جايگاه نماز در قرآن وکلام بزرگان
جايگاه نماز در قرآن وکلام بزرگان
نویسنده: واحد ترجمه و تدوین نوگرا
خداوند، كساني را كه تنبلي ميكنند و نماز را ضايع مينمايند، مذمت نموده است.
چنانچه ميفرمايد:]إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلاَةِ قَامُوا كُسَالَى يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلاَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلاَّ قَلِيلاً[.[نساء:142]
(همانا منافقان، خدا را فريب مي دهند در حالي كه خداوند، آنان را فريب مي دهد. و هنگامي كه براي نماز بر ميخيزند با سستي و تنبلي، و براي نشان دادن مردم، نماز ميخوانند. و خدا را فقط اندكي ياد ميكنند).
از آنجا كه نماز از اهميت بسيار والايي برخوردار است، خداوند اعمال رستگاران را با نماز آغاز نموده و با نماز به پايان رسانيده است .
چنانكه ميفرمايد:]قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ (1)الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاَتِهِمْ خَاشِعُونَ(2)وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ(3)وَالَّذِينَ هُمْلِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ(4)وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ(5)إِلاَّ عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ(6)فَمَنْ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمْ الْعَادُونَ(7)وَالَّذِينَ هُمْ لأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ(8) وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْيُحَافِظُونَ[.[مؤمنون: ا ـ 9]
(همانا مؤمنان، رستگار شدند. آن كساني كه در نمازشان، خشوع دارند، و از كارهاي بيهوده، روي ميگردانند، زكات اموالشان را ميپردازند و شرمگاهايشان را حفاظت ميكنند بجز همسران و كنيزان خود. كه در اين صورت، قابل سرزنش نيستند. و كساني كه غير از اين را دنبال كنند، آنان تجاوزكارند.ـ همچنين مؤمنان رستگارـ كساني هستند كه امانت دارند و به عهد و پيمان خود، وفا ميكنند و از نمازهايشان محافظت ميكنند).
نماز، اولين چيزي است كه روز قيامت، بنده بخاطر آن محاسبه مي شود و اگر نمازش، پذيرفته شود رستگار ميگردد و اگر نمازش، پذيرفته نشود، ناكام ميگردد و زيان مي بيند.
قرآن میفرماید:
﴿ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَقْرَبُواْ الصَّلاَةَ وَأَنتُمْ سُكَارَى حَتَّىَ تَعْلَمُواْ مَا تَقُولُونَ وَلاَ جُنُباً إِلاَّ عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىَ تَغْتَسِلُواْ﴾[النساء: 43].
« اي كساني كه ايمان آوردهايد ! در حالي كه مست هستيد به نماز نايستيد تا آن گاه كه ميدانيد چه ميگوئيد ، و به نماز نايستيد در حالي كه جنب هستيد تا آن گاه كه غسل ميكنيد ، مگر اين كه مسافر باشيد . ».
﴿وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ﴾ (البقرة: 238).
«و براى خداوند فروتنانه [به عبادت] بايستيد».
قرآن کریم به سه چیز بسیار مهم و قابل تأمل در نماز، یعنی خشوع، محافظت و دوام اشاره فرموده است:
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ.(مؤمنون: 1-2)
«مؤمنان رستگار شدند * آنها كه در نمازشان خشوع دارند».
وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ (مؤمنون / 9)
«و آنها كه بر نمازهايشان مواظبت مىنمايند».
الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ (معارج / 23)
«آنان كه همواره بر نمازشان مداوم و پايدارند».
نماز هر نمازگزاری باید این سه ویژگی را داشته باشد.
﴿وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي﴾ (طـه: 14)
«و بر پا كن نماز را براى ياد كردن من»
﴿إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ﴾ (العنكبوت: 45)
«يقيناً نماز از كارهاى زشت، و كارهاى ناپسند باز مىدارد».
﴿وَأَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ﴾ (هود: 114)
«و بر پا كن نماز را دو طرف روز و ساعتى چند از شب هر آئينه طاعات دور ميكنند گناهان را».
قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَأَقِيمُواْ وُجُوهَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ .اعراف/29
بگو : پروردگارم ( همگان را در هر زمان و مكاني ) به دادگري فرمان داده است ، و ( دستور او ) اين ( است ) كه در هر عبادتي رو به خدا كنيد و از وي مخلصانه اطاعت نمائيد و او را صادقانه بپرستيد . خداوند همان گونه كه شما را در آغاز آفريده است ، ( به همان سادگي پس از مرگ شما را زنده ميكند و به سوي او ) برميگرديد .
وَأَنْ أَقِيمُواْ الصَّلاةَ وَاتَّقُوهُ وَهُوَ الَّذِيَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ .انعام/72
و ( از سوي خدا به ما دستور داده شده است ) اين كه نماز را به گونه شايسته بخوانيد و از خدا بترسيد و ( اوامر او را اجرا كنيد ؛ چه ) او است كه در پيشگاهش گردآورده ميشويد ( و حساب و كتاب پس ميدهيد ) .
قُل لِّعِبَادِيَ الَّذِينَ آمَنُواْ يُقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَيُنفِقُواْ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرّاً وَعَلانِيَةً مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِيَ يَوْمٌ لاَّ بَيْعٌ فِيهِ وَلاَ خِلاَلٌ. ابرهیم/
«(ای محمد(ص) بگو به بندگان مؤمن من: بايد نماز را بگونة شايسته بخوانند واز آنچه برايشان داده ام مقداری را در پنهان وآشکار ببخشند پيش از آنکه روزی فرا رسد که در آن معامله ودوستی نيست».
نماز رابطة مستقيم بين بنده و پروردگار اوست، نماز مناجات بين مخلوق وخالق مي باشد. نماز لذت بخش دلها، نزديكي و انس با رب العالمين است. نماز سبب نور در چهره و اصلاح در قلب مي باشد. نماز قلبها را پاك نموده وگناهان را مي زدايد و انسان مؤمن را از گناهان كبيره و صغيره و اعمال زشت و حرام باز مي دارد.
خداوند تبارك وتعالي مي فرمايد:
اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ . عنکبوت/45
( اي پيغمبر ! ) بخوان آنچه را كه از كتاب ( آسماني قرآن ) به تو وحي شده است ، و نماز را چنان كه بايد برپاي دار . مسلّماً نماز ( انسان را ) از گناهان بزرگ و از كارهاي ناپسند ( در نظر شرع ) بازميدارد ، و قطعاً ذكر خدا و ياد الله ( از هر چيز ديگري ) والاتر و بزرگتر است ، و خداوند ميداند كه شما چه كارهائي را انجام ميدهيد ( و سزا و جزايتان را خواهد داد ) .
أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِن قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ . حدید/16
آيا وقت آن براي مؤمنان فرا نرسيده است كه دلهايشان به هنگام ياد خدا ، و در برابر حق و حقيقتي كه خدا فرو فرستاده است ، بلرزد و كرنش برد ؟ و آنان همچون كساني نشوند كه براي آنان قبلاً كتاب فرستاده شده است و سپس زمان طولاني بر آنان سپري گشته است ، و دلهايشان سخت شده است ، و بيشترشان فاسق و خارج ( از حدود دين خدا) گشتهاند .
وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْالعلق/19
«سجده كن و نزديك شو»
یعنی به نماز خواندن خود ادامه بده در برابر آفريدگار خويش و بدين وسيله به پروردگارت نزديك شو.
نماز از بزرگترین ارکان عملی اسلام است و اهمیت وجایگاه آن براساس آیاتی که بیان شد واضح است، اما مهمتر از آن خشوع و فروتنی در نماز است که از ضروریات و واجبات می باشد، زیرا که دشمن خدا، ابلیس، قسم خورده و عهد بسته که بنیآدم را گمراه کند و آنها را دچار فتنه و آشوب کند شاید که شیطان نتواند انسان مسلمان را از نماز خواندن باز دارد اما قطعا سعی خواهد کرد که اورا از نماز غافل گرداند.
ثُمَّ لآتِيَنَّهُم مِّن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَن شَمَآئِلِهِمْ وَلاَ تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ .(اعراف / 17)
«سپس از پیش رو و از پشت سر و از طرف راست و چپ و از هر جهت به سراغ ایشان میروم و گمراهشان میسازم».
شیطان از انواع وسائل و وسوسهها استفاده میکند تا انسان را از نماز بازدارد و او را از لذت عبادت و اجر و ثواب محروم کند و بسیاری از مردم در این کار تسلیم وی شدهاند، زیرا اولین چیزی که در عبادت از بین میرود خشوع است. در این عصر، که عصر آشوب و فتنه است، گفتار حذیفهt در این مورد صدق میکند که فرمودند: اولین چیزی که از دین شما از بین میرود خشوع، و آخرین چیزی که از بین میرود نماز است، و بسیاری از نمازگزاران هستند که خیری در آنها نیست و از نمازشان بهرهای نمیبرند و ای بسا که داخل مسجد شوی و شخص فروتن و خاشعی را در آن نبینی.[1]
عباده بن صامتt مي گويد: شنيدم كه رسول الله r فرمود: «خَمْسُ صَلَوَاتٍ كَتَبَهُنَّ اللَّهُ عَلَى الْعِبَادِ فَمَنْ جَاءَ بِهِنَّ لَمْ يُضَيِّعْ مِنْهُنَّ شَيْئًا اسْتِخْفَافًا بِحَقِّهِنَّ كَانَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدٌ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ».
«خداوند، پنج نماز بر بندگانش، فرض نموده است. هر كس، آنها را بدون استخفاف، ادا نمايد و ضايع نگرداند، خداوند، عهد نموده است كه او را وارد بهشت نمايد».
عثمان ميگويد: شنيدم كه رسول الله r فرمود:«لايَتَوَضَّأُ رَجُلٌمُسْلِمٌ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ فَيُصَلِّي صَلاةً إِلاغَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا بَيْنَهُوَبَيْنَ الصَّلاةِ الَّتِي تَلِيهَا».
«هر فرد مسلماني كه خوب وضو بگيرد و نمازي بخواند، خداوند، گناهاني را كه از اين نماز تا نماز بعدي، انجام ميگيرد، ميبخشد.
نماز، باعث كفارة گناهان گذشته ميشود. عثمان بنعفانt ميگويد: شنيدم كه رسول الله r فرمود: «مَا مِنِ امْرِئٍ مُسْلِمٍ تَحْضُرُهُ صَلاةٌ مَكْتُوبَةٌ فَيُحْسِنُ وُضُوءَهَا وَخُشُوعَهَا وَرُكُوعَهَا إِلا كَانَتْ كَفَّارَةً لِمَا قَبْلَهَا مِنَ الذُّنُوبِ مَا لَمْ يُؤْتِ كَبِيرَةً وَذَلِكَ الدَّهْرَ كُلَّه».
«يعني هر فرد مسلماني كه نماز فرضي را در يابد و براي آن، خوب وضو بگيرد و خشوع آنرا بخوبي رعايت كند و ركوعش را هم درست انجام دهد، اين نماز، باعث كفارة گناهان گذشتهاش ميشود. البته بجز گناهان كبيره. (نياز به توبه دارند) و تمام عمر اينگونه است.[2]
