معماری
خانه ---> اندیشه ---> نظر قرآن در مورد اصلاح گری در دین
اصلاح گری

نظر قرآن در مورد اصلاح گری در دین

نظر قرآن در مورد اصلاح گری در دین

( آسیب شناسی مفاهیم دینی )

نویسنده: محمد حامدی

بسیاری از مردم گمان می کنند که دین خدا تنها برای خوش بختی انسان در آخرت نازل شده است و با استفاده ی انسان از نعمت های در دنیا مخالفت می کند و انسان در این میان مجبور به انتخاب یکی از آن دو می باشد.

انتخاب دین و محروم شدن از نعمت های در دنیا و رسیدن به سعادت اخروی.

انتخاب دنیا و برخورداری از نعمت های و محروم شدن از اجر اخروی.

خلاصه این که آن دو را قابل جمع نمی دانند و معتقدند با انتخاب یکی از آن دو باید دیگری را حذف نمود. بنابراین این گونه افراد به خاطر داشتن این عقیده ی غیر قرآنی در تمامی زمینه های پیشرفت علمی، صنعتی، کشاورزی و … از بی باوران عقب مانده اند و تنها نظاره گر صحنه می باشند و همیشه و در هر حال در انتظار لطف مادی آنان به سر می برند.

مسلماً این فهم نادرست از هدایای استعمار برای مسلمین است تا بدین وسیله فطرت آدمیان را نسبت به انتخاب دین منزجر و منحرف نمایند و چهره ی وحشتناکی را از دین ترسیم نمایند و نهایتاً به مقاصد شومشان نایل شوند.

باید در رابطه با اصلاح این انحراف بیان داشت که خالق انسان و جهان هستی خداوند علیم، حکیم، رحیم و … می باشد که قطعاً انجام کار عبث از ایشان به دور است و جهان هستی و انسان را در ارتباط با هم خلق فرموده (نه جدا و نامربوط) است که حداقل در این موضوع دو گونه ارتباط وجود دارد.

1. جهان هستی به عنوان کتابی (گشوده شده) قابل مطالعه، در نقش آیه و نشانه و معرف خداوند و صفات ایشان ادای وظیفه می کند تا از این طریق نیمی از روح انسان (قوه ی علم) تغذیه شود.

2. جهان هستی امکاناتی است برای زندگی انسان و بندگی خداوند تنها از این طریق ممکن خواهد بود و بدون آن ادامه ی زندگی انسان در این مرحله از حیات غیرممکن می باشد.

بنابراین این امر روشن گردید که انسان و جهان هستی به صورت مستمر در ارتباط با هم دیگر هستند و بندگی خداوند امکان ندارد مگر از طریق استفاده از نعمت­ها.

به عبارت دیگر بندگی عبارت است از استفاده ی صحیح از نعمت های الهی بر طبق فرمان خدا برای رسیدن به تزکیه ی نفس در دو جهان. در این میان چیزی که از انسان منع گردیده است، انتخاب حیات دنیا می باشد، که عبارت است از نوع برخورداری از نعمت های موجود به غیر فرمان خداوند و بر طبق هوای نفس. که این نوع برخورداری از نعمت های به عنوان هدف منظور خواهد شد و به صورت وسیله ای برای اجرای دین از آن ها استفاده نخواهد شد.

این همان دنیایی است که انتخاب و حب آن در قرآن مذمت گردیده است. پس صرف استفاده کردن از نعمت ها بر طبق فرمان خداوند دنیاداری نیست، بلکه حیات مؤمنانه است. بنابراین باید برای همیشه این دو فهم متضاد را از هم جدا نمود و بایستی برای همیشه حیات دنیا مذمت گردد و حیات مؤمنانه مدح شود. البته در هر دوی آن ها استفاده از نعم وجود دارد، اما این کجا و آن کجا.

بنابراین دین خدا سعادت هر دو جهان را (از لحاظ مادی و معنوی) برای انسان منظور داشته است و این دو (استفاده از نعم و دینداری) را هرگز از هم جدا ننموده است و ارزش هر کدام را در جای خود محفوظ داشته است که آیات قرآن مطالب فوق را تأیید می نمایند.

الف. آن چه در زمین وجود دارد، برای رفع نیاز از انسان ها خلق شده است و خدا نسبت به همه ی نیازهای انسان داناست.

(‏ هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي الأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ‏) بقره: 29

«‏ خدا آن كسي است كه همه موجودات و پديده‌هاي روي زمين را براي شما آفريد ، آن گاه به آسمان پرداخت و از آن هفت آسمان منظّم ترتيب داد . خدا دانا و آشنا به هر چيزي است. »

ب. خداوند آسمان ها و زمین را به عنوان بازیچه خلق نکرده است.

(‏ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاء وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ ‏) انبیاء: 16

«‏ ما كه آسمان و زمين و آنچه در ميان آنها است براي بازي و شوخي نيافريده‌ايم ( و بيهوده و بي‌هدف ساخته و پرداخته نساخته‌ايم ) . »

ج. از نشانه های وجود خداوند خلق آسمان ها و زمین، اختلاف رنگ و زبان ها می باشد تا از این طریق قوه ی علم در روح انسان بتواند بینش و جهان بینی لازم را کسب نماید و به رشد مطلوب خود نایل شود.

(‏ وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّلْعَالِمِينَ ‏) روم: 22

«‏ و از زمره نشانه‌هاي ( دالّ بر قدرت و عظمت ) خدا آفرينش آسمانها و زمين و مختلف بودن زبانها و رنگهاي شما است . بي‌گمان در اين ( آفرينش كواكب فراوان جهان كه با نظم و نظام شگفت‌آور گردانند ، و در اين تنوّع خلقت ) دلائلي است براي فرزانگان و دانشوران. »

د. خداوند برای استفاده ی انسان ها آب، ثمرات، کشتی ها، بحر نهرها، خورشید، ماه و شب و روز را – که مایه ی حیات انسان است – مسخّر گردانید.

(‏ اللّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقاً لَّكُمْ وَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَسَخَّرَ لَكُمُ الأَنْهَارَ ‏۞۞۞۞۞۝ ‏ وَسَخَّر لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَآئِبَينَ وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ‏) ابراهیم: 32- 33

«‏ خدا كسي است كه آسمانها و زمين را آفريده است و از ( ابر ) آسمان آب را پائين آورده است ، و با آن ميوه‌ها و دانه‌ها را پديدار كرده است و روزي شما گردانده است ، و كشتيها را مسخّر شما نموده است تا در دريا با اجازه و اراده او حركت كنند ، و رودخانه‌ها را در اختيار شما قرار داده است ( تا در آبياري زمينها و نوشيدن آب آنها مورد استفاده قرار گيرند ) . ‏۞‏ و خورشيد و ماه را مسخّر شما كرده است كه دائماً به برنامه ( نورافشاني و تربيت موجودات زنده و ايجاد جزر و مدّ در اقيانوسها و درياها و خدمات ديگر ) خود ادامه مي‌دهند . و شب را ( براي آسايش ) و روز را ( براي تلاش ) مسخر شما ساخته است . ‏»

(‏ أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَن يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُّنِيرٍ ‏) لقمان: 20

«‏ آيا نديده‌ايد كه خداوند آنچه را كه در آسمانها و زمين است مسخّر شما كرده است ( و در مسير منافع شما به حركت انداخته است ) ، و نعمتهاي خود را – چه نعمتهاي ظاهر و چه نعمتهاي باطن‌ – بر شما گسترده و افزون ساخته است‌ ؟ برخي از مردم بدون هيچ گونه دانش و هدايت و كتاب روشن و روشنگري ، درباره ( شناخت و يكتائي ) خدا راه ستيز و جدال را پيش مي‌گيرند . ‏»

ھ . چه کسی می تواند استفاده کردن از نعمت های خداوند را بر انسان ها حرام نماید؟ در حالی که خداوند آن ها را برای بندگانش (خصوصاً مؤمنان) خلق نموده است.

(‏ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللّهِ الَّتِيَ أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالْطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِي لِلَّذِينَ آمَنُواْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ‏) اعراف: 32

«‏ ( اي محمّد ! زشتي كارِ افتراء تحليل و تحريم را بديشان خاطرنشان ساز و به آنان ) بگو : چه كسي زينتهاي الهي را كه براي بندگانش آفريده است و همچنين مواهب و روزيهاي پاكيزه را تحريم كرده است‌ ؟ بگو : اين ( نعمتها و موهبتهاي حلال و ) چيزهاي پاكيزه ، براي افراد باايمان در اين جهان آفريده شده است ( و ديگران نمي‌بايست از آن استفاده كنند . ولي در اين دنيا بر اين خوان يغما چه دشمن چه دوست ، و اين هم از رحمت واسعه خدا و لطف او است . امّا ) در روز قيامت اينها همه در اختيار مؤمنان قرار مي‌گيرد ( و ديگران به كلّي از آن محروم مي‌گردند ) . اين چنين آيات ( خود را درباره احكام حلال و حرام ) براي كساني توضيح و تشريح مي‌كنيم كه آگاهند و مي‌فهمند. »

و . خداوند به مؤمنان فرمان داده است که با زینت در مساجد وارد شوند و در این جهان از خوردنی و نوشیدنی ها استفاده کنند، اما نباید در این رابطه اسراف نمایند؛ زیرا خداوند اسراف کاران را دوست نمی دارد.

(‏ يَا بَنِي آدَمَ خُذُواْ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ ‏) اعراف: 31

«‏ اي آدميزادگان ! در هر نماز گاه و عبادتگاهي ، خود را ( با لباس مادي كه عورت شما را بپوشاند ، و با لباس معنوي كه تقوا نام دارد ) بيارائيد ، و بخوريد و بنوشيد ولي اسراف و زياده‌روي مكنيد كه خداوند مسرفان و زياده‌روي كنندگان را دوست نمي‌دارد. »

ز. هر کس (از زنان و مردان) ایمان و عمل صالح را در زندگی خود پیشه نماید، خداوند در حیات دنیا زندگی پاکیزه و خوشایندی را به آنان می بخشد و پاداش کارهایشان در آخرت نیز بر طبق بهترین اعمال یا بالاترین درجه ی ایمانی شان داده خواهد شد ( خوش بختی دو جهان).

(‏ مَنْ عَمِلَ صَالِحاً مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ‏) نحل: 97

«‏ هركس چه زن و چه مرد كار شايسته انجام دهد و مؤمن باشد ، بدو ( در اين دنيا ) زندگي پاكيزه و خوشايندي مي‌بخشيم و ( در آن دنيا ) پاداش ( كارهاي خوب و متوسّط و عالي ) آنان را بر طبق بهترين كارهايشان خواهيم داد . ‏»

ح. حقیقت حیات دنیا (استفاده از نعمت های دنیا طبق هوای نفس، نه فرمان خدا) بازی، سرگرمی، زینت و فخرفروشی بر همدیگر با اموال و اولاد می باشد. و این نوع از بهره برداری است که در قرآن مذمت شده است نه آن چه که بر طبق فرمان خدا از آن ها استفاده می گردد. زیرا این دیگر حیات دنیا نیست، بلکه حیات مؤمنانه است که آن ها (مؤمنین) غیر از استفاده نمودن از نعمت ها در زندگی دنیا از پاداش اخروی نیز برخوردار خواهند شد.

(‏ اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرّاً ثُمَّ يَكُونُ حُطَاماً وَفِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ ‏) حدید: 20

«‏ بدانيد كه زندگي دنيا تنها بازي ، سرگرمي ، آرايش و پيرايش ، نازش در ميان همديگر ، و مسابقه در افزايش اموال و اولاد است و بس . دنيا همچو باران است كه گياهان آن ، كشاورزان را به شگفت مي‌آورد ، سپس گياهان رشد و نمو مي‌كنند ، و بعد گياهان را زرد و پژمرده خواهي ديد ، و آنگاه خرد و پرپر مي‌گردند . در آخرت عذاب شديدي ( براي دنياپرستان ) و آمرزش و خوشنودي خدا ( براي خداپرستان ) است . اصلاً زندگي دنيا چيزي جز كالاي فريب نيست. »

ط . خداوند تمامی نعمت ها را (در ارتباط با انسان و ) برای استفاده ی بشر آفریده است. پس بایستی در صورت لزوم از تمامی آن ها بر طبق فرمان خداوند بهره برداری نمود که دین خداوند نام این کار را بندگی گذاشته است و البته در روز قیامت از تمامی انسان ها درباره ی کیفیت برخورداری از نعمات سؤال می شود و سرانجام انسان ها از این طریق تعیین می گردد.

(‏ ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ ‏) تکاثر: 8

«‏ سپس در آن روز از ناز و نعمت بازخواست خواهيد شد. »

ی. خداوند به کسانی که توبه نموده اند و بعد از بازگشت عملی به سوی خداوند از ایشان طلب آمرزش می نمایند وعده داده است که آسمان باران زا، امداد با اموال و اولاد، باغ ها و رودخانه ها را به آن ها ارزانی دارد نه این که آن ها را از استفاده از این نعمت ها محروم نماید.

(‏ فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً ‏ ‏ يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَاراً ‏ ‏ وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَاراً ‏) نوح 10- 12

«‏ و بديشان گفته‌ام : از پروردگار خويش طلب آمرزش كنيد كه او بسيار آمرزنده است ( و شما را مي‌بخشايد ) . ‏ ( اگر چنين كنيد ) خدا از آسمان بارانهاي پر خير و بركت را پياپي مي‌باراند . ‏‏ و با اعطاء دارائي و فرزندان ، شما را كمك مي‌كند و ياري مي‌دهد ، و باغهاي سرسبز و فراوان بهره شما مي‌سازد ، و رودبارهاي پر آب در اختيارتان مي‌گذارد . ‏»

ک. خداوند انسان ها را (در این دنیا) تنها برای امتحان و آزمایش خلق نموده است و یکی از وسایل امتحان الهی اموال و اولاد است که اگر دین خدا استفاده از این ها را منع می نمود هرگز امتحان الهی انجام نمی شد. پس نه تنها استفاده از نعمات منع نشده است، بلکه تنها از طریق استفاده از آن ها امتحانات الهی ادا می شود.

( ‏‏وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللّهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ ‏) انفال: 28

«‏ ( اي مؤمنان راستين ! ) بدانيد كه اموال و اولاد شما وسيله آزمايش هستند ( و ترجيح محبّت دارائي و فرزندان بر محبّت يزدان سبحان ، مايه بلا و هلاك شما است ) و بدانيد كه پاداش بزرگ ( مؤمناني كه از عهده امتحان برمي‌آيند و رضايت خدا را بالاتر از مال و منال دنيا مي‌دانند ) در پيشگاه خدا ( مهيّا و مصون ) است . ‏»

ل. بر اساس دیدگاه قرآن، انسان برای عمران و آبادانی زمین خلق شده است.

(‏ وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحاً قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُّجِيبٌ ‏) هود: 61

«‏ به سوي قوم ثمود يكي از خودشان را ( به عنوان پيغمبر ) فرستاديم كه صالح نام داشت .  ( به آنان ) گفت : اي قوم من ! خدا را بپرستيد كه معبودي جز او براي شما وجود ندارد ( و كسي غير او مستحقّ پرستيدن نمي‌باشد ) . او است كه شما را از زمين آفريده است و آباداني آن را به شما واگذار نموده است ( و نيروي بهره‌وري و بهره‌برداري از آن را به شما عطاء و در شما پديد آورده است ) . پس ، از او طلب آمرزش ( گناهان خويش ) را بنمائيد و به سوي او برگرديد ( و با انجام عبادات و دوري از منكرات ، مغفرت و مرحمت او را بخواهيد و بدانيد كه اگر در اين كار صادق باشيد ، خداوند شما را در مي‌يابد و دعاي شما را مي‌پذيرد ) . بيگمان خداوند من ( به بندگانش ) نزديك ( است و استغفار و انگيزه استغفارشان را مي‌داند ) و پذيرنده ( دعاي كساني ) است ( كه او را مخلصانه به زاري مي‌خوانند و به ياريش مي‌طلبند ) . ‏»

مسلمان عزیز، لحظاتی چند در خدمت آیات گران قدر قرآن بودیم و درباره ی موضوع مذکور، سؤال خویش را به ایشان عرضه نمودیم و به جواب روشنی رسیدیم که بسیار آموزنده بود. مفاد آیات مذکور، ما را به جواب کاملی رساندند؛ مبنی بر این که نه تنها انسان ها از استفاده ی نعمت های مادی منع نشده اند، بلکه بدان نیز مأمور شده اند؛ زیرا بندگی انسان بدون آن ممکن نخواهد بود.

 پس می بایست هر چه سریع تر عقیده و عمل خویش را بر اساس آیات مذکور اصلاح نماییم و زندگی دنیا و آخرت خویش را در خدمت مصالحمان (اطاعت از فرامین خدا و رسول) قرار دهیم. بدین وسیله ذلت مادی و معنوی ما مسلمانان هر چه زودتر خاتمه یابد و مجد و عظمت گذشته برای بار دیگر در اختیار مسلمانان قرار گیرد. ان شاء الله.

—————————————————

منبع: آسیب شناسی مفاهیم دینی / مؤلف: محمد حامدی /انتشارات: نشر احسان 1388

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس