معماری
خانه ---> دعوت و داعی ---> وجوب امر بمعروف و نهي از منکر و آداب آن
دعوت جمعی

وجوب امر بمعروف و نهي از منکر و آداب آن

وجوب امر بمعروف و نهي از منکر و آداب آن
ابوبكر جابر الجزايري
أ – وجوب امر به معروف و نهي از منکر
انسان مسلمان براين باوراست که امر بمعروف و نهي از منکر بر همه انسانهاي مسلمان مکلف و توانايي که حق و نيکي را متروک و باطل و بدي را رواج يافته بينند، – به شرط آنکه به وسيله بيان يا اقدام عملي توانايي تغيير آن را داشته باشند – واجب مي باشد.امر به معروف و نهي از منکر بعد از ايمان به خداوند يکي از بزدگترين و مهمترين مسئوليتهاي ديني است،زيرا خداوند در قرآن آن را در کنار ايمان قرار داده و مي فرمايد:
« کنتم خير امة اخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنکر و تؤمنون بالله » (آل عمران: 110)
“شما بهترين امتي هستيد که تاکنون از ميان مردم بيرون آمده ايد، زيرا به حق و نيکي فرمان مي دهيد، و از باطل و بدي نهي مي کنيد و به خداوند ايمان مي  آوريد”.

دلايل نقلي
1.    خداوند متعال مي فرمايد: « ولتکن منکم امة يدعون الي الخير و يأمرون بالمعروف وينهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون » (آل عمران: 104)
2.    “از ميان شما گروهي (سازمان يافته)باشند که (مردم را)به خير فراخوانند، و به نيکي فرمان دهند و از بدي پرهيز دارند، آنان هستند که پيروز و رستگارند”.
2. خداوند متعال در مورد کساني که آنها را مشمول ياري و سر پرستي خود قرار داده مي فرمايد که: آنها امر به معروف و نهي از منکر را انجام مي دهند، در اين مورد مي فرمايد:
« الذين ان مکّناهم في الارض اقاموا الصلاة و آتوا الزکاة و امروا بامعروف و نهوا عن المنکر» (الحج: 41)
3.    “کساني که چناچه در زمين به آنا ن قدرت و امکانات بدهيم نماز را برپا داشته و زکات مي دهند و امر به معروف و نهي از منکر مي نمايند”. و از زبان لقمان مي فرمايد:
 « يا بني اقم الصلاة و أمر بالمعروف و انه عن المنکر و اصبر علي ما اصابک انَّ ذلک من عزم الأمور » (لقمان: 17). “فرزندم، نماز را اقامه کن و امر به معروف و نهي از منکر بنما و در مقابل آنچه برايت پيش مي آيد شکيبا باش، زيرا اين (حاکي)از عزم (و اراده تو در مقابله با)امور است”.
4.    پيامبر گرامي اسلام امر فرموده است که: “هر يک از شما منکر و ناروايي را ديد، عملا آن را دگرگون کند، اگر نمي توانست با کلام به مخالفت با آن برخيزد و اگر اين را هم نمي توانست، قلبا با آن مخالفت نمايد، و اين پايين ترين درجه ايمان است”.  همچنين مي فرمايد:”حتما امر به معروف و نهي از منکر بنماييد!، در غير اين صورت بعيد نيست که خداوند عذاب و گرفتاري سختي را بر شما نازل نمايد، و پس از آن هر چه دعا نماييد از شما پذيرفته نمي شود”.  
4. پيامبر گرامي اسلام خبر داده است که:”هر مردمي که مرتکب معاصي مي شوند، و در ميان آنان کساني باشند که بتوانند آنها را از آن باز دارند، و از آنان جلوگيري ننمايند، بعيد نيست که خداوند همه آنها را دچار عذاب و گرفتاري بنمايد”.   وهنگامي که ابو ثعلبه خشني در مورد آيه: «لا يضرکم من ضلّ اذاهتديتم».
“هر گاه شما هدايت يافتيد، کساني که گمراه شده اند نمي توانند زياني را متوجه شما بنمايند”.سؤال نمود. رسول خدا صلي الله عليه و سلم فرمود:”ابو ثعلبه! به نيکي امر کن و از بدي بازدار! و هر گاه ديدي که از پستي ها بيروي مي شود، و کششهاي نارواي نفساني زمام امور را در دست گرفته اند، و دنيا بر آخرت برتري داده مي شود، و هر کس تنها رأي خود رامي پسندد، خود را درياب! و از نا اهلان و جاهلان! دوري کن! زيرا بلايا و مصايب به سان شبهاي تاريک در انتظار شماست، و هر کس که در آن شرايط همانند اکنون شما به اسلام پايبند باشد، پاداش پنجاه نفر از شما را خواهد داشت”.خدمت ايشان گفته شد: پاداش پنجاه نفر از آنان يا ازما؟ رسول خدا فرمودند: پاداش پنجاه نفر ازشما، زيرا شما براي اداي حق وخير اعوان وانصاري را مي يابيد، اما انان درراستاي رهروي ازحق وخبر ياوري را نمي يابند).
و فرموده است: برترين جهاد بيان سخن حق درحضور و رويارويي فرمانرواي خودکامه وستمکاراست).

دلايل عقلي
براساس دانش پزشکي وتجربه ومشاهده عملي اين حقيقت به  اثبات رسيده  است که، چنانچه درمورد بيماري بي توجهي بشود وبحال خود رها بگردد، به ديگرقسمت هاي بدن سرايت مي کند ومعالجه آن بسيار سخت خواهد گرديد. گناه ومنکرنيزبه همين صورت است وچنانچه درمورد آن اهمال بشود ودگرگون نگردد، زمان زيادي بطول نمي انجامد که کوچک وبزرگ به آن عادت ميکنند ودرآنصورت مقابله وتغير آن بسيار سخت خواهد گرديد، ودر صورت ادامه دادن گناهکاري گناهکاران روز به روز بيشتر زمينه مجازات وعذاب خداوندي است وهيچگاه راه فراري از آن وجودندارد. زيرا قوانين  خداوندي تغيرناپذيرند، قران مي فرمايد: (سنة اللهو لن تجد لسنة الله تبديلاً و لن تجد لسنة الله تحويلاً).
(اين است)سنت وقانون خداوند، وهيچگاه براي فرار ازقانون خداوند راهي را نخواهي يافت، ودگرگوني رادرآن نخواهيد ديد)

2. همه ميدانند وتجربه نموده اند که چنانچه مدت زماني منزل نظافت نگردد، وآلودگي ها و اشغال موجود در ان دور ريخته نشود، پس از مدتي آن آلودگيها متعفن مي شود و فضاي منزل را مسموم و آلوده مي نمايد،و ميکروب و بيماري در همه جاي آن پراکنده مي گردد، و در نتيجه آن منزل غير قابل سکونت مي شود. جامعه اهل ايمان هم به همين صورت است، و چنانچه گناه و گناهکاران به حال خود رها شوند، و امر به معروف ونهي از منکر بدست فراموشي سپرده شود، پس از مدتي بسياري از آنان براثر گناه و معصيت آدمهاي شرور و فاسد و بدکار از آب درخواهند آمد، و چيزي را به نام خوب و بد نمي شناسند، و در چنان فضا و شرايطي ديگر آنگونه انسانها شايستگي ادامه زندگي را بر روي زمين نخواهند داشت و خداوند به وسيله اسباب و عواملي که خود مناسب بداند آنان را نابود خواهد نمود، و براستي برخورد و عذاب خداوند بسيار سخت است، و او توانا و انتقام گير است.

3. در ضمن بررسي و ملاحظه معلوم گرديده است که نفس انسان به مرور زمان به گناه و معصيت عادت مي کند و آن را زيبا و لذتبخش مي نگرد، و بخشي از سرشت او مي شود. و اينجاست که جايگاه و ارزش مسئوليت امر به معروف و نهي از منکر معلوم مي گردد. زيرا هر گاه دعوت به کارهاي نيک و پسنديده ترک بشود و براي انجام آن تلاش نشود، کم کم مردم به ترک آن عادت مي کنند، و انجام دادنش به مرور زمان غير عادي و ناپسند مي گردد. منکر نيز به همين صورت است، چنانچه براي از ميان برداشتن آن تلاش نشود زمان زيادي نمي گذرد که گسترش مي يابد و فراگير مي شود، و بسياري از مردم به آن عادت مي کنند و الفت مي گيرند،و کم کم از نظر آنان امري عادي مي شود و گاهي ممکن است آن را هم خوب و پسنديده تصور کند. و اين حالت درست همان حالت خاموش گرديدن چراغ بصيرت و مسخ گرديدن انديشه و بينش بشري است. به همين دليل خداوند متعال وپيامبر گرامي او به امر به معروف ونهي از منکر فرمان داده وآن را بر اهل ايمان واجب گردانيده اند. و در راستاي باقي ماندن بر پاکي و خير و صلاح و پاسداري از شرافت و کرامت و جايگاهشان در ميان ديگر ملتها در مورد آن بسيار سفارش فرموده اند.

ب: آداب امر به معروف و نهي از منکر

1. کسي که به چيزي امر و سفارش مي  نمايد بايد از حقيقت و مشروعيت و درست بودن آن و متروک ماندنش به خوبي آگاه و مطمئن باشد. همچنين در مورد حقيقت موضوع منکري که از آن نهي مي نمايد و مي خواهد آن را ازميان بردارد،لازم است از ناروا و معصيت و حرام بودن و انجام گرفتن آن به درستي مطلع باشد.

2. اندرزگو و آمر به معروف و ناهي از منکر خود بايد پرهيزکار باشد و چيزي را که از آن نهي مي نمايد انجام ندهد،و آنچه را که ديگران را به انجام دادنش سفارش مي نمايد ترک ننمايد. زيرا خداوند متعال مي فرمايد:
«يا ايها الذين آمنوا لِمَ تقولون مالا تفعلون، کَبُرَ مقتا عندالله ان تقولوا مالا تفعلون » (الصف:3). “اي اهل ايمان چرا چيزي را که به ديگران مي گوييد، خود به آن عمل نمي کنيد؟!اگر سخني را بگوييد و خود به آن عمل نکنيد، سبب خشم شديد خداوند مي شود”. و مي فرمايد:« اتأمرون الناس بالبرِّ و تنسون انفسکم و انتم تتلون الکتاب افلا تعقلون » (البقره: 44). «آيا مردم را به نيکوکاري فرمان مي دهيد و خود را به دست فراموشي مي سپاريد، در حالي که شما کتاب (قرآن)را مي خوانيد».
3. کسي که ديگران را نصيحت مي نمايد، بايستي خوش اخلاق و بردبار و نرم خو باشد و با آرامي و مهرباني و دلسوزي ديگران را به خير و نيکي و پرهيز از شر و بدي فر خواند. و چنانچه در جريان اداي مسئوليت خود با برخورد تند و آزار ديگران مواجه شود، از کوره درنرود و راه شکيبايي و گذشت را در پيش گيرد. زيرا خداوند متعال مي فرمايد:
« وأمُر بالمعروف وانه عن المنکر، و اصبر علي ما اصابک انّ ذلک من عزم الامور » (لقمان: 17). “… به کار نيک دستور بده و از کار بد نهي کن و در برابر مشکلاتي که برايت پيش مي آيد، شکيبا باش، زيرا اين (نشانه)عزم (تو در مقابله با)امور مي باشد”.
4. براي اطلاع از کارهاي ناروايي که ديگران مرتکب مي شوند، نبايد از تجسس و کار گذاشتن ميگروفون و دوربين و گماشتن افراد خبر چين استفاده کرد. زيرا خداوند متعال دستور داده است که حريم زندگي و حرمت مردم به وسيله جاسوسي و خبر چيني شکسته نشود، و مي فرمايد:”خبر چيني و جاسوسي نکنيد”.  و پيامبر گرامي اسلام نيز مي فرمايد:”جاسوسي و خبر چيني ننماييد”.   و همچنين مي فرمايد:”هر کس عيب و نقص مسلماني را پوشيده نگاه دارد، خداوند عيب و گناهان او را دردنيا و آخرت مي پوشاند”.
5.    قبل از آنکه انسان اندرزگو ديگري را به کاري نيک فراخواند، به خوبي ارزش و ضرورت آن را برايش بيان کند، زيرا ممکن است آن را بخاطر ناآگاهي ترک نموده باشد. و همچنين لازم است ناروايي و عواقب کار زشت وناپسندي را که کسي انجام داده براي او با زباني ساده و قابل فهم توضيح داده شود. زيرا ممکن است که علت انجام دادن آن ناآگاهي او از حرام و ناروا بودن آن کار باشد.
6.    به گونه اي پسنديده، امر به معروف و نهي از منکر بنمايد، و هر گاه کسي که مسئوليت و واجبي را ترک نموده يا کار خلافي را مرتکب شده است به مسئوليت خود عمل ننموده، به صورتي که روان وقلب او را تحت تأثير قرار دهد او را نصيحت نمايد. و براي مثال:”موضوعاتي را که در راستاي تشويق و ترسانيدن انسان در شريعت آمده صادقانه و با خلوص نيت و در خلوت براي او بازگو نمايد. و چنانچه اين روش هم مؤثر واقع نشد وبي فايده بود، با درشتي و سختي با او سخن بگويد، و در صورتي که اين روش هم کارگر نيافتاد، – چنانچه گناه و انحراف واسباب انحراف ديگران را فراهم نمايد – لازم است، حکومت و مسئولين را در جريان موضوع قرار دهد.
7. چنانچه انسان نصيحت گر نتوانست عملا از کارهاي ناپسند ديگران جلو گيري کند واندرز و نصيحت کلامي هم کارگر نبود، واز طرف ديگر، اگر اقدام به امر به معروف و نهي از منکر مي نمود، جان و مال و آبروي او به صورتي غير قابل تحمل در معرض خطر قرار مي گرفت و توانايي صبر و تحمل آن را نداشت، به مخالفت و ناخوشايند دانستن قلبي و دروني اکتفاء نمايد،زيرا رسول خدا صلي الله عليه وسلم مي فرمايد:”هر يک از شما منکري را مشاهده نمود عملا آن را تغيير  دهد، و چنانچه نتوانست با کلام با آن به مخالفت بر خيزد و در غير اينصورت با قلب خود آن را ناپسند شمارد”.
——————————————–
منبع : كليات اسلام
مولف: ابوبكر جابر الجزايري
مترجم: عبدالعزيزسليمي
انتشارات : نشر احسان

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس