معماری
خانه ---> تربیت، اخلاق و تزکیه ---> ایمان دروغین ، تظاهر به ایمان ، توهم ایمان

ایمان دروغین ، تظاهر به ایمان ، توهم ایمان

ایمان دروغین، تظاهر به ایمان ، توهم ایمان

نویسنده: دکتر کیوان بلند همتان

زنده گرداندن ایمان در دل انسانها نیازمند بستر ها و زمینه های خاصی است که مربی تربیت دینی  باید به آنها توجه و عنایت ویژه ای داشته باشد. برخی از این زمینه ها ، اموری هستند که بودن آنها مانع از روی اوردن به ایمان می شود. بینادی ترین و مهم ترین آنها دنیا خواهی و نفس پروری است.

در واقعآ آن کس که به دنیا روی میآورد، به پروراندن نفس خود مشغول می شود. زیاده روی چنین انسانی نشانی است از پروراندن نفس خویش؛ و نتیجه آن، نه تنها غفلت از خداوند، بلکه بیدادگری و فساد است. فساد نیز از دل ستمگری پدید می آید و مربی دینی لازم است که در عمل، به مسئله ستم و بیداد توجّه ویژه ای داشته باشد و تحت هیچ شرایطی به شاگرد خود اجازه ندهد که به ستمگری بپردازد و در حق دیگران ناروایی روا دارد.

در بحث از بیدادگری نکته های دیگری نیز وجود دارد که قرآن کریم در بررسی اعمال ستمگران به برخی از این نکات ارزشمند و تأمل برانگیزاشاره می کند.- نکته هایی که به لحاظ تربیتی نیز بسیار مهم است. در اینجا تنها به  دو نکته از این نکته های مهم اشاره خواهد شد. یکی "تظاهر به ایمان" است و دیگری ،" توهم ایمان" – موضوعاتی که آشنا شدن مربیان تربیت دینی با آن بسیار ضروری و حیاتی بوده و کوشش در جهت زدودن آنه، به مثابه امری بنیادین دینی، باید مورد توجه آنان قرار گیرد.

تظاهر به ایمان و توهم ایمان ریشه در شیفتگی نسبت به دنیا دارد. دنیا خواهی بی حدّ و حصر و بی پروا، هم امکان رستگاری سلب می کند و هم، اثرات آن تنها به خود فرد محدود نمی ماند چرا که لازمه کسب و حفظ مال و مقام دنیوی ، ای بسا، ست بر دیگران باشد. قرآن کریم هم چنان که گفته شد، بر پیوند بیداذدگری و دنیا خواهی  و کفر تاکید فراوان کرده و برآن است که ستمگری مهمترین نشان آشکار دوری از ایمان است . نکته آن است که ستمگرِ نفس پرور.

1.هر گز نزد دیگران به بدکاری خود اعتراف نخواهد کرد  رفتار ناشایتی که ریشه در دنیاخواهی او دارد؛ بلکه در ظاهر خود را خیرخواه و نیک نشان خواهد داد و می کوشد کردار زشت خود را پنهان نگه دارد(تظاهر به ایمان)

2. گاه نیز حال او چنان است که کردار نادرست و ناشایست خود را نیک و زیبا پنداشته و خویش را درستکار و راست کردار، وبر نهج صواب می داند. حتی کردادرهای زشتش را کاری لازم در راستای امری نیک می پندارد( توهم ایمان)

چنین است که دنیا پرستانی  که تشنه مال و مقام دنیوی هستند، همیشه کردار ناپسند خود را درست و برخاسته از نیتی پاک و شایسته می خوانند/ می دانند؛ چرا که آن اعمال را چیزی جز اجرای سنتی پاک یا به جای آوردن امر خداوندی یا دفاع از خاک و خلق یا پر وبال دادن به آزادی و عدالت یا کوششی برای آبادانی زمین نمی دانند.

1)     تظاهر به ایمان

همان گونه که گفته شد، کسی که پروای خدا ندارد، مکن است برای رسیدن به مطامع دنیوی خود دست به هر کاریبزند. در این بی پروایی، حقوق بسیاری کسان ظایع خواهد شد و کثیری از انسانها به رنج و درد گرفتار خواهند شد. اما ستمگر، که زشتی و نادرستی اعمال خود را می بیند، ممکن است به ترفندهای مختلفی دست یازد تا آن کارها را ند انسانها پوشیده دارد یا درست جلوه دهد. کارترین ترفند در یک جامعه دینی ، تظاهر به ایمان است.[1]او اگر چه کارهای ناشایست انجام میدهد.[2]،اما آن را انکار کرده [3]و حتی در حضور دیگران ،برخی کارهای شایسته  را انجام می دهد[4]گرچه در دل ایمان ندارد.[5]

 

2)     توّهم ایمان

قرآن کریم در کالبد شکافی اعمال و روحیات کافران، یعنی همانان که برای رسیدن به مال و مقام دنیوی پروای خدا ندارند و دست به هر ناروایی می آلایند، بر نکته ای بس تأمل برانگیز انگشت می نهد. گاه کافر گرفتار یک توهم بنیادین می شود، او که عملاً برای دنیا خدا را به فراوشی سپرده است، کردار بد و زشت خود را نبک و زیبا می بیند[6]چرا که آن را پاسداری سنتها و ارزشها دانسته و حتی بسیاری از این اعمال را با نام خدا و برای او انجام می دهد.[7]در حالی که در نزد انسان سلیم النفس، چنان اعمالی، چیزی جز دنیا خواهی و بیدادگری ( و در واقع،روی گردانی از خدا) نیست.[8] چه آنکه خداوند، هرگز به بدی امر نخواهد کرد؛[9]و چگونه ممکن است خد ا وندی که خود به دادگری و نیکوکاری دعوت می کند، گاه و بی گاه، امر به بدی و ستمگری کند اما نفس پرورِ  ستمگر، که در پنهان  و آشکار  در برابر دیدگان خداوندِ آگاه و بصیر پرده دری می کند،[10] چنان غرق در توّهم خود است که اگر کسی پیدا شود و او را به نیکیها فرا خواند ، بر می آشوبد و خود را درستکار و راست کردار [11] و البته ، نماد حقیقت [12]و حتی برگزیده و مورد عنایت خداوند [13]میخواند . گاه نیز چنان خود را بر راه راست می پندارد که در برابر کسانی که او را به درستکاری فرا می خوانند تحمّل از کف داده، منادیان حق و حقیقت را منحرف خوانده[14]و زبان به تهدید آنان می گشاید[15]

چنین است که بی ایمانان دچار توهم ایمان می شوند . این توّهم همیشه دو صورت خود را نشان می دهد: نخست توّهم شایستگی [16] است و دیگری، توّهم حق بودن.[17]در توّهم ایمان  این دو با هم عجین و همنشین می شوند. در واقع،آن کس که گرفتار توّهم ایمان است. پیش از هر چیز و پیش از هر کس، خود را شایسته می داند هم در دانایی و هم در وارستگی؛ و چون چنین است، پس او حامل و نماد حقیقت ( و حتی خود حقیقت ) است بدیهی است که در چنین پنداری، هر کس دیگر، خصوصاً فرستاده خدا یا کسی که به سخن فرستاده خدا دل بسته است، به درجات و مراتب گوناگون، ناشایست و دروغگو است.

فرستادگان خدا، عموماً، در برابر چنین کسانی قرار می گرفتند – که خود را درستکار و بر راه راست پنداشته ، و سخن دیگر انسانها را پوچ و لغو  و بلکه خطایی می دانستند که آن افراد از سر تبهکاری و شیّادی به زبان می آورند.[18]قرآن کریم این حق پنداری و شایسته انگاری خویش را " استکبار" نامیده و آن کس را که چنین خود را نیک و حق می پندارد متکبّر می خواند. نمونه آشکار استکبار  در قرآن کریم، فرعون دوران موسی است.[19]او با بیانی حق به جانب دردفاع از دشمنی خود با فرستاده خدا می گوید که راه راست نزد ماست اما موسی بر آن است تا شما را منحرف گردانده ودینتان را فاسد کند.[20] از این رو ، مؤمن آل فرعون [21]به او یادآور می شود که اگر دلیلی بر سخن خود ندارد، بر سر دین خدا مجادله نکند؛ چرا که چنان گفتاری، برخاسته از قلبی است سرشار از کبر و قساوت.[22] دقت شود که سخن فرعون بر سر آیات خدا و در دفاع از دین مردم بود. اما او در انکار موسی دلیلی در دست نداشت و تنها به باورها و پنداشته های ناروای خود دلخوش بود. در تاریخ، عموماً، آنان که در برابر فرستادگان خدا موضع می گرفتند، کسانی بودند که خود را حافظان آیین اجتماع می پنداشتند اما کردار و گفتارشان سرشار از فساد و بیداد بود، و جالب آنکه برای توجیه رفتار ناشایست و ناپسند خود، بر خداونددروغ می بستند.[23]ازاین روی، خدای مهربان برای اصلاح دین و نجات انسانها[24]فرستادگانی می فرستاد تا کذب ادعای دینی آنان رابر ملا کنند.[25]اما اینان که به داشته ها ئو پنداشت های خود دلخوش بودن، به جای جستجوی صادقانه حقیقت،بدون داشتن هیچ دلیلی، آن فرستادگان را دروغگو، و خود را راستگو می دانستند.[26]

در نگاه قرآن ، آنکه به ظاهر دعویدین دارد و بدون دلیل بر سر دین و دین ورزی جدال و های و هوی به راه می اندازد، و فرستادگان خدا را شیّاد، اما خود را وارسته و شایسته می خواند،متکبّری است که در پی به کرسی نشاندن منیّت های خویشتن است.[27] چنین شخصی اگر با سخنی روبرو شود که خلاف میل و پندار او است از حقیقت روی برخواهد گرداند،[28] یا در صدد تحریف حقیقت[29] بر می آید و یا در نهایت امر،حقیقت را انکار می کند؛[30] چرا که دل پر کینه و ناپاکش اجازه تأیید سخن فرستاده خدا را به او نمی دهد.[31] اگر نگاهی ژرف داشته باشیم در مییابیم که او چنین می کند چون گرفتار توّهم است  – می پندارد که بسی شایسته بود، در مسیر درستی گام بر میدارد و فرجام کارش نیز رستگاری است![32]درغا وضع و حال او به زودی ناخوشایند و ناخوش می شود. از سویی خود را شایسته و نماد حقیقت می داند و مخالفش را ناشایست و تبهکار، اما از سوی دیگر، به روشنی می بیند که مردمان شایستگی حقیقت را در سخن پیام آور الهی می بینند و رو به سوی فرستاده خدا دارند. مجال بر آن متکبر گرفتار توّهم تنگ می شود و دنیا در برابر چشمانش تاریک.[33]از این رو ، می کوشد توده مردم را متقاعد سازد و خود را مُجاب! می خواهد هم خود و هم مردم باور کنند که سخن فرستاده خدا و راهی که او بدان دعوت میکند درست نیست و این اوست که بر راه راست است. از این رو ، برای راضی نمودن دل خود و مردم، به رفتارهای غریب[34]، گفتارهای عجیب[35] و بهانه ای کودکانه[36]توسّل می جوید. اما راه چاره دست شستن از کبر و نخوتی است که وجودش را فرا گرفته است  – آن چنان تکبری که امکام شنیدن سخن حق را از آنان سلب نموده است.[37] قرآن کریم ، در داستانی نمادین ، این روحیه و عمل متکبرانه را به تصویر کشیده است. ابلیس، سایان  سال، پرستنده خداوند بزرگ بود و مقامب ارجمند ند پروردگار داشت به گونهخ ای به جمع فرشتگان بارگاه الهی راه یافته بود . اما آن هنگام که آدم آفریده شد و ( به دلیل برخورداری از دانش و خرد[38])آفریدگراش  به سجده در برار او فرمان داد، شیطان نافرمانی کرد چرا که مغرورانه خود را بسی برتر از  آدم خاکی می پنداشت.[39] قرآن کریم رفتار او را مستکبر انه خواند[40] و عاقبت این پندار را گرفتار شدن به عذاب الهی و به تعبیری، بیرون رانده شدن از بهشت دانست_ رانده شدنی که حقارت او را به خوبی و به روشنی ( در برابر خود برتر بین اش) به او بنمایاند.[41]

این تمثیل است؛ در عالم انسانها نیز چنین است. قرآن کریم به روشنی یادآور می شود که علّت روگردانی انسانها از دعوت پیامبر توّهم شایستگی  و حق بودن(: استکبار) است [42] – روحیه  ای که عموم کافران در برابر فرستادگان خدا از خود نشان می دادند،[43] مانند اقوام نوح،[44] هود،[45]صالح ،[46]شعیب،[47] دشمنان موسی،[48] و محمد[49]،.آنان صرفاً گفتار، کردار و پندار خود را حق پنداشته و به بیانی ، اساساً خود را نماد حقیقت میدانستند؛ اما با آمدن فرستاده خدا رفته رته دی می یافتند که چنین نبوده و انان باوری باطل و کرداری ناپسند داشته اند.[50]این روشنگری خشم آنان را شعله ور ساخته و سبب می شود که از فرستاده خدا روگردان شوند و به مخالفت با او بر خیزند.[51]به بیانی دیگر، توّهم ایمان تعصّب می آفریند و این تعصّب ، خشونت. این  در حالی است که مومنان راستین همیشه در آرمون و سنجش باور خود بوده[52] و از دارا بودن روحیه حق پنداری و شایسته انگاری ( استکبار) به خدای خود پناه می برند.[53] ازاین رو قرآن کریم ایمان و استکبار را در برابر هم قرار داده و سخن از مومن و مستکبر می گوید.[54] توجه  به پیامد ایندو گونه روحیه جالب است. تقابل این دو روحیه، در عمل ، تقابل رستگاران و آنانی است که روی رهایی نخواهند دید. آن کس که به توّهم ایمان گرفتار است و خود را در جایگاهی برتر و والاتر از دیگران میبیند، رستگار نخواهد شد. دوزخ جایگاه کسانی است که در دنیا استکبار را پیشه ساخته بودند.[55] در نگاه قرآن، تکبّر و استکبار حاصلی در بر ندارد جز آنکه در آخرت عذاب را نصیب فرد خواهد گرداند[56] – عذابی سخت [57]و خفت بار[58]تا طعم تلخ کبرشان را به آنان یادآور شود. عذابی که البته دامنگیر پیروانشان نیز خواهد شد؛ همان پیروانی که صدای بوم شوم را ندای رهایی و روشنایی پنداشته بودند غافل از آنکه جغد، جز به تاریکی ویرانه ها راه نمی برد.[59]

توّهم ایمان از مسایل محوری در تربیت دینی است و مستلزم توجه بسیار. تربیت انسانهایی مومن؛ در حالی که خداوند بر دلهایی که پر از احساس کبر و جبّاریت باشد قفل خواهد زد و هرگز آنان را به راه ایمان هدایت نخواهد کرد.[60]از این رو ، نخست باید ریشه های استکبار را خشکاند و به گونه ای به تربیت پرداخت که شاگردان گرفتار توّهم حق پنداری و شایسته انگاری نشوند. در این راستا ، شیوه های مورد تایید گوناگونند:

1.گاهی تکیه وتاکید بر ضرورت فروتنی و تواضع مومنان در برابر دیگران است، اعم از پدر و مادر[61] و دوست [62]و دشمن [63].

2. گاهی مومنان از تکبر و خود بزرگ پنداری تخذیر و بر حذر داشته می شوند؛[64] یا ندا داده می شود که خداوند بزرگ فخر فروشان را دوست ندارد.[65]

3.  گاه  از مومنان خواسته می شود که بخشنده و دست و دل باز باشند چرا که پیوندی استوار بین خر فروشی و تنگ چشمی وجود دارد.[66]

4. اما قرآن کریم در مبارزه اصلی با ریشه کنی توّهم ایمان دو تذکر اساسیرا بیان می دارد:

ال: ایمان لطفی الهی است و مومن نباید برخورداری از ایمان را دلیلی بر شایستگی خویش بداند. در نگاه قرآن کریم، ایمان هدیه ای از جانب خداوند است.[67]

ب: مومناننباید خود را پاک و بری از عیب، و دیگران را ناپاک و پُر عیب بشمارند.[68] و خصوصاً مردمان را به فسق متهّم کنند[69] در نگاه قرآن ، مومنان نباید به عمل ناچیز خود خشنود باشند جرا که ممکن است عمل ظاهراً خوب آنان،نزد خدا هیچ نیرزد،[70] و بلکه تنها شیطان [71]و خود فرد[72] از آن خشنود باشند . مربی و شاگرد نباید به پنداشته ها و کردارهای عاقبت نامعلوم خود دل خوش باشند،آنان باید بدانند که ایمان با دل آدمی سرو کار دارد و تنها خداست که می داند دل و جان آدمیان بر چه وضع و حالی است. این به معنای ضرورت ارزیابی مدام خود، نقد بی امان اندیشه و رفتار خویش، و کوشش مستمر و پیگیر برای اصلاح خود در راه ایمان است؛ یا به تعبیر زیبای عارفان، به خود مشغول بودن، مراقبه و محاسبه نفس، آن را در مظان اتهام قرار دادن، مواخذه پیوسته خویشتن و حتی سخت گیری بر خود. جالب آنکه چنین کسی که چنین در پی اصلاح خویشتن است دیگر نه فرصتی برا تجّسس در احوال دیگران و عیب جویی از آنان دارد و نه جرأتی برای انجام  چنان کارهای ناپسندی ، چرا که با دیدن عیوب دیگران به فکر عیوب آشکار و نهان خود در گذشته و حال خواهد  افتاد ؛ و سر در گریبان و گریان، به توبه و استغفار خواهد پرداخت.

————————————-

منبع :کتاب:ایمان و تربیت ( تأملی در تربیت دینی بر مبنای مفهوم ایمان در قرآن) / نویسنده: دکتر کیوان بلند همتان / انتشارات: پرتو بیان / چاپ: اول / پاییز 1389

 


[1]إِذَا جَاءكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ (منافقون 1)

[2]الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ(توبه/67

[3]وَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ آمَنَّا بِاللّهِ وَبِالْيَوْمِ الآخِرِ وَمَا هُم بِمُؤْمِنِينَ * يُخَادِعُونَ اللّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلاَّ أَنفُسَهُم وَمَا يَشْعُرُونَ* فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ فَزَادَهُمُ اللّهُ مَرَضاً وَلَهُم عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ(بقره/8-10)

[4]. وَالَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاء النَّاسِ وَلاَ يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلاَ بِالْيَوْمِ الآخِرِ وَمَن يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِيناً فَسَاء قِرِيناً (نساء :38)

وَإِذَا قَامُواْ إِلَى الصَّلاَةِ قَامُواْ كُسَالَى يُرَآؤُونَ النَّاسَ وَلاَ يَذْكُرُونَ اللّهَ إِلاَّ قَلِيلاً (نساء:142)

[5]وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُواْ كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُواْ أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاء أَلا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاء وَلَكِن لاَّ يَعْلَمُونَ * وَإِذَا لَقُواْ الَّذِينَ آمَنُواْ قَالُواْ آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْاْ إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُواْ إِنَّا مَعَكْمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ (بقره:13-14)

[6]. قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالاً * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً *أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَلِقَائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْناً *ذَلِكَ جَزَاؤُهُمْ جَهَنَّمُ بِمَا كَفَرُوا وَاتَّخَذُوا آيَاتِي وَرُسُلِي هُزُواً (کهف:103-106)

[7]. إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاء لِلَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ * وَإِذَا فَعَلُواْ فَاحِشَةً قَالُواْ وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءنَا وَاللّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللّهَ لاَ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاء أَتَقُولُونَ عَلَى اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ*قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ (اعراف:27-29)

مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى ( زمر:3)

[8]وَمَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ *وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُم مُّهْتَدُونَ ( زخزف:36-37)

[9]إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاء ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ*وَأَوْفُواْ بِعَهْدِ اللّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ وَلاَ تَنقُضُواْ الأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا ( اعراف: 90-91)

وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ* إِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاء وَأَن تَقُولُواْ عَلَى اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ(بقره:168-169)

بر مبنای این آیات ، یکی از ملاک های درستی هر حکم دینی، مطابقت آن با قانون اخلاق است. هر آنچه غیر انسانی بوده و فطرت انسانی از آن بیزار باشد، به دلیل غیر اخلاقی بودن، نمی تواند حکمی دینی باشد، گر چه به نام دین عرضه شود.

 

[10]أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى ( علق 14)

[11]وَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ آمَنَّا بِاللّهِ وَبِالْيَوْمِ الآخِرِ وَمَا هُم بِمُؤْمِنِينَ * يُخَادِعُونَ اللّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلاَّ أَنفُسَهُم وَمَا يَشْعُرُونَ * فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ فَزَادَهُمُ اللّهُ مَرَضاً وَلَهُم عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ *وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لاَ تُفْسِدُواْ فِي الأَرْضِ قَالُواْ إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ*أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَكِن لاَّ يَشْعُرُونَ (بقره:8 -12)

[12]وَمِنَ النَّاسِ مَن يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ * وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيِهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللّهُ لاَ يُحِبُّ الفَسَادَ *وَإِذَا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالإِثْمِ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ( بقره: 204-206)

[13]وَقَالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاء اللّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُم بِذُنُوبِكُم ( مائده: 18)

[14]وَمَا لَنَا أَلاَّ نَتَوَكَّلَ عَلَى اللّهِ وَقَدْ هَدَانَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلَى مَا آذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ * وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُواْ لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُم مِّنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ(ابراهیم: 12 – 13)

[15]. فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سُجَّداً قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هَارُونَ وَمُوسَى* قَالَ آمَنتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِّنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنَا أَشَدُّ عَذَاباً وَأَبْقَى ( طور : 70 -71)

[16]وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُواْ كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُواْ أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاء أَلا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاء وَلَكِن لاَّ يَعْلَمُونَ

[17]وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُواْ بِمَا أَنزَلَ اللّهُ قَالُواْ نُؤْمِنُ بِمَا أُنزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرونَ بِمَا وَرَاءهُ ( بقره:91)

[18]وَلَكِن قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ( انعام :43)

[19]وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِن تَحْتِي أَفَلَا تُبْصِرُونَ * أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِّنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلَا يَكَادُ يُبِينُ * فَلَوْلَا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِّن ذَهَبٍ أَوْ جَاء مَعَهُ الْمَلَائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ* فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْماً فَاسِقِينَ( زخرف : 51 – 54)

[20]وَقَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسَى وَلْيَدْعُ رَبَّهُ إِنِّي أَخَافُ أَن يُبَدِّلَ دِينَكُمْ أَوْ أَن يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسَادَ * وَقَالَ مُوسَى إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُم مِّن كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لَّا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسَابِ* وَقَالَ رَجُلٌ مُّؤْمِنٌ مِّنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَن يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءكُم بِالْبَيِّنَاتِ مِن رَّبِّكُمْ وَإِن يَكُ كَاذِباً فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُم بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ * يَا قَوْمِ لَكُمُ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ظَاهِرِينَ فِي الْأَرْضِ فَمَن يَنصُرُنَا مِن بَأْسِ اللَّهِ إِنْ جَاءنَا قَالَ فِرْعَوْنُ مَا أُرِيكُمْ إِلَّا مَا أَرَى وَمَا أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشَادِ (غافر 26 – 29)

[21]به روایت قرآن، او یکی از نزدیکان فرعون بود که ایمان آورده ، ام ایمان خود را مخفی نگه داشته بود. وَقَالَ رَجُلٌ مُّؤْمِنٌ مِّنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَن يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءكُم بِالْبَيِّنَاتِ مِن رَّبِّكُمْ وَإِن يَكُ كَاذِباً فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُم بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ ( غافر :28)

[22]كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُّرْتَابٌ * الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ كَبُرَ مَقْتاً عِندَ اللَّهِ وَعِندَ الَّذِينَ آمَنُوا كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ ( غافر: 34- 35)

[23]قَالُواْ يَا أَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ وَمَا أَنتَ بِمُؤْمِنٍ لِّنَا وَلَوْ كُنَّا صَادِقِينَ ( سونس :17)

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ ( انعام : 21)

[24].برای نمونه بنگرید به مشرکان که چگونه فرندان خود را با توجیهی دینی قربانی می کردند: وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلاَدِهِمْ شُرَكَآؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُواْ عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاء اللّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ( انعام : 137)

[25]. فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْكَافِرِينَ *وَالَّذِي جَاء بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ( زمر: 32-33)

[26]. وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْكَافِرِينَ ( عنکبوت/68)

[27]إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِن فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَّا هُم بِبَالِغِيهِ ( غافر /56)

[28]قرآن کریم در وصف حال این افراد متکبر به داستانی عبرت آموز اشاره می کند: وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِيَ آتَيْنَاهُ آيَاتِنَا فَانسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ 8 وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ذَّلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ( اعراف:176- 175)

امام فخر رازی در شأن نزول این آیه، به برخی افراد ارجاع می دهد؛ نخست، فردی به نام " بلعم بن باعورا"  روحانی ای در دوران موسی، که در علم و تقوا چیزی هم وزن موسی بود اما با برگزیدع شدن موسی به پیامبر، کینه و عناد را پیشه خود ساخت. دوم، فردی به نام " امیه بن ابی صلت ثقفی" که در زمان پیامبر، با آنکه دانش فراوان داشت، و بشارت آمدن پیامبر را از کتب مقدس خوانده بود و به وحدانیت خداوند باور داشت، حاضر به پذیرش سخن پیامبر نبود. فرد دیگر به نام " ابی عامر الراهب " نیز بوده است که وضعیتش تقریباً همچون امیه بوده است ….

[29]. وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقاً يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُم بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِندِ اللّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِندِ اللّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى اللّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ  ( آۀ عمران/78)

فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِندِ اللّهِ لِيَشْتَرُواْ بِهِ ثَمَناً قَلِيلاً فَوَيْلٌ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا يَكْسِبُونَ ( بقره/79)

[30]إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلعَنُهُمُ اللّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ …. إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلَ اللّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِيلاً أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلاَّ النَّارَ وَلاَ يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ( بقره: 159 -174)

[31]وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنفُسُهُمْ ظُلْماً وَعُلُوّاً فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ( نمل/ 14)

[32]وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَىَ شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ( بقره/113)

[33]مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَاراً فَلَمَّا أَضَاءتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لاَّ يُبْصِرُونَ * صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لاَ يَرْجِعُونَ ( بقره؟ 17- 18)

[34].وَقَالَ مُوسَى رَبِّي أَعْلَمُ بِمَن جَاء بِالْهُدَى مِنْ عِندِهِ وَمَن تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ * وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُم مِّنْ إِلَهٍ غَيْرِي فَأَوْقِدْ لِي يَا هَامَانُ عَلَى الطِّينِ فَاجْعَل لِّي صَرْحاً لَّعَلِّي أَطَّلِعُ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ مِنَ الْكَاذِبِينَ * وَاسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَيْنَا لَا يُرْجَعُونَ * فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ( قصص: 37 – 40)

[35]. ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ * فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ * إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ( مدثر: 23 – 25)

[36]برای مثال: فَقَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قِوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلاَّ بَشَراً مِّثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلاَّ الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ * قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّيَ وَآتَانِي رَحْمَةً مِّنْ عِندِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَارِهُونَ* وَيَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالاً إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى اللّهِ وَمَا أَنَاْ بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّهُم مُّلاَقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّيَ أَرَاكُمْ قَوْماً تَجْهَلُونَ * وَيَا قَوْمِ مَن يَنصُرُنِي مِنَ اللّهِ إِن طَرَدتُّهُمْ أَفَلاَ تَذَكَّرُونَ * وَلاَ أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَآئِنُ اللّهِ وَلاَ أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلاَ أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلاَ أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَن يُؤْتِيَهُمُ اللّهُ خَيْراً اللّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنفُسِهِمْ إِنِّي إِذاً لَّمِنَ الظَّالِمِينَ( هود: 27 – 31)

وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءنَا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ أَوْ نَرَى رَبَّنَا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنفُسِهِمْ وَعَتَوْ عُتُوّاً كَبِيراً ( فرقان: 21)

 

[37]ثُمَّ أَرْسَلْنَا مُوسَى وَأَخَاهُ هَارُونَ بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ * إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْماً عَالِينَ *فَقَالُوا أَنُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنَا وَقَوْمُهُمَا لَنَا عَابِدُونَ( مؤمنون : 54 – 47)

[38]وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلاَئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ * وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِي بِأَسْمَاء هَؤُلاء إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ( بقره/ 30- 31)

[39]مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ الْعَالِينَ * قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ ( ص / 75 – 76)

[40]. وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ( بقره / 34)

 

[41]قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَن تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ ( اعراف/13)

[42]. سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ( اعراف/146)

[43]وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ (لقمان/32)

[44]وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَاراً ( نوح/7)

[45]فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً ( فصلت/15)

[46]قَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ مِن قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُواْ لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحاً مُّرْسَلٌ مِّن رَّبِّهِ قَالُواْ إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ * قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ إِنَّا بِالَّذِيَ آمَنتُمْ بِهِ كَافِرُونَ ( اعراف/75 – 76)

[47]قَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُواْ مِن قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ مَعَكَ مِن قَرْيَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ…… فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالاَتِ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ فَكَيْفَ آسَى عَلَى قَوْمٍ كَافِرِينَ( اعراف/88 – 93)

[48]وَقَارُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَلَقَدْ جَاءهُم مُّوسَى بِالْبَيِّنَاتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ( عنکبوت/39)

[49]إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ(صافات/ 35)

[50]الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءهُمْ وَإِنَّ فَرِيقاً مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ( بقره/ 146)

[51]وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِن جَاءهُمْ نَذِيرٌ لَّيَكُونُنَّ أَهْدَى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جَاءهُمْ نَذِيرٌ مَّا زَادَهُمْ إِلَّا نُفُوراً * اسْتِكْبَاراً فِي الْأَرْضِ وَمَكْرَ السَّيِّئِ ( فاطر/42 – 43)

[52]. وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَن يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ* الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُوْلَئِكَ هُمْ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ ( زمر/17 – 18)

ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَاناً وَأَنَّهُمْ لاَ يَسْتَكْبِرُونَ * وَإِذَا سَمِعُواْ مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ ( مائده/ 82 – 83)

[53]. وَقَالَ مُوسَى إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُم مِّن كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لَّا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسَابِ ( غافر/27)

[54]. وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِّن بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى مِثْلِهِ فَآمَنَ وَاسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ( احقاف/10)

[55]. قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ( زمر /72؛ نیز : نحل/29، زمر:60/غافر:76/ اعراف:36)

[56].قَدْ كَانَتْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ تَنكِصُونَ* مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِراً تَهْجُرُونَ( مومنون/66 – 67)

[57]وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنكَفُواْ وَاسْتَكْبَرُواْ فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَاباً أَلُيماً( نساء/173، اعراف/40 -41)

[58]وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُم بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنتُمْ تَفْسُقُونَ( اعرا/20، انعام /93)

[59]وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلَا أَنتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ* قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا أَنَحْنُ صَدَدْنَاكُمْ عَنِ الْهُدَى بَعْدَ إِذْ جَاءكُم بَلْ كُنتُم مُّجْرِمِينَ * وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَن نَّكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَندَاداً وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ( سبا/ 31 – 33، نیز ابراهیم/21، غافر/ 47 – 48)

[60]كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ( غافر/35)

[61]وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيراً( اسرا/24)

[62]وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ( شعراء/215، حجر/88)

[63]وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَاماً( فرقان/63)

[64]وَلاَ تَمْشِ فِي الأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَن تَخْرِقَ الأَرْضَ وَلَن تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولاً( اسراء/37، لقمان/ 18)

[65]إِنَّ اللّهَ لاَ يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالاً فَخُوراً ( نساء/36، هود/ 10، لقمان / 18) إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ( حج/38)

[66]لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ* الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَمَن يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ( حدید/ 23 – 24)

[67]بنگرید به آیات زیر:

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تُؤْمِنَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ( یونس/100)

قُلْ إِن ضَلَلْتُ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَى نَفْسِي وَإِنِ اهْتَدَيْتُ فَبِمَا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي ( سبا /50)

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَداً وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ( نور/21)

إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ(قصص/56)

وَاللّهُ يَهْدِي مَن يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ( بقره/ 213 و 142، یونس/25، ابراهیم/4)

لَّيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَكِنَّ اللّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ ( بقره/272،انعام/88)

[68]أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنفُسَهُمْ بَلِ اللّهُ يُزَكِّي مَن يَشَاءُ وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً ( نساء/49) فَلَا تُزَكُّوا أَنفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى( نجم/32)

[69]يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَومٌ مِّن قَوْمٍ عَسَى أَن يَكُونُوا خَيْراً مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاء مِّن نِّسَاء عَسَى أَن يَكُنَّ خَيْراً مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ وَمَن لَّمْ يَتُبْ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ ( حجرات/11)

[70]قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالاً * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً ( کهف/103 – 104)

[71]وَمَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ * وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُم مُّهْتَدُونَ( زخزف/36 – 37)

إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاء مِن دُونِ اللّهِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُم مُّهْتَدُونَ ( اعراف/30)

[72]آیات بسیاری بر این نکته دلالت دارند؛ برای مثال:

كَذَلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِم مَّرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ( اعراف/108)

أَفَمَن زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ( فاطر/8)

فَيُحِلُّواْ مَا حَرَّمَ اللّهُ زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمَالِهِمْ (توبه/37)

وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ( انعام/43، و نیز : انعام/137و 122، انفال/48، نحل/63، نمل/24 و 4، عنکبوت/38، یونس/12، غافر./37)

یک نظر:

  1. ناشناس

    سلام

    ممنون از این مقاله علمی و جالب براستی استفاده بردم

    خداخیرتون بدهد

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس