معماری
خانه ---> تربیت، اخلاق و تزکیه ---> نشانه های یاد خدا نزد مؤمن و آثار آن
یاد خدا

نشانه های یاد خدا نزد مؤمن و آثار آن

نشانه های یاد خدا نزد مؤمن و آثار آن

نویسنده: دکتر کیوان بلندهمتان

مؤمن در زندگانی روزانه خود، ارتباطی نهانی و درونی با خدای خود دارد. چنین ارتباطی از مهمترین نشانه های ایمان است. محور این ارتباط نیز یاد خداوند است. مؤمن اگرچه همچون دیگر انسانها، به زندگانی در این دنیا سرگرم بوده و همچون آنان، امورات دنیوی خود را سامان می دهد اما در درون دل خود پیوسته به یاد خداست نه دلباخته دنیا.( ‏ فَأَعْرِضْ عَن مَّن تَوَلَّى عَن ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا ‏) نجم 29

«‏ از كسي روي بگردان كه به قرآن ما پشت مي‌كند و جز زندگي دنيوي نمي‌خواهد .» ‏

بنابراین مفهوم کلیدی در نشان ایمان ، ذکر و ذاکری است.

(‏ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيراً ‏)احزاب 21

به بیان دیگر مؤمن کسی است که همواره یاد خدا را در دل زنده نگه داشته

(‏ وَاذْكُر رَّبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ وَلاَ تَكُن مِّنَ الْغَافِلِينَ ‏)اعراف 205

«‏ پروردگارت را در دل خود ، با فروتني ( در برابر خدا ) و هراس ( از او ) و آهسته و آرام ، صبحگاهان و شامگاهان ياد كن ، و از زمره غافلان مباش . ‏»

و پیوسته نام پروردگار را بر زبان جاری می سازد.

(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً ‏ وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلاً ‏ هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلَائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً ‏‏‏)احزاب  41-43

«‏ اي مؤمنان ! بسيار خداي را ياد كنيد ( و هرگز او را فراموش ننمائيد ) . ‏ و بامدادان و شامگاهان ( و در همه وقت و آن ) به تسبيح و تقديس او بپردازيد . ‏ او كسي است كه به شما عنايت و مرحمت مي‌كند ، و فرشتگانش براي شما تقاضاي بخشش و آمرزش مي‌نمايند ، تا يزدان ( جهان در پرتو الطاف خود و دعاي فرشتگان ) شما را از تاريكيهاي ( كفر و ضلالت ) بيرون آورد و به نور ( ايمان و هدايت ) برساند . چرا كه او پيوسته نسبت به مؤمنان مهربان بوده است . ‏‏ ‏»

و این ذکر مایه رستگاری او است.

(‏ قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَكَّى ‏‏ وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى ‏) اعلی  14و 15

 در مقابل کافر به سبب روی گردانی از یاد خدا روی رهایی نخواهد دید.

(‏ لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَمَن يُعْرِضْ عَن ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذَاباً صَعَداً ‏)جن  8

«‏ هدف اين است كه ما آنان را با اين نعمت فراوان بيازمائيم ، و هر كس از ذكر و ياد پروردگارش روي‌گردان گردد ، او را به عذاب سخت و طاقت فرسائي داخل مي‌گرداند . ‏»

این نکته تا آنجا مهم است که انسان ها در نگاه قرآنی به دو گروه بزرگ تقسیم می شوند: آنان که در غفلت اند و آنان که ذاکرند. (‏ اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مَّعْرِضُونَ ‏ مَا يَأْتِيهِم مِّن ذِكْرٍ مَّن رَّبِّهِم مُّحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ ‏‏‏ لَاهِيَةً قُلُوبُهُمْ وَأَسَرُّواْ النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ هَلْ هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ أَفَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَأَنتُمْ تُبْصِرُونَ ‏‏ قَالَ رَبِّي يَعْلَمُ الْقَوْلَ فِي السَّمَاء وَالأَرْضِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ‏‏ بَلْ قَالُواْ أَضْغَاثُ أَحْلاَمٍ بَلِ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ شَاعِرٌ فَلْيَأْتِنَا بِآيَةٍ كَمَا أُرْسِلَ الأَوَّلُونَ ‏‏ مَا آمَنَتْ قَبْلَهُم مِّن قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا أَفَهُمْ يُؤْمِنُونَ ‏) (انبیاء 6- 1)  در واقع در نگاه قران مؤمنان از آن رو متمایز و ممتاز از کافران(‏ وَمَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ ‏ وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُم مُّهْتَدُونَ ‏) (زخرف 36- 37‏)؛ (‏ وَإِذَا ذُكِّرُوا لَا يَذْكُرُونَ ‏) (صافات 13)و منافقان (وَإِذَا قَامُواْ إِلَى الصَّلاَةِ قَامُواْ كُسَالَى يُرَآؤُونَ النَّاسَ وَلاَ يَذْكُرُونَ اللّهَ إِلاَّ قَلِيلاً) (نساء 142) هستند که همواره خدا را به یاد دارند.(رِجَالٌ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ ) (نور 37). در این میان اگر چه ذکر خداوند، جلوه ها و مصداق های فراوان دارد اما دو گونه ذکر مهم است: شکر و انابه. این از آن روست که مؤمن از ورای هر پدیده ای (چه نعمت چه نقمت) و در هر حالتی(چه شادی و آرامش چه رنج و اندوه) خدا را یادآور می شود. (‏ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لِّأُوْلِي الألْبَابِ ‏‏ الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ‏) (آل عمران 190- 191). از این رو، سپاسگذاری و بازگشتن به سوی خدا (یا شکر و انابه) دو مؤلفه ی کلیدی در بحث یاد خداست؛ که در ادامه به آن ها پرداخته خواهد شد.

1) سپاسگزاری خداوند

اگر مهمترین نشان ایمان، یاد خداوند مهربان است؛ روشن ترین نشان این یادآوری، سپاسگزاری است. این اهمیت چنان است که از منظر قرآن، سپاسگزاری دقیقاً نقطه مقابل کفر (: ناسپاسی) قرار گرفته و هراز گاهی بر این تقابل، انگشت تأیید نهاده می شود. (‏ إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعاً بَصِيراً ‏) (انسان 2)؛ (إِن تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنكُمْ وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ وَإِن تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ ) (زمر 7)؛ (وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ) (لقمان 12)؛ (‏ فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُواْ لِي وَلاَ تَكْفُرُونِ ‏) (بقره 152)؛ (هَذَا مِن فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ ) (نمل 40). قرآن کریم بر آن است که خداوند هر آنچه در آسمان ها و زمین است، مادّی (‏ وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلاً مَّا تَشْكُرُونَ) (اعراف 10) و معنوی (‏ وَاذْكُرُواْ إِذْ أَنتُمْ قَلِيلٌ مُّسْتَضْعَفُونَ فِي الأَرْضِ تَخَافُونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُم بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ‏) (انفال 26)، همه را (أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً) (لقمان 20)، در اختیار آدمیان نهاده است (كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ) (حج 36؛ و نیز یس 73؛ ابراهیم 37) تا به یاد او افتند و سپاسگزار از این همه لطف[برای مثال (‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُلُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُواْ لِلّهِ . بقره 172) و (‏ فَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ حَلالاً طَيِّباً وَاشْكُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ  نحل 114) و (كُلُوا مِن رِّزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ  سبأ 15) و (وَلِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ  نحل 14؛ فاطر 12؛ قصص73؛ روم46)] رو به سوی او آورند (كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ.  مائده 89)؛ (إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ  ابراهیم 5؛ لقمان 31؛ سبأ 19). بنابراین سپاسگزاری در هر حالی ممکن و واجب است. اما در این میان، قرآن کریم بر دو نعمت انگشت نهاده، آن ها را بس مهم دانسته و سپاسگزاری ویژه ای را در ارتباط با آن دو نعمت از آدمی خواستار است. این دو عبارتند از: نعمت بودن و نعمت دین داشتن.

نخست: آفرینش آدمی توسط خدا.

داستان آفریده شدن آدمی با دستان خداوند تصویرگر، فراوان در قرآن آمده است. خداوند با بیان آفرینشگری خود (وَجَعَلَ لَكُمُ الْسَّمْعَ وَالأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ  نحل 78؛ نیز: مومنین 78؛ سجده 9؛ ملک 23)، از ناسپاسان می خواهد که اندکی توجه خود را به چگونگی این آفرینش معطوف دارند (سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ  فصلت 53) – توجهی که البته می تواند زمینه ساز فهم رستاخیز گردد.(‏ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَنَسِيَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ ‏‏ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ ‏ یس 78- 79)

دوم: فرستادن رسولان الهی.

در نگاه قرآن کریم، فرستادن رسولان الهی، نعمتی است (‏ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاَغُ الْمُبِينُ ‏‏ يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللّهِ ثُمَّ يُنكِرُونَهَا وَأَكْثَرُهُمُ الْكَافِرُونَ ‏ نحل 82 – 83) که خداوند مهربان از سر لطف بر انسان ها ارزانی می دارد ( لَقَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِّنْ أَنفُسِهِمْ  آل عمران 164) . از این منظر آنان که به ندای پیام آوران الهی لبیک می گویند و رو به پیامبر و پیامش می آورند، شاکر (‏ وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ انقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَن يَنقَلِبْ عَلَىَ عَقِبَيْهِ فَلَن يَضُرَّ اللّهَ شَيْئاً وَسَيَجْزِي اللّهُ الشَّاكِرِينَ ‏آل عمران 144) و آنان که دل در سخن پیامبران نمی بندند و از او روی می گردانند، کافر هستند(‏ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلاَغُ الْمُبِينُ ‏‏ يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللّهِ ثُمَّ يُنكِرُونَهَا وَأَكْثَرُهُمُ الْكَافِرُونَ ‏ نحل 82- 83). بی نیاز از بیان است که در نگاه قرآن کریم، همین راه یابی به ساحت ایمان و رسیدن به مقام شاکران و مومنان راستین، خود لطف الهی بوده (‏ يَمُنُّونَ عَلَيْكَ أَنْ أَسْلَمُوا قُل لَّا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلَامَكُم بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَدَاكُمْ لِلْإِيمَانِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ‏ حجرات 17) و نعمتی دیگر است (صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ فاتحه 7)؛ (‏ وَمَن يُطِعِ اللّهَ وَالرَّسُولَ فَأُوْلَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَيْهِم مِّنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاء وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقاً ‏‏ ذَلِكَ الْفَضْلُ مِنَ اللّهِ وَكَفَى بِاللّهِ عَلِيماً ‏ نساء 69- 70) که شکر آن هم، خود وظیفه ای دیگر است.

سپاسگزاری در همه موارد فوق و در هر لحظه کاری به غایت دشوار است. از این رو، در نگاه قرآن کریم، همیشه چنان نیست که آدمیان سپاسگزار باشند، بلکه ای بسا راه ناسپاسی را پیشه گیرند(برای مثال: وَلاَ تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ اعراف 17)؛ (مَا كَانَ لَنَا أَن نُّشْرِكَ بِاللّهِ مِن شَيْءٍ ذَلِكَ مِن فَضْلِ اللّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يَشْكُرُونَ یوسف 38)؛ (إِنَّ اللّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاَ يَشْكُرُونَ یونس 60؛ نیز بقره 243؛ غافر 61؛ نمل 73) (اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْراً وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ ‏ سبأ 13). چه آنکه آدمی چنان است که در برابر فراوانی و در دسترس بودن نعمت، به روزمرگی گرفتار شده و خدا را به فراموشی می سپارد؛ مگر آنکه اوضاع زندگی دگرگون شده و احوال آدمی ناخوشایند نماید تا باز (شاید) سپاسگزار خدا گردد (حَتَّى إِذَا كُنتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِم بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُواْ بِهَا جَاءتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ وَجَاءهُمُ الْمَوْجُ مِن كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ دَعَوُاْ اللّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ لَئِنْ أَنجَيْتَنَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنِّ مِنَ الشَّاكِرِينَ ‏ فَلَمَّا أَنجَاهُمْ إِذَا هُمْ يَبْغُونَ فِي الأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا بَغْيُكُمْ عَلَى أَنفُسِكُم مَّتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ إِلَينَا مَرْجِعُكُمْ فَنُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ‏ یونس 22- 23).

پروراندن حس سپاسگزاری و قدردانی از خداوند مهربان در برابر نعمت های بی پایان او – خدایی که آدمی را آفریده، نعمات بی شماری را در اختیار او قرار داده و مهمتر از همه آنکه، هدایتی را برای او فرستاده تا رستگار گردد، می تواند یکی از مهمترین وظایف مربی دینی باشد. در واقع، اگر نشان ایمان را در یاد خدا و از مهمترین نشانه های یاد خدا را سپاسگزاری بدانیم، آنگاه یکی از اهداف بنیادین تربیت دینی، سپاسگزاری خواهد بود. البته تحقق این امر در حدّ گسترده ای در گرو آن است که مربی خود نمونه کاملی از این حس قدرشناسی باشد – درست به مانند پیامبران [برای مثال (‏ ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ كَانَ عَبْداً شَكُوراً ‏ اسراء 3)؛ (‏ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتاً لِلّهِ حَنِيفاً وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ‏‏ شَاكِراً لِّأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ‏ نحل 121- 120). در این صورت است که می تواند شاگردش را به چنان کنشی دعوت کند (فَابْتَغُوا عِندَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ عنکبوت 17)؛ (‏ بَلِ اللَّهَ فَاعْبُدْ وَكُن مِّنْ الشَّاكِرِينَ  ‏زمر 66) آن گونه که قدر نعمت های الهی را بداند (‏ أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوَى ‏؛ ‏ وَوَجَدَكَ ضَالّاً فَهَدَى ‏؛ ‏ وَوَجَدَكَ عَائِلاً فَأَغْنَى ‏؛ ‏ فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ ؛ ‏ وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ ‏؛ ‏ وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ ‏  ضحی 6- 11) و نه تنها به زبان سپاسگزار او باشد بلکه در عمل نیز این قدرشناسی را نشان دهد ( إِنَّ اللّهَ لاَ يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالاً فَخُوراً ؛ ‏ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَاباً مُّهِيناً ‏ نساء 36- 37).

2) بازگشتن به سوی خدا

اگر چه سپاسگزاری بارزترین نشان ایمان است و جلوه ای اساسی از جلوه های ذکر است، اما گاه شور یا شرور ممکن است مؤمن را به ناسپاسی بکشانند. تفاوت مؤمن با غیر او در آن است که پس از این ناسپاسی، باز به سوی خدا باز می گردد(: انابه)؛ یا به بیانی دیگر، به یاد خدا افتاده و به ذکر او مشغول می شود ( قُلْ إِنَّ اللّهَ يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ ؛ ‏ الَّذِينَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ‏رعد 27- 28). بنابراین دو وضعیت متصور است که در آن مؤمن ناسپاس گشته اما پس از آن، دوباره به سوی خدای خویش باز می گردد: از سویی شور و غریزه ممکن است که آدمی را به سوی فراموشی و ناسپاسی بکشانند؛ و از سوی دیگر ممکن است شرّ موجود در جهان و مصایب و گرفتاری های آن، عرصه را چنان بر مؤمن تنگ کنند که به وادی ناسپاسی کشیده شود.

——————————————————————————

منبع: ایمان و تربیت / مؤلف: دکتر کیوان بلندهمتان  /انتشارات: انتشارات دانشگاه کردستان با همکاری انتشارات پرتو بیان سنندج

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس