معماری
خانه ---> اندیشه ---> حقوق زن و مرد در اسلام ، عدالت، نه برابری کامل
مثنی امین الکردستانی

حقوق زن و مرد در اسلام ، عدالت، نه برابری کامل

حقوق زن و مرد در اسلام ، عدالت، نه برابری کامل

نویسنده : دکتر مثنی امین الکردستانی /مترجم: عبدالظاهر سلطانی

عدالت، مساوات، احسان

امام راغب اصفهانی در توضیح واژه ی (عدل) می گوید: عدالت و معادله به معنی مساوات و برابری است. عدالت یعنی تقسیم یک چیز به طور برابر. در روایات آمده: با عدل آسمان ها و زمین استوار شده اند. یعنی اگر یکی از ارکان دنیا بیش تر یا کمتر از بقیه باشد نظم و هماهنگی عالم بر هم می خورد…[1].

وی در توضیح واژه ی (سوی) و مساوات می گوید: مساوات برای اندازه گیری مساحت، وزن و پیمانه است. گویند این پارچه با آن پارچه برابر و مساوی است، این درهم با آن درهم مساویست، گاهی در کیفیت هم به کار می رود، مانند این سیاهی با آن سیاهی مساویست …[2].

از این سخن روشن می شود که عدالت در بر گیرنده ی مساوات است و مساوات بخشی مهم از عدالت می باشد. خداوند حکیم این نکته را تأیید کرده و در بیش تر قوانین متعلق به زن و مرد اصل مساوات را رعایت نموده است[3] و تفاوت های بیولوژیک و نقش های جسمی آنان را مانع برابریشان قرار نداده است، چون این تفاوت ها تأثیر چندانی در انسانیت آنان نداشته و از پیاده شدن عدالت که مفهومی است گسترده تر و فراتر از مساوات، پیشگیری نمی کند. اسلام پایه های مساوات را استوار کرده و بر مساوات در اخلاق و ارزش های انسانی پا فشرده است. تنها ام البشر حوی را در نخستین اشتباه آدمیان مقصر ندانسته و بر مساوات در تکلیف و حمل امانت تأکید ورزیده است. بر مساوات در اهمیت، نقش، حقوق، تکالیف، ثروتمندی عموم و مشارکت در زندگی اهتمام دارد.

پاسخ به ایرادات:

  1. قرآن گفته مرد و زن از یک جسم و از یک نفس آفریده شده اند، و حوی بر اساس درست ترین تفسیر و برداشت از همان چیزی به وجود آمده که آدم از آن خلق شده است و از پهلو و دنده ی آدم و یا از اندام های دیگرش آفریده نشده است: (يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيراً وَنِسَاء) [4] «ای مردم! مواظب خداوندی باشید که شما را از یک نفس آفریده و همسرش را نیز از همان نفس آفریده است، و از آن دو مردان و زنان بسیاری را پراکنده است». «رازی از ابومسلم نقل کرده که (و همسرش را از همان نفس آفرید) یعنی آدم را از جنس زنش آفرید تا همانند هم باشند. پس ریشه ی بشر به زن و مردی برمی گردد که از یک جسم و از یک ماده آفریده شده اند. آیه می گوید هر کدامتان را از یک نفس آفریده و همانندتان انسان دیگری قرار داده که در انسانیت با هم برابر باشید. امام رازی با دلایل عقلی، لغوی و مقایسه با آیات دیگر این تفسیر را برتر می داند»[5].

دکتر وهبة الزخیلی در تفسیر المنیر می گوید: اصل خلقت از یک تن آغاز شده است که جمهور علما گویند او آدم است. آدم خوابیده بود که حوا از دنده ی چپش آفریده شد، چو برخاست شگفت زده شد، این ماجرا را از حدیث زیر استنباط کرده اند: «درباره ی زنان از من سفارش نیکو بپذیرید که زن از یک دنده آفریده شده است.»[6] ابومسلم اصفهانی و برخی از دانشمندان معتقدند که آدم و حوا از یک جنس و یک چیز آفریده شده اند. گفته اند: چرا خداوند زن را از دنده ی مرد بیافریند؟ مگر نمی توانست او را به سان آدم خلق کند. اصفهانی از آیه ی (وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجاً) [7] «از نشانه های اوست که برای شما از جنس خودتان همسر آفرید» استدلال کرده که هر دو از یک جنسند، همانند آیه (هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِّنْهُمْ) [8] «او کسی است که در بین بی سوادان از جنس خودشان پیامبر فرستاد»

شگفتا که حدیث فوق چنین تفسیر می شود! زیرا این حدیث سفارش می کند که به زن نیکی کرده و در برخورد با او خشونت و تندی نشود، بنابراین منطقی نیست که پیامبر (ص) در مقام سفارش به مردان، چنین تلقین کند که زن پست و کج بوده و اصلاح شدنی نیست – آن گونه که ممکن است در برداشت های سطحی به نظر آید- حدیث می خواهد زن را در ویژگی های زنانه و سرشت عاطفی و روانی اش به دنده تشبیه کند، یعنی زن باید زن بماند و مرد نیز آن را در نظر گرفته و به خصوصیات زنانه اش احترام بگذارد. اگر زن از این سرشت بیرون رود نمی تواند نقشش را انجام دهد، همان گونه که دنده نمی تواند به وظیفه اش عمل کند مگر آن گاه که به همین شکل و قوس دار باشد. اگر دنده راست باشد، سینه ی انسان نوک تیز می شود، در آن صورت چقدر زشت می گردد!! بنابراین حدیث می گوید آفرینش زن همانند خلقت دنده است. رمز ماندگاری زن در همین ویژگی های زنانه بوده و زیبایی و کمالش در آن خصوصیات است. اگر زن از این سرشت بگریزد و مرد گونه شود، نمی تواند وظیفه اش را انجام دهد، همان طور که دنده با راست شدن نمی تواند در بدن جایی داشته باشد.[9] منظور حدیث همین است. این حدیث به آیه ی زیر ماند: (خُلِقَ الْإِنسَانُ مِنْ عَجَلٍ)[10] «انسان از شتاب و عجله آفریده شده است.»

که به صورت مجاز به کار رفته است، زیرا (عجله) از عناصر موجود در بدن انسان نیست. در زبان عربی مجاز کاربرد بسیاری دارد[11]، پیامبر (ص) هم برای آموزش زیست شناسی و کالبد شناسی این سخن را نگفته اند، که برای سفارش درباره ی زنان بیان داشته اند.

مفسران معاصر مانند رشید رضا، محمد عبده، طاهر بن عاشور و سید قطب چنین دیدگاهی دارند. سید قطب در توضیح آن می گوید: « این حدیث و آیات مشابه آن در قرآن، از کیفیت و عناصر آفرینش حوا سخن نمی گوید، و تمام روایت هایی که گفته اند حوا از دنده ی آدم آفریده شده بخشی از اسرائیلیات بوده و نمی توان بر آن ها اعتماد کرد»[12] شاید همگونی واژه ای میان متون تورات و احادیث باعث شده اکثر مفسران چنین برداشت هایی داشته باشند. دانشمندانی که از یهودیت به اسلام گرویده اند در پخش و جا اندازی این تفسیرها نقش به سزایی داشته اند.

  1. قرآن برخلاف آنچه در کتاب های تحریف شده ی تورات و انجیل آمده، نگفته است که حوا، آدم را گول زده و به اشتباه واداشته است. بدین گونه هر دو را در نیکی و صلاحیت برابر دانسته و یکی را سرچشمه ی بدی و پلشتی به شمار نمی آورد تا هر کدام مورد خطاب خداوند قرار گیرند: (وَلاَ تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ)[13] « ولي به اين درخت ، نزديك نشويد ( و از آن نخوريد ، كه اگر چنين كنيد ) از زمره ستمكاران خواهيد شد.» و در تأثیر پذیری از شیطان برابر باشند: (فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ)[14] « سپس اهريمن آنان را وسوسه كرد» و در ارتکاب گناه نیز برابر: (فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ)[15] « هنگامي كه از آن درخت چشيدند» در نتیجه مساوی گردند: (بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ)[16] «عورات خويش بديدند ، و ( براي پوشاندن شرمگاه‌هاي خود ) شروع به جمع‌آوري برگهاي ( درختان ) بهشت كردند و آنها را بر خود افكندند.» ندا و توبیخ الهی برابر آمد: (وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَن تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ)[17] « پروردگارشان ( به سرزنش ايشان پرداخت و خطاكاري آنان را متذكّر شد و ) فريادشان زد كه آيا شما را از آن درخت نهي نكردم.» توبه و پوزش هم برابر بود: (‏ قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ ‏)[18] « ‏ ( آدم و همسرش ، دست دعا به سوي خدا برداشتند و ) گفتند : پروردگارا ! ما ( با نافرماني از تو ) بر خويشتن ستم كرده‌ايم و اگر ما را نبخشي و بر ما رحم نكني از زيانكاران خواهيم بود.» حتی آیات قرآن مسئولیت بزرگ تر را بر دوش آدم می نهد: (وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى)[19] « آدم از فرمان پروردگارش سرپيچي كرد و راه را گم کرد» (‏ فَتَلَقَّى آدَمُ مِن رَّبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ‏)[20] « ‏ سپس آدم از پروردگار خود كلماتي را دريافت داشت ( و با گفتن آنها توبه كرد ) و خداوند توبه او را پذيرفت . خداوند بسيار توبه‌پذير و مهربان است.»
  2. قرآن در میزان پاداش و دستمزد، زن و مرد را که مقررات دینی را انجام دهند، برابر می داند: (‏ إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً ‏)[21] « ‏ مردان مسلمان و زنان مسلمان ، مردان باايمان و زنان باايمان ، مردان فرمانبردار فرمان خدا و زنان فرمانبردار فرمان خدا ، مردان راستگو و زنان راستگو ، مردان شكيبا و زنان شكيبا ، مردان فروتن و زنان فروتن ، مردان بخشايشگر و زنان بخشايشگر ، مردان روزه‌دار و زنان روزه‌دار ، مردان پاكدامن و زنان پاكدامن ، و مرداني كه بسيار خدا را ياد مي‌كنند و زناني كه بسيار خدا را ياد مي‌كنند ، خداوند براي همه آنان آمرزش و پاداش بزرگي را فراهم ساخته است.»

(‏ مَنْ عَمِلَ صَالِحاً مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ ‏)[22] « ‏ هركس چه زن و چه مرد كار شايسته انجام دهد و مؤمن باشد ، بدو ( در اين دنيا ) زندگي پاكيزه و خوشايندي مي‌بخشيم و ( در آن دنيا ) پاداش ( كارهاي خوب و متوسّط و عالي ) آنان را بر طبق بهترين كارهايشان خواهيم داد».

  1. برابری باعث توجه به طرف مقابل و در نتیجه خوشبختی در زندگیست: (هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ)[23] « آنان پوشش شمايند و شما پوشش آنانيد». (الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ)[24] « زنان ناپاك ، از آنِ مردان ناپاكند ، و مردان ناپاك ، از آنِ زنان ناپاكند ، و زنان پاك ، متعلّق به مردان پاكند ، و مردان پاك ، متعلّق به زنان پاكند.»
  2. زن و مرد در حقوق و تکالیف برابرند: (وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ)[25] « و براي همسران ( حقوق و واجباتي ) است ( كه بايد شوهران اداء بكنند ) همان گونه كه بر آنان ( حقوق و واجباتي ) است كه ( بايد همسران اداء بكنند ) به گونه شايسته‌اي ( كه برابر عرف مردمان و موافق با شريعت اسلام باشد).»
  3. و نیز برابرند در حمل امانت دعوت، اصلاح، مشارکت در اجتماع، امر به معروف و نهی از منکر، اصلاحات سیاسی و اجتماعی و … زیرا اصلاح و کار همگانی به کوشش تمام نیروها نیازمند است، همان گونه که اهریمنان از تمام توان و لشکریانشان بهره می برند: (‏ الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ ‏ ‏ وَعَدَ الله الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُّقِيمٌ ‏)[26] « ‏ مردان منافق و زنان منافق همه از يك گروه ( و يك قماش ) هستند . آنان همديگر را به كار زشت فرا مي‌خوانند و از كار خوب باز مي‌دارند و ( از بذل و بخشش در راه خير ) دست مي‌كشند . خدا را فراموش كرده‌اند ( و از پرستش او روي‌گردان شده‌اند ) ، خدا هم ايشان را فراموش كرده است ( و رحمت خود را از ايشان بريده و هدايت خويش را از آنان دريغ داشته است ) . واقعاً منافقان فرمان‌ناپذير ( و سركش و گناهكار ) هستند . ‏ خداوند به مردان و زنان منافق ، و به همه كافران وعده آتش دوزخ داده كه جاودانه در آن مي‌مانند ، و دوزخ براي ( عِقاب و عذاب ) ايشان كافي است . ( علاوه از آن ) خدا آنان را نفرين و از رحمت خود به دور داشته و داراي عذاب هميشگي خواهند بود.»

پس از این دو آیه خداوند در طرف مقابل می فرماید: (‏‏ وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللّهُ إِنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ‏ ‏ وَعَدَ اللّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ‏)[27] « ‏ مردان و زنان مؤمن ، برخي دوستان و ياوران برخي ديگرند . همديگر را به كار نيك مي‌خوانند و از كار بد باز مي‌دارند ، و نماز را چنان كه بايد مي‌گزارند ، و زكات را مي‌پردازند ، و از خدا و پيغمبرش فرمانبرداري مي‌كنند . ايشان كسانيند كه خداوند به زودي ايشان را مشمول رحمت خود مي‌گرداند . ( اين وعده خدا است و خداوند به گزاف وعده نمي‌دهد و از وفاي بدان هم ناتوان نيست . چرا كه ) خداوند توانا و حكيم است . ‏ خداوند به مردان و زنان مؤمن بهشت را وعده داده است كه در زير ( كاخها و درختهاي ) آن جويبارها روان است و جاودانه در آن مي‌مانند ، و مسكنهاي پاكي را در بهشت جاويدان بدانان وعده داده است ( كه جاي ماندگاري هميشگي و زندگي سرمدي است . از همه مهمتر خداوند خوشنودي خود را بديشان وعده داده است كه ) خوشنودي خدا بالاتر از هر چيز است . پيروزي بزرگ همين است.»

  1. همچنین برابرند در اشتغال و مالکیت: ( ‏ ‏ وَلاَ تَتَمَنَّوْاْ مَا فَضَّلَ اللّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُواْ وَلِلنِّسَاء نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُواْ اللّهَ مِن فَضْلِهِ إِنَّ اللّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيماً ‏)[28] « ‏ آرزوي چيزي نكنيد كه خداوند برخي از شما را با ( اعطاي ) آن بر برخي ديگر برتري داده است ( و مردان را در بعضي از چيزها بر زنان ، و زنان را در بعضي از چيزها بر مردان فضيلت داده و مرحمت روا ديده است ) . مردان نصيبي دارند از آنچه فراچنگ مي‌آورند و زنان ( هم ) نصيبي دارند از آنچه به دست مي‌آورند ( و هر يك از زنان و مردان داراي سرشتي و حقوقي فراخور حال خود مي‌باشند . پس با تلاش و كوشش شبانه‌روزي رحمت و بركت خداي را بجوئيد ) و طلب فضل او كنيد . بيگمان خداوند ( كاملاً ) آگاه از هر چيزي بوده ( و به هر نوعي ، چيزي بخشيده است كه شايسته‌اش بوده است ).»

بدین ترتیب هر جا مساوات باعث عدالت و نیکی باشد، اسلام آن را میان زن و مرد مقرر کرده و تبعیض را حرام دانسته است؛ تبعیضی که یکی را بر دیگری برتری داده یا تحقیر می کند. رسول الله (ص) فرموده اند: «مردم همانند دانه های شانه برابرند»[29] و «زنان یاور مردانند»[30] این بانگی است شگفت انگیز و سخنی است نوین که بشریت پس از قرن هایی پیاپی که بر زنان ستم روا داشته و آنان را نسبت به مردان بی ارزش دانسته است، آن را می شنود.

وی گفته است: به جز عبدالله بن عمر العمری سایر راویان سند مورد اعتمادند و امام احمد و ابن ابی شیبه این حدیث را روایت کرده اند. سند حدیث مذکور دو اشکال دارد: 1- العمری مجهول الهویه است 2- از احادیث شاهد ندارد، که بدین سبب از رتبه ی احادیث حسن و صحیح کمتر است. باید دانست این سخنان درباره ی سند حدیث گفته شده، ولی این حدیث از لحاظ مفهومی صحیح است.

اصل همان احکامی است که زن و مرد را برابر می داند و اگر در جایی مساوات نباشد، عدالت پا به میدان می گذارد که فراتر از مساوات است.

پرسش: آیا مواردی هست که مساوات، عدالت نباشد؟ پاسخ: بله، در موارد گوناگونی مساوات، عدالت نیست که بر آن اساس احکامشان نیز متفاوت می شود. این تفاوت نخواسته از منزلت زن یا مرد بکاهد یا یکی را از دیگری فراتر یا فروتر بداند، که می خواهد با توجه به واقعیات یا مصلحت های برتر و معتبر و تفاوت گذاشتن، عدالت را پیاده کند. روشن است که هر قانون و حکمی بدون توجه به مرد یا زن بودن، اهداف و ملاک های دیگری را رعایت می کند، لذا نمی توان هر قانونی را بر مبنای مرد یا زن و تفاوت هایشان تفسیر کرد.

در اسلام سه رتبه و اصل به نام مساوات، عدالت و احسان وجود دارد که عمل به هر کدام با توجه به دو تای دیگرست و هر یک در کنار دیگران روا، ناروا و یا بی اهمیت می شود؛ مساوات امریست پسندیده و زیربنای احکام، اما گاهی با عدالت متعارض می شود. عدالت نیز گاهی با احسان در تعارض می افتد. مثال: اگر دو کارگر داشته باشی که یکی کهنسال یا ناتوان باشد و دیگری نیرومند، و هر دو یک کار سخت انجام دهند، تو بر اساس مساوات به آن دو که یک کار را در یک زمان به پایان رسانده اند پاداش می دهی. اما این مساوات با عدالت ناسازگار است، زیرا بر مبنای عدالت باید به کهنسال یا ناتوان مقداری در کار تخفیف دهی ولی همان پاداش را بدهی. همچنین کارمندی که عیال وار و بچه دار است با کارمندی که مجرد است در قبال یک کار، حقوق برابر می گیرند، این نیز مساوات است ولی عدالت نیست.

دو برادر حقیقی که از پدرشان به طور برابر ارث می برند، اگر یکی میلیونر و دیگری تهیدست و بدهکار باشد، دادن میراث برابر به آنان مساوات و عدالت هست ولی احسان نیست، زیرا با توجه به احسان باید یکی را بر دیگری برتری دهیم. در برخی آیات خداوند مساوات و عدالت را (بدی) نامیده است: (وَجَزَاء سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا)[31] « كيفر هر بدي ، كيفري همسان آن است.» در جای دیگری آن ها را (تجاوز) نامیده: (فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُواْ عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ)[32] « هر كه راه تعدّي و تجاوز بر شما را در پيش گرفت ، بر او همانند آن ، تعدّي و تجاوز كنيد.» این نوع نامگذاری دلالت دارد که مساوات عادلانه در همه جا شایسته نیست و (إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ)[33] « خداوند به دادگري ، و نيكوكاري دستور مي‌دهد.».

راغب اصفهانی می گوید: «عدالت یعنی برابری در پاداش، خواه خوب باشد خواه بد، و احسان یعنی خوبی را چند برابر کردن و از بدی کاستن». بی تردید احسان برتر از عدالت است.

بنابراین از نظر اسلام نگرش هایی که در پی برابری زن و مرد هستند، ناتمام و ناکام بوده و نمی توانند عدالت و آسایش را در جامعه پیاده کنند و زن را خوشبخت گردانند و خواه ناخواه به تبعیض منجر می شود. فمینیسم تبعیض مثبت (positive discrimination) را پذیرفته است. در توافقنامه (CEDAW) اشاره شده: تبعیضی که بر اساس آن زن بتواند به فرصت هایی بهتر یا حقوقی دلخواه دست یابد، تبعیض ناروا و منفی نیست.

مساوات کامل از فریضه ی همانندی کامل بین زن و مرد زایش می یابد، که فریضه ای است باطل، زیرا زن و مرد در کالبد و نقش بسیار متفاوتند، اگر این دو به طور کامل همانند و همسان بودند زندگی به نیستی می گرایید، مانند انگشتان دست که اگر همانند و برابر بودند نمی توانستند به درستی نقش خود را انجام دهند. برخی مفسران از آیه ی (‏ بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَن نُّسَوِّيَ بَنَانَهُ )[34] «‏ آري ! ( آنها را گرد مي‌آوريم ) ما حتّي مي‌توانيم سر انگشتان او را ( كه يكي از دقائق اندام بدن است ) كاملاً همسان خودش بيافرينيم ( و به حال اوّل بازگردانيم ).» چنین برداشتی دارند. و نیز دنده های بدن اگر همگی برابر بودند، چالش هایی در پی می آمد. با تصور چنان مساواتی است که زندگی لنگ و مختل می گردد، گر چه این مساوات در عمل هرگز رخ نمی دهد. مساوات پیش از آن که مفهومی ریاضی و هندسی باشد مفهومی اجتماعی و بشریست، گر چه در ریاضیات و اشکال هندسی مساوات با اندازه های میلی متری شدنی و ممکن است ولی در جهان بشری که با تنوع، تداخل و تفاوت در توانایی و نقش همراهست، فقط مفهوم عدالت شایستگی دارد و اگر خوشبختی، رشد و تعادل با عدالت تحقق نیافت، احسان خشت آخر را می گذارد.

جامعه ای خواستار برابری کامل است که پیوسته به سبب نداشتن ملاک های ارزشمند عادلانه، قوانین ثابت، همبستگی حقیقی، مهر و دوستی بین مردم، روحیه ی جمع گرایی و اجتماعی بودن، احترام به ارزش های غیر مادی و … در نگرانی و پریشانی واقعی است، بنابراین وجود چنین نگرشی در غرب توجیه پذیر است، چون پلاکارد، نماد و عنوانی است برای خواسته ها و اوضاعی بهتر یا مقاومتی است رو در روی کسانی که زن را پست یا کمتر از مرد می دانند.

—————————————————————

منبع: فمینیسم جنبش های آزادی بخش زنان /مؤلف: مثنی امین الکردستانی /مترجم: عبدالظاهر سلطانی /انتشارات: مشهد:حافظ ابرو، 1388

[1]– راغب اصفانی، المفردات فی غریب القرآن.

[2]– همان.

[3]– به تعبیری دیگر خداوند مساوات را در تمام احکام دینی رعایت کرده است، به جز امور اندک و محدودی که برای تحقیق عدالت – که مفهومی بسیار فراگیرتر و گسترده تر از مساوات است- مساوات رعایت نشده است.

[4]– نساء/1.

[5]– راشد الغنوشی، همان، ص 7.

[6]– بخاری، ج 3، شماره 3153، و مسلم، ج 3 شماره 1468.

[7]– روم/21.

[8]– جمعه/2.

[9]– بسیاری از فمینیست ها از زن می خواهند که مرد باشد، این ثمره ی نقصی است که در آنان کاشته شده است. این نگرش زن و مادینه بودن را بی ارزش کرده وبه نرینه بودن ارج می گذارد، گویا فقط مرد، انسان کامل است وهر کس می خواهد انسان باشد باید مرد شود. اسلام اجازه نمی دهد زن به مرد تبدیل شده یا مرد همانند زن گردد، چون نیرنگ و پیروی کورکورانه بوده وباعث تحقیر زن یا مرد شده ودیگری را برتری می دهد. مرد هرگز نمی تواند زن شده و زن هم نمی تواند مرد شود، به کوری چشم فیلم های غربی که از زن می خواهند در کشتار، جنایت و سرکردگی گروه های قاچاق و مواد مخدر درآید تا همانند و برابر مرد به شمار آید.

[10] – انبیاء: 37

[11] – مجاز یعنی کاربرد یک واژه برای واژه ای دیگر به خاطر ارتباطی که بین آن هاست. مجاز بر دو نوع است: مجاز مرسل، و آن وقتی است که ارتباط بین اسم و مسمی باشد، مانند نام گذاری یک چیز به نام مکانش یا بر اساس آنچه که بوده یا خواهد بود و … و اگر ارتباط به خاطر شباهت باشد، مثل به کار بردن واژه ی ماه برای زن یا شیر برای فرد شجاع و … از نوع دوم مجاز است.

[12] – الغنوشی، همان، ص 15.

[13] – اعراف/19 آوردن شناسه و ضمیر دوتایی در آیات روشن و هدفمند است، زیرا می توانست همانند بسیاری از آیات و متون دیگر به صورت مفرد بیاورد.

[14] – اعراف/20.

[15] – اعراف/22.

[16] – اعراف/22.

[17] – اعراف/22.

[18]– اعراف/23.

[19] – طه/121.

[20] – بقره/37.

[21] – احزاب/35.

[22] – نحل/97.

[23] – بقره/187.

[24] – نور/26.

[25] – بقره/228.

[26] – توبه/67 و 68.

[27] – توبه/71 و 72.

[28] – نساء/32.

[29] – محمد بن سلامه القضاعی در مسند الشهاب آن را از انس بن مالک روایت کرده است.

[30] – سنن ترمذی، ج 1، ص 190؛ مبارکفوری در تحفه الاحوذی، ج1، ص 312.

[31] – شوری/40.

[32] -بقره/194.

[33] – نحل/90.

[34] – قیامه/4.

۲ نظر:

  1. نفس

    فمنیست از زن نمیخواهد مرد باشد میخواهد خودش باشد یک زن با تمام حقوق برابر.عدل یعنی تقسیم مساوات یک چیز.پس ارث چیست؟آیا عدل است؟

  2. سلام
    دوست ارجمند فیمینست همین نیست…
    در مورد ارث در همین سایت مقالاتی هست که به این موضوع چرداخته مطالعه فرمایید…
    خداوند به هیچ کدام از بندگانش ظلم نمی کند بدون شک …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس