معماری
خانه ---> حركات و احزاب ---> اسلام و جنبش های اسلامی روسیه

اسلام و جنبش های اسلامی روسیه

اسلام و جنبش های اسلامی روسیه

دین اسلام به عنوان دینی با قدمت و ریشه های
تاریخی كهن و نیز مسلمانان روسیه با جمعیتی قابل توجه – نزدیك به بیست میلیون نفر –
منظری را پیش روی همگان قرار داده است كه در آن همه قشرهای مردم روسیه اعم از
مقامات، دانشمندان و مردم به اسلام به عنوان یك عامل تعیین كننده در آتیه و سرنوشت
روسیه بنگرند.

 «فدراسیون
روسیه» پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، همچون دیگر جمهوری‌های استقلال یافته،
در راه بازیابی هویت اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و بویژه دینی و مذهبی خود قرار دارد.
فضای باز ایجاد شده در كشور، پس از هفتاد سال دوری مردم از باورهای دینی و مذهبی
شان، باعث شده كه فعالیتهای مذهبی و دینی ادیان و فرقه ها، از رشد فزاینده ای
برخوردار گردد.

در این میان، دین اسلام به عنوان دینی با
قدمت و ریشه های تاریخی كهن و نیز مسلمانان روسیه با جمعیتی قابل توجه – نزدیك به
بیست میلیون نفر – منظری را پیش روی همگان قرار داده كه در آن همه قشرهای مردم روسیه
اعم از مقامات، دانشمندان و مردم به اسلام به عنوان یك عامل تعیین كننده در آتیه و
سرنوشت روسیه بنگرند.

اسلام در حال حاضر در بخش عظیمی از روسیه میان
مردم با ایمان گسترش یافته است. طبق آمار تقریبی حدود 12 تا20 میلیون نفر از
ساكنان قفقاز شمالی، تاتارستان، باشقیرستان، اودموریتا، چواشیا، جمهوری ماری، سیبری،
استانهای اولیانوف، پنزا، سامارا، ساراتوف، آستراخان، پرم، چلیابینسك، نیژنی
نوگورود، اسوردلوفسك، شهرهای مسكو، سن پطرزبورگ و شهر قاسموف استان ریازان و… مسلمانند.

اقوام قفقاز و آسیای میانه در اواسط قرن
هفتم به اسلام گرویدند. در سال 1992، اسلام در پوولژه و قرن سیزدهم در سراسر «ارده
طلایی » دین حاكم محسوب می شد. چچنها، ادیگیها، چركسها، ابازینها، كاباردیها درقرن
15 تا17 و آستیها، بالكارها، گاراپایوا و اینگوشها در قرن 18 تا19 اسلام آوردند.

در ماه اكتبر سال 1917 در روسیه تعداد 30
هزار مسجد وجود داشت. در سال 1948 در اتحاد جماهیر شوروی تعداد416 و سال 1968
تعداد 311 مسجد ثبت شده بود. اما هزاران مسجد و روحانیان بسیاری، بدون آن كه ثبت
نام شوند، فعالیت می كردند.

مسلمانان این مناطق پیرو دو مذهب شناخته شده
اسلام، یعنی تسنن و تشیع می باشند. تعداد سنی ها از شیعه ها بیشتر است. شیعیان را
عموما آذربایجانی ها، تالیش ها، كردها، تاتارها و تاجیك  های كوهستان تشكیل می دهند.

البته مذهب تسنن خود از مكاتب فقهی مختلفی
مانند حنفی، شافعی و… تشكیل شده است. به عنوان مثال، بخش عمده ای از اهل تسنن این
مناطق، خود را پیرو مذهب حنفی می دانند یا این كه مفتیهای مسلمانان منطقه اروپایی
روسیه و همچنین آسیای میانه و قزاقستان در فتواهای خود به مبانی فقه حنفی تكیه می
كنند. مسلمانان ملیت هایی چون آوارها، چچن ها، اینگوش ها، بخشی از كردها، آستی ها
و بخشی از تالیش ها از پیروان فقه شافعی می باشند. در استان بدخشان تاجیكستان
تعدادی از پیروان جامعه اسماعیلی به سر می برند. در اتحاد جماهیر شوروی اداره های
دینی مستقلی وجود داشتند كه از رهبران دینی مسلمانان نیز جدا بودند. تعداد اداره
های دینی در مدت طولانی تسلط امپراتوری روسیه و سپس در اتحاد جماهیر شوروی به چهار
اداره دینی می رسید كه مراكز آن ها در باكو، تاشكند، ماخاچ قلعه و اوفا قرار
داشتند.

 

استقلال جمهوری های اتحاد جماهیر شوروی سابق
موجب تغییرات چشمگیری در ساختار اداره های دینی مسلمانان گردید. تعداد اداره های دینی
مستقل افزایش یافت. در اول ژانویه سال 1996 در روسیه، تعداد43 اداره دینی مسلمانان
و2349 مسجد وجود داشت. همزمان با گسترش اداره های دینی، احساس نگرانی از پراكندگی
و تفرق این مراكز در رهبران اسلامی به وجود آمد. به همین خاطر، پیشنهاد نمودند تا
شورای مفتی ها و مقام دیگری جهت هماهنگی فعالیت این اداره های دینی تاسیس گردد. در
گردهمایی مسؤولان اداره های دینی منطقه مركزی اروپایی، تاتارستان، پوولژه، سیبری و
همچنین نمایندگان اتحادیه های مسلمانان بخشی از استان های مركزی فدراسیون روسیه – كه
در ماه مارس سال 1996 برگزار شد – نظر تمامی روحانیون و مسؤولان به سوی تفاهم و
وحدت نظر در مورد مهمترین مسائل و مشكلات جامعه مسلمانان معطوف گشت. در این همایش
بر ضرورت جهت دهی و ایجاد روابط میان رهبران و اداره های دینی مناطق مختلف فدراسیون
روسیه تاكید گردیده و مقرر شد اصول تساوی حقوق، احترام متقابل و به سمیت شناختن
استقلال تمام اداره های دینی تازه تاسیس، در این گونه روابط رعایت گردد. در این
گردهمایی شورای مفتیان روسیه به عنوان مقام عالی اجرایی روحانیون مسلمان شناخته و
برگزیده شد.

 

از جمله اختیارات اداره های دینی مسلمانان می
توان به مواردی همچون تربیت نیروی انسانی و تقسیم و اعزام آنان به سایر مناطق،
ارتباط با سازمانهای دینی خارج از كشور، برگزاری كنفرانسهای مختلف بین المللی در
زمینه معارف اسلامی و حمایت از برقراری صلح و امنیت در جامعه مسلمانان و احداث
مساجد و ابنیه اسلامی نام برد. آنان همچنین هر سال كاروانهایی را برای زیارت خانه
خدا آماده و اعزام می كنند.

 

امامان مساجد را اداره دینی انتخاب و تعیین
می كند. آنان علاوه بر اقامه نماز جماعت، اختیاردار امور مسجد از قبیل داراییها،
اثاثیه و مهر مسجد می باشند. البته نائب امام و عهده دار امور مالی مسجد نیز به
امام جماعت برای حل و فصل امور مسجد كمك می كنند.

 

در هر مسجد، شورایی از معتمدین مسلمانان
وجود دارد كه مسائلی همچون انتخاب افراد برای احراز پستهای گوناگون، انتخاب بازرس،
خرید وسایلی برای مسجد و… را انجام می دهند.

 

معمولا روحانیون، علوم دینی خود را یا از
تحصیل در مدارس و مؤسسات دینی فرا گرفته اند و یا این كه به طور انفرادی، مسائل دینی
را از منابع مختلف مانند خانواده هایشان و یا نزدیكان آشنا به مسائل دینی خود
آموخته اند.

 

تا اوایل دهه 90، در اتحاد جماهیر شوروی
تنها دو مؤسسه آموزش مبانی اسلام وجود داشت. یكی مدرسه «میر هرب » در بخارا و دیگری
«انستیتوی امام البخاری » در تاشكند. در این مدارس، زبان عربی، علوم قرآنی، حدیث،
فقه و تاریخ اسلام تدریس می شود.

 

در سال 1990، مدرسه ای در مجاورت اداره دینی
مسلمانان داغستان برای تحصیل صد نفر تاسیس شد. در داغستان همچنین انستیتوی اسلامی
امام شافعی نیز فعالیت دارد كه در آن سی تن از دختران تحصیل می كنند. آنان پس از
فراگیری آموزشهای لازم از سوی وزارت بهداشت به بیمارستانها فرستاده می شوند تابه
عنوان ماما در امور زایمان به بیماران كمك نمایند.

 

در مساجد دوره های آموزشی ای تشكیل می شود
كه در آن اطلاعاتی در زمینه اسلام به شركت كنندگان داده می شود.

 

در ماه مه سال 1991 با استفاده از امكانات
مسجد جامع مسكو، مدرسه دینی ای افتتاح شد كه در آن گروههای سنی مختلفی از دانش
آموزان كلاس اول دبستان گرفته تا بازنشستگان، به تحصیل می پردازند. تعداد این
مدارس آموزش معارف اسلامی تا اول ژانویه سال 1996 در روسیه به 102 مركز رسید كه از
آن جمله می توان به تاسیس مدرسه عالی اسلامی در مجاورت اداره دینی (مفتیات) و نیز
مدرسه محمدیه در قازان اشاره كرد.

 

اداره های دینی علاوه بر آموزش، در بخش
انتشار نیز فعالیت دارند. چاپ قرآن و كتب اسلامی، چاپ مجله و روزنامه، چاپ تقویم،
آلبوم، جزوه و… از جمله مواد چاپی است.

 

مساجد در بخش تبلیغات دینی و معنوی نیز فعالیت
گسترده ای دارند. تعداد زیادی كتابچه در زمینه مسائل دینی، نماز، روزه، اعیاد
اسلامی به چاپ رسانده و در آنان احادیثی از پیامبر (ص) و سیره نبوی ذكر كرده اند. همچنین
فروشگاههای خاصی را برای فروش كتب دینی در شهرهای بزرگ كشور اختصاص داده اند.

 

«احزاب و جنبشهای اسلامی »

 

1) اتحاد مسلمانان روسیه

 

این جنبش سیاسی، اجتماعی و سراسری روسیه در
تاریخ 31 مه سال 1995 تاسیس گردید و در16 ژوئن همان سال در وزارت دادگستری به ثبت
رسید. این جنبش خود را وارث «اتحاد مسلمانان روسیه » كه در سال 1905 تشكیل شده
بود، به شمار می آورد. این سازمان در سومین و چهارمین دوره دومای (پارلمان) روسیه،6
و9 عضو داشت. «احمد نالدوف »، دبیر كل تداركات «اتحاد مسلمانان روسیه » (كنونی) می
باشد.

در نخستین كنگره اتحاد مسلمانان روسیه كه از
1 تا3 سپتامبر 1995 در مسكو برگزار گردید، «مقدس بیبارسوف » به عنوان دبیر كل
اتحاد مسلمانان روسیه انتخاب شد.

اتحاد مسلمانان روسیه درصدد برآمد در
انتخابات دومای دولتی شركت كند، اما كمیته مركزی انتخابات، این اجازه را به اتحادیه
برای حضور در انتخابات نداد و به همین دلیل، در ماه دسامبر 1995، اتحادیه نتوانست
در انتخابات دوما شركت كند. رهبر اتحادیه از هوادارانش دعوت كرد تا از جنبش «خانه
ما روسیه » جانبداری نمایند.

شورای كل اتحادیه مسلمانان روسیه در تاریخ 10
فوریه 1996 «نادر خاچیلاف » از داغستان را به عنوان رئیس انتخاب كرد. شیخ «نفیع ا…
عاشیروف » كه رئیس كمیته مركز عالی هماهنگی اداره دینی مسلمانان روسیه و «عبدالواحد
نیازوف » كه مدیر كل مركز فرهنگی اسلامی روسیه می باشند، به عضویت در هیات مدیره
اتحادیه مسلمانان روسیه انتخاب شدند.

 

اهداف برنامه های اتحادیه:

اتحادیه مسلمانان مصمم است جناحی در دومای
دولتی – كه بیانگر منافع مسلمانان باشد – ایجاد نماید.

نمایندگی در ارگان‌های دولتی:

به گفته رهبران اتحادیه مسلمانان روسیه در
ششمین دومای دولتی،26 مسلمان به عنوان نماینده ایفای وظیفه می كنند.

ساختار تشكیلاتی:

این اتحادیه با تكیه بر مركز هماهنگی اداره
های دینی مسلمانان روسیه و مركز فرهنگی اسلامی در روسیه و جامعه قومی «لاگهای » داغستان
فعالیت می كند. این اتحادیه در نهادهای مختلف فدراسیون بخشهایی را به خود اختصاص
داده است.

 

مسؤولیت اتحادیه مسلمانان روسیه را «نادر
خاچیلایف » كه همزمان رئیس جنبش اجتماعی سیاسی داغستان به نام «جماعت الحریت » می
باشد، برعهده دارد.

 

2) جنبش سراسری اجتماعی، سیاسی «مسلمانان
روسیه »

این جنبش در سال 1996 در شهر «ساراتوف » تاسیس
یافت. «مقدس بیبارسوف » امام اداره دینی مسلمانان «پوولژه » همزمان رئیس این جنبش
است. هدف اساسی جنبش، حمایت از منافع مسلمانان روسیه در بخشهای اقتصادی، سیاسی،
اجتماعی و معنوی می باشد.

این جنبش مورد حمایت حكومتهای مناطق، بخشی
از روشنفكران مسلمان و صاحبنظران بوده، بر اداره دینی مسلمانان قسمت اروپای مركزی،
پوولژه، تاتارستان، باشقیرستان و سیبریا متكی است.

رهبر جنبش، «مقدس عباساویچ بیبارسوف »، امام
اداره دینی مسلمانان پوولژه است. او در سال 1960 در روستای «سرونیایایلیوزان » استان
پنرا متولد شد. مردم این روستا گرایش محكمی به اسلام دارند و روستای مذكور به
عنوان منبع تامین نیروی انسانی روحانیت مسلمان شناخته شده است. اولین ماهنامه در
اتحاد شوروی با عنوان «مسلمانسكی وستنیك » در ساراتوف با تلاشهای بیبارسوف در سال 1989
انتشار یافت. وی از سال 1995 تا1996، دبیر كل اتحادیه مسلمانان روسیه بود.

 

3) جنبش سراسری اسلامی «نور»

این جنبش در تاریخ 4 ژوئن سال 1995 تاسیس یافت
و در تاریخ 16 ژوییه همان سال به ثبت رسید. گرایش نظری – سیاسی جنبش، حفاظت و تكمیل
ساختار دینی فدراسیون روسیه است. جنبش اجتماعی اسلامی «نور» با هدف پشتیبانی از
اصل ساختار ملی، منطقه ای، نهاد اجتماعی ریاست جمهوری و پارلمنتاریسم فعالیت می
كند.

 

دیدگاه‌های جنبش:

1) با كاربرد قدرت و زور مخالف بوده، در حل
و فصل مناقشات میان مناطق و میان ملیتهای مختلف روسیه نقش خواهد داشت.

 

2) استفاده از نیروی نظامی را برای دفاع از
منابع روسیه، حفظ منافع گروهها و افراد در خارج از كشور و در شرایط اضطراری مجاز
دانسته، افراط گرایی مذهبی و اعمال شیوه های تروریستی را محكوم می نماید.

3) هر حكومت قانونی در روسیه را به رسمیت می
شناسد، به شرط آن كه به قانون و سیاستهای اعلام شده خود وفادار باشد.

این جنبش به منظور تحقق برنامه های خود چند
پیشنهاد مشخص تهیه نموده كه عبارتند از:

1) تصویب قانون برای تخصیص زمین برای ساخت
قبرستانی برای مسلمانان.

2) تامین بودجه برای اهداف آموزشی، ترویج
موسیقی، امور هنری و ورزشی مسلمانان، اختصاص وقت و تولید برنامه های اسلامی در
شبكه های تلویزیونی و رادیویی روسیه.

3) حمایت از طبقات محروم جامعه صرف نظر از
گرایشات دینی آنان و عدم ایجاد محدودیت در ارائه خدمات به مسلمانان.

یادآور می شود كه برنامه جنبش نور در مقایسه
با سایر جنبشها، از صورت بهتری برخوردار است و با مسائل دولتی نیز قابل تطبیق است.
این برنامه شامل مطلبی در مورد سیاست خارجی كشور با توجه به توسعه روابط با كشورهای
اسلامی می باشد. این جنبش همچنین هوادار اصلاحات نظامی بوسیله سربازان مسلمان است.

برنامه اقتصادی جنبش نور با برنامه های
اقتصادی جنبشهای چپگرا و مركزگرا همسان است. جنبش، كمك به رشد تجارت اسلامی را یكی
از اهداف خود می داند. همچنین این جنبش توجه خاصی به كمك به مسلمانان بی بضاعت در
چهارچوب برنامه كلی اجتماعی خود دارد.

 

مشاركت در انتخابات:

 

این جنبش در ماه دسامبر سال 1995 در
انتخابات مجلس شركت كرد و57% از آرا را از آن خود كرد كه جمهوریهای چچنستان و
تاتارستان با 12% بیشترین رای را به آن دادند. یادآوری می گردد این جنبش بین
مقامات حكومتی نماینده ای ندارد.

این جنبش از حمایت اداره مركزی دینی
مسلمانان روسیه و كشورهای مشترك المنافع برخوردار بوده، در فعالیتهایش به
روشنفكران و صاحبنظران مسلمان تكیه دارد.

 

رهبران جنبش:

«خالد یاخین » در سال 1995 ریاست این جنبش
را برعهده داشت. در سال 1996، كنگره «وفایارولین » را برای این سمت انتخاب كرد. وی
همزمان امام جمعه مسلمانان شهر كورووای استان ولادیمیر می باشد.

 

4) حزب دموكرات اسلامی داغستان

این حزب در تاریخ 15 سپتامبر 1990 در شهر «ماخاچ
قعله » طی كنفرانسی با حضور 300 تن از مسلمانان منطقه تاسیس گردید.

 

برنامه های حزب:

این حزب از ایجاد جامعه لائیك دموكراتی
جانبداری می كند; جامعه ای كه در آن اسلام فضای بازی جهت رشد در اختیار داشته باشد.

«سوراكات آسیایتلوف »، یكی از رهبران جامعه
قومی آوارها است كه ریاست شورای هماهنگی حزب را برعهده دارد. وی تاریخدان، استاد
دانشگاه و قهرمان سابق كشتی اتحاد شوروی سابق است و 65 سال دارد.

 

5) جنبش مسلمیه داغستان

این جنبش اجتماعی كه در سال 1995 تشكیل و
رسما به ثبت رسیده و دارای جایگاه حقوقی است، در ائتلاف با حزب دموكراتیك داغستان
فعالیت می كند.

ساختار تشكیلاتی: بخشهای این جنبش در تمامی
نواحی داغستان موجودند.

تعداد اعضا: در فوریه 1996، این جنبش 1000
عضو زن داشت.

رؤوس فعالیتهای جنبش: روشنفكری و آموزش تعالیم
اسلامی است.

* این تحقیق توسط یكی از روحانیون ادارات دینی
روسیه صورت پذیرفته و دیدگاهی كاملا بی طرفانه نسبت به وضعیت ادارات دینی در روسیه
ارائه داده است.

منبع: ماهنامه اسلام و غرب، شماره 29/
فلسطین

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس