رواه الدیلمی }

( هیچ گناه صغیره ای با اصرار کوچک نمی ماند {و به گناه کبیره تبدیل می شود}و هیچ گناه کبیره ای با استغفار بزرگ نمی ماند.{حتماًخداوند آن را میبخشد)

ابن مسعود( رضی الله عنه)   میفرماید:

(انسان مؤمن گناهش را مانند پایه های کوهی می بیند که از افتادن کوه بر سرش ترسناک است.) { رواه البخاری و المسلم} و انسان مؤمن باید استغفار و پشیمانی از انجام معاصی و گناهان را افزایش دهد که خداوند – تبارک و تعالی –میفرماید:

«وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحاً ثُمَّ اهْتَدَى»

من قطعاً ( با غفران عظيمي كه دارم ) مي آمرزم كسي را كه ( از كفر و گناه خود ) برگردد و ( به بهترين وجه ) ايمان بياورد و كارهاي شايسته بكند و سپس راهياب بشود ( و اين راه را تا آخر زندگي ادامه دهد ) .{طه:82}

دوام و پایداری بر ترس از خدا بخاطر معرفت و ایمان

بخصوص ترس از سوء خاتمه هنگام مرگ، و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –    در داع می فرمودندک

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ يَتَخَبَّطَنِي الشَّيْطَانُ عِنْدَ الْمَوْتِ»{ اخرجه أبو داود و النسائی }

( پروردگارا! من به تو از اینکه شیطان مرا هنگام مرگ دیوانه گرداند و فریب دهد و از راه حق دور نماید پناه می برم) و هم چنین رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   میفرماید:

«مَنْ خَافَ أَدْلَجَ وَمَنْ أَدْلَجَ بَلَغَ الْمَنْزِلَ أَلَا إِنَّ سِلْعَةَ اللَّهِ غَالِيَةٌ أَلَا إِنَّ سِلْعَةَ اللَّهِ الْجَنَّةُ»{رواه الترمذی}

« کسی که از ترس خطر در شب راه بپیماید و سفر کند به مقصد خواهد رسید،آگاه باشید ! که کالای خداوند با ارزش است، که کالای خداوند بهشت است)

مداومت تفکّر در قدرت و خلقت خداوند

خداوند – تبارک و تعالی –در وصف کسانی که خدا را یاد می کنند میفرماید:

«وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ»

و درباره آفرينش ( شگفت انگيز و دلهره انگيز و اسرارآميز ) آسمانها و زمين مي انديشند ( و نقشه دلربا و ساختار حيرتزاي آن ، شور و غوغائي در آنان برمي انگيزد ، و به زبان حال و قال مي گويند : ) پروردگارا ! اين ( دستگاه شگفت كائنات ) را بيهوده و عبث نيافريده اي ؛ تو منزّه و پاكي ( از دست يازيدن به كار باطل ! ) ، پس ما را ( با توفيق بر انجام كارهاي شايسته و بايسته ) از عذاب آتش ( دوزخ ) محفوظ دار .{آل عمران/ 191}

و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   میفرماید:

«تَفَكَّرُوا فِي آلاءِ اللَّهِ ، وَلا تَتَفَكَّرُوا فِي ذَاتِ اللَّهِ » {أخرجه الطبرانی و البیهقی}

( در خلقت آفریدههای خداوندتفکّر کنید و در ذات خداوند تفکّر نکنید.)

مداومت ذکر موت و آن چه که بعد از مرگ اتفاق می افتد و آنچه که به آن تعلق دارد:

خداوند – عزّ و جلّ –میفرماید:

«كُلُّ نَفْسٍ ذَآئِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»

هر كسي مزه مرگ را مي چشد ، و بيگمان به شما پاداش و پادافره خودتان به تمام و كمال در روز رستاخيز داده مي شود{آل عمران/185}

رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   میفرماید:

«أَکثِروا ذِکری هادِمِ الَّلذَّاتِ: اَلمَوت» { رواه الترمذی}

(زیاد کنید ذکری را که از بین برندۀ لذتهاست:که آن مرگ است.)

مداومت بر زیارت قبور به خاطر لطیف نمودن دلها،

خداوند ما را نسبت به آن امر می کند و میفرماید:

«أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ**حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ»

مسابقه افزون طلبي و نازش ( به مال و منال و خدم و حشم و ثروت و قدرت ) شما را به خود مشغول و سرگرم مي دارد .** تا بدان گاه كه ( مي ميريد و ) به گورستانها مي رويد ( و كار از كار مي گذرد ) .{ تکاثر:2/1}

هم چنین رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   نیز ما را یارت قبور سفارش کرده اند و میفرمایند:

« كُنْتُ نُهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ،فَزُورُوهَا فَإنَّهَا تُذَکِّرُکُم بِا لاخِرَةِ»

من شما را از زیارت قبور نهی کرده بودم ، پس آنها را زیارت کنید که زیارت قبور آخرت را به یاد شما می آورد

کوتاه نمودن آرزو

هر اندازه که آرزو کمتر باشد، عمل برای آخرت و امده شدن برای مرگ زیادتر می شود . خداوند – تبارک و تعالی –میفرماید:

«وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَداً وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ»

و هيچ كسي نمي داند فردا چه چيز فراچنگ مي آورد ، و هيچ كسي نمي داند كه در كدام سرزميني مي ميرد . قطعاً خدا آگاه و باخبر ( از موارد مذكور ) است .{لقمان/34}

و از سفارشات رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم –   است که ابن عمر ( رضی الله عنه)  روایت کرده است که :

«كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ» {صحیح بخاری}

( در دنیا مانند غریب یا مسافر باش)

 و هم چنین ابن عمر ( رضی الله عنه)  می گوید:

«إِذَا أَمْسَيْتَ فَلَا تَنْتَظِرْ الصَّبَاحَ وَإِذَا أَصْبَحْتَ فَلَا تَنْتَظِرْ الْمَسَاءَ وَخُذْ مِنْ صِحَّتِكَ لِمَرَضِكَ وَمِنْ حَيَاتِكَ لِمَوْتِكَ»{ بخاری}

( زمانی که به شب رسیدی، در انتظار صبح مباش و زمانی که به صبح رسیدی در انتظار شب مباش و سلامتی را تا موقع بیماری ات را تا موقع فرا رسیدن مرگت غنیمت شمار)

همنشینی با بهترین انسانها، کسانی که خواستار قرب خداونداند و پویندۀ راهش می باشند:

یعنی همنشینی با انسانهای صالح که خداوند در مورد آنها میفرماید:

«وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطاً »

با كساني باش كه صبحگاهان و شامگاهان خداي خود را مي پرستند و به فرياد مي خوانند ، ( و تنها رضاي ) ذات او را مي طلبند ، و چشمانت از ايشان ( به سوي ثروتمندان و قدرتمندان مستكبر ) براي جستن زينت حيات دنيوي برنگردد ، و از كسي فرمان مبر كه ( به خاطر دنيا دوستي و آرزو پرستي ) دل او را از ياد خود غافل ساخته ايم ، و او به دنبال آرزوي خود روان گشته است ( و پيوسته فرمان يزدان را ترك گفته است ) و كار و بارش ( همه ) افراط و تفريط بوده است .{کهف/28}

و نیز گوشه گیری و فاصله از انسانهای ظالم ، گمراه و جاهل بخاطر اطاعت از امر خداوند، پسندیده میباشد و خداوند میفرماید:

« فَلاَ تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ»

پس از به خاطر آوردن ( و ياد كردن فرمان ، از پيش ايشان برخيز و ) با قوم ستمكار منشين .{انعام/68}

 دوام و پایداری بر مجاهده برای هدایت بسوی راه راست و ثبات بر آن

و در این زمینه خداوند – تبارک و تعالی – میفرماید:

« وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْواهُمْ»

كساني كه راهياب شده اند ، خداوند بر راهيابي ايشان مي افزايد و تقواي لازم را بديشان عطاء مي نمايد .{محمد/ 17}

و از جمله راههای مجاهده ، دوام و پایداری بر سرزنش نفس بخاطر کوتاهی در اجرای اوامر خداوند – عزّ و جلّ – زیاد نمودن تکالیف از عبادات و بخصوص ذکر و دعا می باشد.

و هر یک از وسیله هایی که برای تزکیۀ نفس ذکر گردید به یکدیگر مرتبط هستند، و انسان مؤمن باید در این راه تلاش کند و نفسش را باا مراقبت و مواظبت بر اجرای آنها از گمراهی مصون دارد، تا این که راه قاصدان و پویندگان راه عشق و حقیقت را طی کند و باید در این راه از مدارج سالکین و پویندگان پیرویکند و نفس خویش را از شرّ انسانهای گمراه با توکل بر الله پروردگار جهانیان ، نجات دهد.

—————————-

منبع:محاسبه نفس /مؤلف : دکتر حسین حسین شحاته/مترجم: یونس یزدان پرست /انتشارات: نشر احسان /چاپ:اول 1379

·         ويژگيهاي نفس اماره بالسوء و شيوه اصلاح و تزکیه آن

·         خصوصیات نفس لوامه و شيوه تزکیه آن

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس