معماری
خانه ---> حركات و احزاب ---> توسل از ديدگاه اخوان المسلمين

توسل از ديدگاه اخوان المسلمين

توسل از ديدگاه اخوان المسلمين

دکتر یوسف قرضاوی 

امام حسن البناءدر مورد موضوع توسل به پيامبر بزرگوار و ديگر انبياء-عليهم الصلاة-و فرشتگان و صالحان و ديگر بندگان خوب خداوند ،مي فرمايد:

اين موضوع جزو مسائل اختلافي موجود در ميان ائمه ي دين است .اختلافي كه به كيفيت دعا بر مي گردد جزو مسائل عقيدتي به شمار نمي رود .

برادران سلفي از اين ديدگاه امام بناءبه شدت انتقاد مي نمايند و گاهي در مخالفت و تندي با گوينده ي آن به راه افراطز گام مي گذارند و موضع گيري هاي سختي را در پيش مي گيرند .من نمي دانم اين همه داد و فريا د به خاطر چيست ؟!آن بزرگوار در واقع سخني را اظهار نفرموده كه شايسته ي اين همه طعن و سرزنش باشد !

اولاًاين موضوع در ميان علما موضوع مورد اختلاف مي باشد كسي كه كتناب هاي مشهور مذاهب حنفي ،مالكي،شافعي،حتي حنبلي را مطالعه كرده باشد ،به وضوح به اين موضوع پي مي برد كه بسياري از آنان توسل را به رسول خدا«ص»و بندگان خوب خدا اجازه داده اند .

برخي هم توسل را به ايشان مكروه و برخي آن را ممنوع دانسته اند .هر يك از ايشان داراي دلايل يا حد اقل براي اثبات نظر خود داراي توجيهاتي هشتند .

مخالفان ايشان هم براي نقد و نادرستي رأي آنان همچون ديگر مسائل اختلافي به استدلال هاي خاص خويش اشاره مي كنند .كساني كه قايل به توسل هستند ،داراي دليل محكم اند كه عبارت است از حديث عثمان بن حنيف كه استاد ناصر الدين آلباني نيز آن را در عين مخالفت با توسل و جانبداري از نگرش ديگر صحيح مي داند .اما به نظر من دليل استوار و مهمي است .حديث اين است :

امام احمد و برخي ديگر با اسناد صحيح از عثمان بن حنيف روايت مي نمايد كه مردي نابينا نزد رسول خدا«ص» آمد و گفت :در پيشگاه خداوند براي بهبودي چشمانم دعا كن !رسول خدا فرمود :اگر خواستم برايت دعا مي كنم و اگر هم نخواستم آن را به تأخير مي اندازم ؛

زيرا اين براي تو بهتر است «و در روايتي اينگونه آمده است كه :اگر شكيبا باشي براي تو بهتر است »مرد نابينا گفت برايم دعا كن !رسول خدا به او فرمود وضو بگيرد و دو ركعت نماز را به جاي آورد و پس از آن اين دعا را بخواند :

«پروردگارا به تو پناه آوردهام و با محمد پيام آور رحمت به سوي تو روي مي آورم .اي محمد !من همراه با تو براي بر آورده شدن اين دعا و درخواستم در پيشگاه خداوند روي آورده ايم .پروردگارا شفاعتش را براي من بپذير و شفاعت من را نيز براي او قبول بفرما آن مرد چنين كرد و بهبود يافت .

اين كلام كه «توسل» جزو مسائل عملي بوده و بخشي از مسائل عقيدتي به شمار نمي آيد ،ديدگاه درستي است ؛زيرا موضوعي مورد اختلاف در عرصهي كيفيت دعا است ،به شرطي كه طرف دعا و توسل تنها خداوند متعال باشد .

اما موضوع مشروعيت آن باقي مي ماند ،كه آيا مي توان گفت :خداوندا من به وسيله ي حضرت محمد «ص»يا ملائيك مقرب يا بندگان پاك و پرهيز گارت به تو متوسل مي شوم ،يا چنين دعا و توسلي صحيح نيست ؟اين مبحثي فقهي است وارتباطي با مسائل عقيدتي ندارد .

اين تنها امام حسن البنائ نبوده كه چنين چيزي را براي اولين با گفته است ،بلكه خود امام محمد بن عبد الوهاب نيز –همچنان كه در مجموعه ي فتاواي او آمده –چنين مطلبي را بيان كرده است .

او در مسأله ي دهم مي گويد :«اما در مورد رأي ايشان راجع به استسقاء«طلب باران بايد گفت :توسل به بندگان صالح مانعي ندارد .اين كه امام احمد مي فرمايد :

تنها به رسول خدا مي توان متوسل شد ،يا اين سخن و رأي ايشان كه به مخلوقات نبايد متوسل گرديد تفاوت شان كاملاً اشكار است و ارتباطي با موضوع مورد بحث ما ندارد .اين كه بعضي توسل را به صالحين جايز مي شمارند و برخي آن را به رسول خدا «صزاختصاص مي دهند و يا اكثر علما از آن نهي مي نمايند و مكروهش مي شمارند ،جزو مسائل فقهي است ،هرچند از نظر ما رأي اكثر و جمهور علما صحيح تر است ،اما كسي كه آن را انجام دهد ،مورد ملامت قرار نمي دهيم .

امام محمد بن عبد الوهاب اين مطلب را ياد آوري مي نمايد كه تو.سل به صالحان يا پيامبران ميان علما مورد اختلاف است ،هر چند رأي جمهور ار كه مي گويند :توسل كراهت دارد ،

صحيح مي داند و آن را جزو مسائل فقهي به شمار مي آورد امام حسن البنا نيز همين را مي فرمايد و آن را جزو مسائل فقهي به شمار مي آورد .

استاد ناصر الدين آلباني محدث و سلفي مشهور در مقدمه ي شرحي كه بر عقيده ي طحاويه ابن ابي العز حنفي نوشته ،همين ديد گاه را درست مي شمارد و در مورد هفت موضوع مهم صحبت مي نمايد كه همه ي آنها غير از مورد آخر جزو مسائل عقيدتي هستند .مورد اخير مربوط به ديد گاه شارح طحاويه به پيروي امامش ابو حنيفه راجع به كراهت توسل به حق ومنزلت انبياءعليهم السلام است

از آنجا كه موضوع توسل يك موضوع فقهي است نه عقيدتي ،همه ي كتاب هاي فقهي –علي رغم اختلافشان –در مورد آن سخن گفته اند و در دايرة المعارف هاي فقهي به دليل آنكه جزو احكام فرعي عملي است و به مباحث فقهي مربوط مي شود ،گنجانيده شده است

ُُبرخي از كساني هم كه از مذاهب خاصي تبعيت ننموده اند ،رأيشان بر جواز توسل بوده است .از جمله مي توان از امام شوكاني –كه سلفي معروف است –در كتاب «تحفة الذاكرين »شرح «الحصن الحصين»نام برد .غير از او از برخي علما و محدثين سلف بر همان رأي هستند و بعضي هم تنها توسل به رسول خدا «ص»جايز شمرده و متوسل شدن را به ديگر پيامبران و صالحان جايز ندانسته اند ،از جمله مي توان از امام عزالدين بن عبد السلام نام برد .

اختلاف نظر در مورد اين موضوع روشن است مي توان در مبحث توسل در مجلد چهاردهم ديدگاه امام بناءتا چه حد عملي و تحقيقي بوده است .

اما من شخصاًعدم توسل به ذات پيامبر و صالحان را ترجيح مي دهم و رأي امام ابن تيميه را به دلايل زير در اين مورد نزديك تر به صواب مي بينم :

اول :براساس ميزان علم دليل ممنوعيت توسل به شخص پيامبر «ص»و صالحان قوي تر اند بويژه از اين نظر كه باب خداوند بر روي همه ي مخلوقات هميشه باز است و همچون قصر و منازل پادشاهان موتنع و نگاهباني در بارگاه او وجود ندارد ،حتي خداوند ابواب رحمت خويش را بر روي عاصيان باز نگاه داشته و انها را به خود نسبت داده است :

 قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ  زمر 53.

«از طرف خداوند به مردم »بگو :اي بندگانم !اي انهاي كه در معاصي زياد روي كرده ايد !از رحمت و لطف خداوند نا اميد نشويد »

دوم جايز شمردن توسل به غير خداوند ممكن است زمينه را براي دعا و درخواست از غير او فراهم نمايد ؛زيرا بسياري از مردم آن دو را با يكديگر در مي آميزند .و در مورد مردم عادي مراعات «سد ذريعه »در اولويت قرار دارد .

سوم :روشي را كه در عرصه ي تعليم و تربيت و فتوا در پيش گرفته ام بر اين روال است كه وقتي كه ما مي توانيم خداوند را بر اساس امور مورد اتفاق عبادت كنيم ،وارد نمودن امور مورد اختلاف در عبوديت هيچ ضرورتي ندارد .

بر اين اساس عبادت را از طريف «صلاةالتسبيح »ترجيح نمي دهم ؛زيرا در ديگر نماز هاي مورد اتفاق كه تعبد رسول خدا به وسيله ي آن ها به صورت تواتر و يقين به اثبات رسيده ،ما را از آنگونه نمازها و تعبد ها بي نياز مي سازد

اما من به هيچ وجه كسي را از روي اجتهاد قايل به جواز توسل يا تعبد از طريق صلاةالتسبيح و امثال آن است ،گناهكار نمي شمارم .ممكن است تنها اورا از روي ارشاد به ارجح و افضل مورد انتقاد قرار مي دهم <زيرا در عرصه هاي مسائل اختلافي –همچنان كه معلوم است –جاي براي ملامت و طعن وجود ندارد .

شيخ الاسلام ابن تيميه هرچند با توسل به ذات اشخاص مخالفت نموده ،اين مخالفت او –برخلاف آنهاي كه خود را پيروان مدرسه و انديشه ي او بشمار مي آورند –به حد صدور حكم تكفير و گناه كار شمردن نرسيده است /او پس از بيان موارد اختلاف در مورد اين موضوع در كتاب فتاواي خويش مي فرمايد :

«هيچ كس نگفته است كه هر كس قايل با رأي اول باشد كافر مي شود و هيچ دليلي هم

براي تكفير او وجود ندارد ؛زيرا اين مسأله اي است مخفي و دلايل آن معلوم و آشكار نيستند .

كفر ورزي زماني پيش مي آيد كه يكي از ضروريات معلوم دين يا احكام متواتر و مورد اتفاق و…انكار شود

حتي كسي كه ديگران را به خاطر آن قايل به توسل هستند ،كافر مي نامد مستحق شديد ترين مجازات و تعزير است .بايد چنين كسي كه به دين خداوند تهمت و افتراءمي بندد برخورد شود .به خصوص در ارتباط با اين فرموده ي رسول خدا كه مي فر مايد :

«هر انساني برادر خود را كافر بخواند ،يكي از آن دو كافر است «يعني اگر كافر خوانده شده از كفر بري باشد تكفير كننده مشمول آن خواهد شد »

بسياري بر اين باور اند كه حديث مربو ط به آمدن مردي نابينا به حضور رسول خدا «ص»بيانگر جواز توسل به جاه و منزلت ايشان يا ديگر صالحان در دعا است ؛زيرا رسول خدا به آن مرد نابينا آموخت كه چگونه در دعاي خود به او متوسل شود و ان مرد نابينا انگونه عمل كرد و بينايش بهبود يافت .

استاد محدث ناصر الدين آلباني مي گويد :

«ما بر اين باوريم كه اين حديث نمي تواند دليلي بر صحت موضوع مورد اختلاف توسل ،يعني توسل به ذات اشخاص باشد ،بلكه دليل ديگري براي نوع سوم از توسل مشروع است كه پيشتر در موردشان سخن گفتيم ؛زيرا آن مرد نابينا در واقع به دعاي خويش متوسل شد »

براي اثبات صحت و درستي اين رأي دلايل زيادي در احاديث وجود دارد كه اثبات آنها را در كتاب «التوسل و انواعه و احكامه »به تفصيل مورد بحث قرار داده ايم ،در صورت لزوم به آنها مراجعه شود .

———————————————–

منبع : اخوان المسلمین 70سال دعوت ، تربیت و جهاد

مؤلف : دکتر یوسف قرضاوی

مترجم : عبدالعزیز سلیمی

انتشارات : نشر احسان

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس