5- چگونه قرآن را خوب بخوانیم و بفهمیم؟ 10دستور العمل برای چگونگی عمل و فهم قرآن
5- چگونه قرآن را خوب بخوانیم و بفهمیم؟ 10دستور العمل برای چگونگی عمل و فهم قرآن
نویسنده : استاد خرم مراد
10 دستور العمل برای چگونگی عمل و فهم قرآن
در رابطه با طرز عمل در چهارچوب اصول عمومي ذكر شده بالا، چند دستور العمل مفيد خواهند بود.
مطالعه واژهها
اول: قبل از همه سعي كنيد به تعيين مفهوم كلماتي بپردازيد كه آنها را براي فهم متن، ضروري ميدانيد . (در اين باره) از ترجمه يا تفسير مختصري كه در اختيار داريد، ميتوانيد راهنمايي كسب كنيد. به لغت نامه هم نگاه كنيد، اما معاني آن را كافي تلقي نكنيد. ارتباط معنايي كلمه، در حالت كلي قرآن و ديدگاه جهاني آن بهترين راهنما برايتان خواهد بود.
ارتباط معنايي در متن
دوم: بعد از فهم كلمات و معاني مستقيم لغوي آنها، بخش قرآني را با توجه به ارتباط معنايي در متن بخوانيد.و سعي بكنيد كه بفهميد كه معني آن چيست. قسمتهاي قبلي و بعدي را بخوانيد. اگر در فهم دچار مشكل هستيد، تمام سوره را بخوانيد.
پيشينه تاريخي
سوم: هر چه ميتوانيد به جمع آوري معلومات تاريخي مربوطه بپردازيد، البته معلوماتي كه به طور قطع مستند باشند. در اين مورد احاديثي خواهيد يافت كه در آنها شأن نزولها بيان شدهاند. معلومات با ارزشي از آنها به دست خواهيد آورد. البته سه مورد را در ذهن خود داشته باشيد: نخست اين كه اين احاديث وقايع هنگام نزول وحي را به طور كامل بيان نميكنند، بلكه حالاتي در آنها بيان شده است كه با آن زمان مربوط و قابل اطلاق تلقي شده است. دوم اين كه با توجه به نزول وحي، گواهي متن داراي اهميت زيادي است. در هنگام قبول معلومات تاريخي نبايد آن ( گواهي متن) را ناديده گرفت. سوم اين كه معلومات تاريخي نبايد در زمان مطابقت دادن متن با وضعيت فعلي شما، در فهمتان مانع ايجاد كند.
اصل معاني
چهارم: بعد از درك معاني لغوي، تا آنجا كه امكان داشته باشد، سعي كنيد اين را بفهميد كه اولين شنوندگان آن، چه مفهومي از آن فهميدهاند. فهميدن معناي لغوي ميتواند كار آساني باشد، اما پس از گذشت چهارده قرن، در زمينه يك فرهنگ ديگر، شناسايي اصل معاني كار مشكل و پيچيدهاي است. اينجا جاي بحث از اين مشكلات نيست، من فقط به شما هشدار ميدهم.
انطباق دادن بر وضعيت خود
پنجم: كار دوم شما اين است كه متن را با توجه به وضعيت خود بخوانيد و بفهميد. اين كار هم به همان ميزان بزرگ است كه تعيين اصل معاني. به ويژه اگر نميخواهيد كه درگير جستجوي معاني مدنظر خود از درون قرآن باشيد. اين نيست كه من آنها را بي اهميت قلمداد كنم، بلكه اين امكان وجود ندارد كه اينجا در اين رابطه از مسائل پيچيدهي تعبير بحث بكنيم. اين عملي است كه نه ميتوانيد آن را ناديده بگيريد و نه از آن گريزي داريد. اگر شما فقط اصول اساسي را در نظر داشته باشيد و آنها را رعايت كنيد، يعني با ذهني باز به سوي قرآن برويد و سخني را كه به نظر خودتان صحيح است را از زبان قرآن بيان نكنيد، ميتوانيد از اين گرهها در امان باشيد. اين امكان هم وجود دارد كه به جاي مسائل فقهي و اخلاقي پيچيده، به پيام ضروري زندگي خود توجه كنيد. برخي اوقات اين امكان وجود دارد، بلكه ضرورت مييابد كه با توجه به اوضاع خود، براي درك مقصد و اهميت حقيقي قرآن، اصطلاحات امروزي مورد استعمال قرار بگيرند. اما اين كار تا آن حد انجام شود كه معاني اصلي واضح مستقيماً برقرار بمانند و اصطلاحات اصلي در آن گم نشوند.
معاني دور از ذهن و غير مربوط
ششم: به معاني دور از ذهن كه يك انسان معمولي نتواند بفهمد نپردازيد و به طرف معانياي نرويد كه با زندگي شما و يا زندگي اولين ايمان آورندگان به قرآن ربطي نداشته باشد.
سطح علم و هوش
هفتم: در هرسطحي از علم و هوش هستيد، در همان سطح، معاني قرآني را فهم كنيد. اما براي اين كه گمراه نشويد، سطح علمي اولين مخاطبان آن را ناديده نگيريد. چنين نباشد كه قرآن را با مفهوم مدنظر خود شروع به خواندن بكنيد.
علم موجود بشري
هشتم: هيچ گريزي از اين حقيقت نيست كه هركس علم خود را در فهم قرآن مورد استفاده قرار خواهد داد. حقيقت اين است كه بايد به اين علم مجهز باشيد كه با معيارهاي قرآني به بررسي انتقادي مسائلي كه قرآن بيان ميكند، بتوانيد بپردازيد و از قرآن راهنمايي كسب كنيد و آن را با بيان زمانه خود بتوانيد بفهميد. باز تكرار ميكنم كه از دانش خود به هر ترتيب در فهم قرآن كمك بگيريد. اما علم نوين را با قرآن مورد تأييد قرار ندهيد. تمام اكتشافات علمي عصر حاضر را با قرآن مورد پيشگويي قرار ندهيد. بخصوص در مورد تئوريهاي علوم تجربي با احتياط عمل كنيد. براي اين كه چنين كاري همانند سطح ماسه زار تغيير ميكند. خواندن انيشتين، كوپرنيك، نيچه و برگوسن با قرآن به همان اندازه اشتباه است كه خواندن بقراط، افلاطون و ارسطو.
چيزي كه نميتوانيد بفهميد
نهم: بسياري از كلمات و آيات قرآني خواهند بود كه با هر نوع كوشش نميتوانيد آنها را بفهميد، چنين اتفاقي به اين دليل است كه يا علم شما كافي نيست و يا آنها زياد مشكل هستند. در اين صورت مشكلات خود را در جايي بنويسيد و جلو برويد. وقت خود را صرف مسائلي نكنيد كه در يك مرحله خاصي از استعداد شما بالاتر باشد.
سيرهي نبوي(ص)
براي فهميدن و جذب قرآن تا آنجا كه ميتوانيد، بايد به رسول اكرم(ص) نزديك شويد. زندگي پاك ايشان بهترين تصوير قرآن است و براي پيام و مفهوم آن مطمئن ترين راهنماست. اين زندگي قرآن زنده است. اگر ميخواهيد قرآن را ببينيد، رسول خدا( ص) را چنانكه ام المؤمنين عايشه صديقه (رض) فرموده ببينيد: كان خلقه القرآن : خلق ايشان قرآن بود. در برابر تفاسير بزرگ ابن جرير، ابن كثير، كشاف و رازي، سيرهي نبوي را بيشتر كمك حال خواهيد ديد. براي نزديك شدن به حضرت رسول(ص)، اقوال ايشان، يعني حديث بخوانيد و زندگي ايشان يعني سيره را تا آنجا كه ميتوانيد مورد مطالعه قرار دهيد. مشاهده خواهيد كرد كه اگر چه در قرآن زندگي نامهي مفصل وجود ندارد، اما بهترين شكل از بيان سيره وجود دارد. دوم اين كه سعي كنيد از سنت رسول خدا(ص) پيروي كنيد. به اين ترتيب ايشان و قرآن را درك خواهيد كرد. افزون بر آن اين كه: تو خدا را دوست خواهي داشت و خدا تو را دوست خواهد داشت.( آل عمران:31)
مقالات مرتبط:
1- چگونه قرآن را خوب بخوانیم و بفهمیم؟ داشتن ذهن جستجوگر پرسشگر
2- چگونه قرآن را خوب بخوانیم و بفهمیم؟ استفاده از کتاب های کمک مطالعه
3- چگونه قرآن را خوب بخوانیم و بفهمیم؟ چهار مرحله مهم برای مطالعه تفصیلی قرآن
4- چگونه قرآن را خوب بخوانیم و بفهمیم؟ یازده اصل مهم برای چگونگی فهم قرآن
——————————
نام کتاب: سفر به سوی قرآن/ مؤلف: استاد خرم مراد / ترجمه و تطبیق با نسخه دست نویس: نشر احسان
