معماری
خانه ---> فقه معاصر ---> احضار ارواح از دیدگاه اسلام

احضار ارواح از دیدگاه اسلام

احضار ارواح از دیدگاه
اسلام

دکتر یوسف قرضاوی / مترجم:
دکتر احمد نعمتی

سوال- مردم کشور ما
این روزها سخت سرگرم شده اند به قضیه ی احضار ارواح، و سوالاتی درباره ی اخبار
غیبی مربوط به آینده که در سینه ی فردای روزگار پنهان مانده است. و استمداد از
ارواح برای معالجه ی بیماریهایی که پزشکان از علاج آنها درمانده اند، و نیز، رفع
مشکلات حاد مردم. این موضوع چندان مردم را به خود مشغول ساخته است که دانش آموزان
دختر و پسر از درس و مشق دست می کشند و به دنبال یک عده اشخاص معلوم الحال راه می
افتند تا درباره ی احضار ارواح یعنی:یک پدیده ی به اصطلاح مجهول به گفتگو پردازند.

هیچ چیز این بدعت جدید
را میان مسلمانان رایج نساخته است مگر روزنامه نگاران ماهر و زبردست ما که می
توانند با نیروی توانمند و سحرآسای خود گربه را به جای شتر، جا زنند و از کاه کوهی
بسازند، و با دروغ پردازی و یاوه سرایی افکار و دلها و زبانهای مردم را به خود
مشغول سازند. نکته ی حائز اهمیت این است که مردم درباره ی این نوع قضایا که، شنیده
یا خوانده اند یا برای آنان روایت کرده اند، به دین و عالمان دینی روی می آورند و
رأی و نظر قطعی را از آنان درخواست می کنند.

حال، این چیزهای مخفی
و پنهانی که وسایل و قلمها را به حرکت در می آورند، و جوابهای صحیح یا نادرست را
بر روی کاغذ می نویسند، چه هستند؟ارواح مردگانند؟یا ارواح جنیان؟ یا نوعی چشم بندی
و تردستی است؟ آیا اصولا” می توان ارواح مردگان را از عالم برزخ احضار نمود؟
یا می توان در ارتباط با امور غیبی، از ارواح سوال کرد؟ و اگر در مورد یک قضیه ی
غیبی به ما خبری بدهند، می توان آن را تصدیق نمود؟ و یا اصلا” شناسایی پدیده
های غیبی امکان پذیر است؟

آیا می توانیم جهت
درمان بیماریهای صعب العلاج یا بیماری هایی که علم پزشکی تا کنون از مداوای آنها
ناتوان مانده است، به احضار ارواح و هپنوتیزم پناه ببریم؟ لطفا” در این
زمینه، با بیان شافی و کافی در پرتو دلایل شرعی، ما را بهره مند سازید.

«شنونده ای سرگردان از
قاهره»

 

جواب: شکی نیست که مردم در برابر این نوع سوالات، سرگردان و متحیر می شوند؛ از هر
کسی درباره ی آن چیزهایی که می شنوند که با گفتار دیگری در تناقض است.

مردم می خواهند از
طریق یک دیدگاه صحیح و صریح دینی که حق مطلب را ادا کند، و مردم را به راه راست
هدایت نماید، خود را از این حیرت و سرگردانی برهانند.

آنچه نمی توان روی آن
انگشت انکار گذاشت، این است که برخی چیزهای پنهان و پوشیده وجود دارند، که در
جلسات احضار ارواح آشکار می شوند، و شمار زیادی با چشم خود می بینند که آنها ظروف
و اشیاء و به دنبال آن قلمها را به حرکت در می آورند، و گاه صحیح و گاه اشتباه،
پاسخ سوالات احضار کنندگان را می نویسند. انکار چنین مواردی از نظر کسانی که آن
پدیده را مشاهده نموده اند، به نوعی لجبازی و یا فرار از رویارویی با مسئله تلقی
می گردد.و به همین جهت جواب ندادن به این، مسایل مشکل را پیچیده تر خواهد کرد.

ما مومنان به ادیان
الهی، معتقد هستیم به این که در جهان هستی نیروهای سری و عوالم غیر محسوس زیادی
وجود دارند، از جمله:

1-ارواح مردگان:به
عقیده ی ما ارواح بعد از مرگ باقی هستند، وبا نابودی جسد نابود نمی شوند؛ متنعم یا
معذب خواهند شد. قرآن درباره ی ارواح شهداء می فرماید:

(أَحْيَاء عِندَ
رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ)آل عمران-169/170

«بلکه زنده اند و نزد
پروردگارشان روزی داده می شوند. به آنچه خدا از فضل خود به آنان داده است
شادمانند.»

و طبیعی است که این
برخورداری از نعمت خداوند مربوط به ارواح آنان است؛ زیرا اجساد چه بسا پوسیده و در
خاک پراکنده شده باشد.

از پیامبر اکرم(ص)
روایت شده است که مردگان صدای پای تشییع کنندگان را وقتی که از گورستان باز می
گردند، می شنوند.

نیز آن حضرت برای امت
تشریع فرموده اند که هرگاه بخواهند به اهل قبور سلام کنند، آنان را مورد خطاب قرار
دهند و بگویند:

«سلام بر شما، ای
ساکنان دیار مومنان، شما در این کاروان سابقین هستید و ما لاحقین هستیم.»

کسانی اینگونه مورد
خطاب قرار می گیرند که بشنوند و گفته ها را درک نمایند، و اگر چنین نبود، اینگونه
خطاب به منزله ی خطاب به معدوم و جمادات تلقی می شد؛ابن قیم در کتاب«الروح» می
گوید:«علمای سلف» اجماع دارند بر اینکه اموات، خطاب زندگان را می شنوند و می فهمند
و روایات زیادی در این باره از آنان رسیده است مبنی بر اینکه مردگان از اوضاع
زندگان که به زیارت آنان می آیند آگاهی دارند و از دیدارشان خوشحال می شوند.

چنین نظریه ای دلیلی
است بر اینکه، بنا به مقتضای اصول و مبانی اهل سنت، روح موجودی مستقل و قائم به
نفس خود می باشد، و قرآن و سنت و اقوال سلف و عقل و فطرت، بیانگر و مؤید این مطلب
می باشند. ابن قیم رحمه الله برای اثبات ایم مطلب بیش از یکصد دلیل اقامه نموده
است. خداوند متعال روح و نفس انسان را مورد خطاب قرار داده و به آن فرمان بازگشت و
دخول و خروج داده است، و نصوص صریح شریعت دلالت دارند بر اینکه روح و نفس، صعود و
تنزل و قبض و بسط و رفت و آمد دارد، و درهای آسمان به روی آن باز می شوند، و اینکه
روح به سجده می رود و سخن می گوید و …

2-ملائکه: آنان
مخلوقات نورانی نامرئی هستند که به وظایف مختلف از جمله محافظت از انسان و کتابت
اعمال و قبض روح او می پردازند:

(إِن كُلُّ نَفْسٍ
لَّمَّا عَلَيْهَا حَافِظٌ)طارق/4

«كسي وجود ندارد مگر
اين كه بر او نگهباني است ( كه او را مي‌پايد و پندار و كردار و گفتارش را ثبت و
ضبط و حفظ مي‌نمايد ) .»

(لَهُ مُعَقِّبَاتٌ
مِّن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللّهِ)رعد/11

« انسان داراي
فرشتگاني است كه به ( نوبت عوض مي‌شوند و ) پياپي از روبرو و از پشت سر ( و از همه
جوانب ديگر ، او را مي‌پايند و ) به فرمان خدا از او مراقبت مي‌نمايند .»

(وَإِنَّ عَلَيْكُمْ
لَحَافِظِينَ ‏‏ كِرَاماً كَاتِبِينَ ‏)انفطار-10/11

«بدون شكّ نگاهباناني
بر شما گمارده شده‌اند . نگاهباناني كه ( در پيشگاه پروردگار مقرّب و ) محترم
هستند و پيوسته ( اعمال شما را ) مي‌نويسند .»

(قُلْ يَتَوَفَّاكُم
مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ)سجده/11

«بگو : فرشته مرگ كه
بر شما گماشته شده است ، به سراغتان مي‌آيد و جان شما را مي‌گيرد»

(الَّذِينَ
تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلآئِكَةُ طَيِّبِينَ)نحل/32

« پرهيزگاران ، )
همانهائي كه ( به هنگام مرگ ) فرشتگان ( قبض ارواح ) جانشان را مي‌گيرند»

«فرشتگان بر آنان فرود
می آیند و می گویند:هان،بیم مدارید و غمگین مباشید.»

عالم ملائکه عالمی است
که با اطاعت و عبادت خدا سرشته شده است و ملائکه گرایشهای شهوانی ندارند تا آنان
را از طاعت و یاد خدا بازدارند:

(يُسَبِّحُونَ
اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ لَا يَفْتُرُونَ ‏)انبیاء/20

«شب و روز ( دائماً به
تعظيم و تمجيد خدا مشغولند و پيوسته ) سرگرم تسبيح و تقديسند و سستي به خود راه
نمي‌دهند .»

(لَا يَعْصُونَ
اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ)تحریم/6

«از خدا در آنچه
بديشان دستور داده است نافرماني نمي‌كنند ، و همان چيزي را انجام مي‌دهند كه بدان
مأمور شده‌اند .»

3. جن: جنیان یک عالم
روحانی دیگری هستند، و تفاوت آنان با ملائکه در این است که جنیان همانند انسان
مکلف می باشند،و به همین جهت خطاب قرآن متوجه هر دو گروه انس و جن است.

(يَا مَعْشَرَ
الْجِنِّ وَالْإِنسِ)رحمن/33

«اي گروه جنها و انسانها

در قرآن یک سوره کامل
درباره جنیان وارد شده است که در آن، جنیان ارتباط با خودشان و روابطی که با بعضی
انسانها دارند، گفتگو می کنند و بیان می دارد که بعضی از جنیان مسلمان و بعضی
منحرفند:

(فَمَنْ أَسْلَمَ
فَأُوْلَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَداً وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ
حَطَباً)جن-14/15

«آنان كه فرمانبردارند
، هدايت و خير را برگزيده‌اند . و امّا آنان كه ستمگر و بيدادگرند ، هيزم و هيمه
دوزخ هستند»

و خداوند متعال درباره
ی آنان می فرماید:

(إِنَّهُ يَرَاكُمْ
هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لاَ تَرَوْنَهُمْ)اعراف/27

«در حقیقت او و قبیله
اش، شما را از آنجا که آنها را نمی بینید می بینند.»

وقتی که این مطالب
پیرامون دنیای سه گانه ی فرشتگان و جنیان و ارواح، برای ما روشن شد، باید ببینیم
که این موجودات مخفی که ظروف و قلمها را به رحکت در می آورد از کدام یک این سه نوع
عالم می باشند؟

نمی توانیم بگوییم
آنها ارواح مردگانی هستند که دیروز با ما بوده اند، به دلیل اینکه بسیاری از این
ارواح احضار شده، به مطالبی می پردازند که به آنها مربوط نیست، و درباره ی چیزهایی
که از آنها آگاهی ندارند فتوا می دهند، و چیزهایی را که نمی دانند می گویند، و در
بسیاری از موارد دروغ می گویند، و به امور غیبی که ویژه ی خداوند متعال است دست
درازی می کنند نظر ما بر این نیست که ارواح مردگان آن قدر بیکار باشند که به چنین
کارهای عبث و بیهوده ای مشغول شوند. زیرا، ارواح مردگان یا در یکی از باغهای بهشتی
برخوردار از نعمت است، یا در یکی از درکات دوزخ مورد شکنجه و عذاب است! شگفت
اینجاست که تاکنون شنیده نشده است روح یک انسان کافر یا ظالم از عذابی که در قبر
بدان گرفتار شده و قرآن بیان داشته است که آنان به محض مرگ، بدان عذاب ها دچار
خواهند شد، صادقانه مردم را باخبر نموده باشد:

(وَلَوْ تَرَى إِذِ
الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلآئِكَةُ بَاسِطُواْ أَيْدِيهِمْ
أَخْرِجُواْ أَنفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنتُمْ
تَقُولُونَ عَلَى اللّهِ غَيْرَ الْحَقِّ) انعام/50

«. اگر ( حال همه
ستمگران ، از جمله اين ) ستمكاران را ببيني ( و بداني كه چه وضع نابهنجار و دور از
گفتاري دارند ) در آن هنگام كه در شدائد مرگ فرو رفته‌اند و فرشتگان دستهاي خود را
( به سوي آنان ) دراز كرده‌اند ( و بر بناگوششان تپانچه و بر پشتشان تازيانه مي‌زنند
و بديشان مي‌گويند : اگر مي‌توانيد از اين عذاب الهي ) خويشتن را برهانيد . اين
زمان به سبب دروغهائي كه بر خدا مي‌بستيد و از ( پذيرش ) آيات او سرپيچي مي‌كرديد
، عذاب خواركننده‌اي مي‌بينيد .»

(وَلَوْ تَرَى إِذْ
يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُواْ الْمَلآئِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ)انفال/50

« اگر ببيني ( اي
پيغمبر ! هول و هراس و عذاب و عقابي را كه به كافران دست مي‌دهد ) بدان گاه كه
فرشتگان جان كافران را مي‌گيرند و سر و صورت و پشت و روي آنان را ( از هر سو ) مي‌زنند»

(النَّارُ يُعْرَضُونَ
عَلَيْهَا غُدُوّاً وَعَشِيّاً وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ
فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ)غافر/46

«و آن آتش دوزخ است كه
بامدادان و شامگاهان آنان بدان عرضه مي‌شوند . 
( اين عذاب برزخ ايشان است ) و امّا روزي كه قيامت برپا مي‌شود ( خدا به
فرشتگان دستور مي‌دهد ) خاندان فرعون ( و پيروان او ) را به شديدترين عذاب دچار
سازيد .»

(فَلَوْلَا إِذَا
بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ/وَأَنتُمْ حِينَئِذٍ تَنظُرُونَ/ وَنَحْنُ أَقْرَبُ
إِلَيْهِ مِنكُمْ وَلَكِن لَّا تُبْصِرُونَ/ فَلَوْلَا إِن كُنتُمْ غَيْرَ
مَدِينِينَ/ تَرْجِعُونَهَا إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ/ فَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ
الْمُقَرَّبِينَ/ فَرَوْحٌ وَرَيْحَانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ/وَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ
أَصْحَابِ الْيَمِينِ/ فَنُزُلٌ مِّنْ حَمِيمٍ/ وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ/إِنَّ هَذَا
لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ)واقعه/83-95

« پس چرا هنگامي كه
جان به گلوگاه مي‌رسد ،  ( توانائي
بازگرداندن آن را نداريد ؟ ! ) .
و شما در اين حال مي‌نگريد ( و
كاري از دستتان ساخته نيست ) . ‏ ما به او نزديكتريم از شما ، وليكن شما نمي‌بينيد
. ‏ اگر شما مطيع فرمان ( يزدان ) نمي‌باشيد . اگر راست مي‌گوئيد ( كه خودتان
مقتدر و توانا هستيد ) روح را بازگردانيد .
و اما اگر ( شخص محتضر
) از زمره پيشگامان مقرّب باشد . همين كه مُرد ، بهره او راحت و آسايش و گلهاي
خوشبو و بهشت پرنعمت است . و اما اگر از ياران سمت راستيها باشد . از سوي ياران
سمت راستيها درودت باد ! و اما اگر ( شخص محتضر ) از جمله تكذيب‌كنندگان و گمراهان
( دست چپي ) باشد . ( همين كه محتضر مرد ) با آب جوشان از او پذيرائي مي‌گردد !
و به آتش دوزخ فروانداختن و جاي دادن در آن است . قطعاً اين ( چيزهائي كه
درباره پيشگامان و سمت راستيها و سمت چپيها گفته شد ) عين واقعيت است .»

این ها منازل و جایگاههای
ارواح انسانها بعد از مرگ است و بنا به صراحت آیات قرآن، فرجام ارواح تکذیب
کنندگان و گمراهان پس از مرگ ابتدا پذیرائی با آب جوشان و سرانجام ورود به دوزخ
خواهد بود.

چگونه ممکن است ارواح
کافران ملحد و نافرمان، از هر قید و بندی رها و آزاد باشند بطوری که بتوانند هر جا
بخواهند بروند، و به درخواستهر کسی جواب دهند و هیچگونه مراقب و نگهبانی برای آنان
نباشد؟!

بخاری و مسلم در صحیح
خود روایت کرده اند که پیامبر خدا(ص) دستور داد کشته های مشرکین را در چاهی
بیافکند؛ آنگاه، بر سر چاه تشریف آوردند و ایستادند و آن کشتگان را با نامهایشان
مورد خطاب قرار دادند و فرمودند: ای عتبة بن ربیعه، ای شیبةبن ربیعه،ای امیة بن
خلف، ای ابوجهل، ای …آیا وعده ی پروردگار را حق یافتید؟ من که وعده ی پروردگام
را حق یافتم. عمر(رض) گفت: ای رسول خدا(ص) آیا با مردگان سخن می گوئی؟! آن حضرت
فرمودند:قسم به کسی که مرا به حق مبعوث کرده است، شما سخنان مرا بهتر از آنان نمی
شنوید؛ البته، اینان توانایی جواب دادن را ندارد.

بنابراین، وقتی که این
ارواح نسبت به سوالات پیامبر(ص) که از لحاظ احساس روحانی سرآمد بشریت و از لحاظ
ارتباط با عالم غیب، از همه کس تواناتر است، توان پاسخگویی نداشتند، چگونه ممکن
است سایر انسان ها پیام آنان را دریافت کنند؟! بعضی برای اثبات جایز بودن احضار
ارواح مردگان به این آیه استدلال نموده اند:

(وَلَوْ أَنَّ
قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ
الْمَوْتَى)رعد/31

«اگر ( به فرض به جاي
اين قرآن ) ، قرآني باشد كه كوهها بدان به حركت درآيد ، يا زمين به وسيله آن
شكافته گردد ، و يا بدان مردگان ( زنده و ) به سخن درآورده شوند ،  ( باز هم بعضيها به سبب عناد با حق ، بدان نمي‌گروند
و بر راه خدا نمي‌روند . وظيفه تو تبليغ است و ايمان آوردن يا ايمان نياوردن آنان
در دست تو نيست )»

حقیقت این است که آیه
ی فوق دلالت روشنی دارد بر اینکه سخن گفتن با مردگان به وسیله ی قرآن ممنوع است؛
زیرا در اسباب نزول این آیه چنین وارد شده است که مشرکان مکه از روی لجاجت و عناد
با پیامبر(ص) پیشنهاد کردند که به وسیله ی قرآنش کوههای مکه را از جای خود برکند و
روانه سازد، تا برای آنها زمین وسیع گردد و در آن باغها و بستان ها پدید آورد، و
چشمه ها و رودهایی جاری سازد، و قرآن را بر مردگانشان تلاوت نماید، تا بدان وسیله
آنان بتوانند با مردگان به گفتگو پردازند، و مردگان حقانیت پیامبری آن حضرت را به
آنان خبر دهند؛ در آنگاه، این آیه نازل شد: (وَلَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ
الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى)رعد/31« و
می دانیم که کلمه ی«لو» محال بودن جواب آن را به خاطر محال بودن شرط آن ، افاده می
نماید.

بنابراین، وقتی که
قرار بر آن شد این اشیاء مخفی و پنهان که حاضر یا احضار می شوند، ارواح مردگان
نباشند؛ ما معتقدیم که ارواح ملائکه هم نیستند؛ زیرا، همان طور که گفتیم به دروغ
می پردازند و ضد و نقیض می گویند، و در امور غیبی دخالت می نمایند، و اسامی افراد
بشر را بر خود می نهند؛ در حالی که ملائکه چنین نیستند، بلکه آنان بندگان گرامی
پروردگارند که:

(لَا يَسْبِقُونَهُ
بِالْقَوْلِ وَهُم بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ)انبیاء/27

«آنان ( آن قدر مؤدب و
فرمانبردار يزدانند كه هرگز ) در سخن گفتن بر او پيشي نمي‌گيرند ، و تنها به فرمان
او كار مي‌كنند ( نه به فرمان كس ديگري ) .»

چاره ای نیست جز اینکه
اعتراف کنیم که این نیروهای مخفی از عالم جن و شیاطین می باشند. در اندیشه و تفکر
اسلامی چنین چیزی گنجایش دارد؛ زیرا، وجود جن و شیاطین یک حقیقت مسلم است، و هر
انسانی همان طور که فرشتگانی همراه او هستند شیاطین نیز همراه او می باشند، چنانکه
در حدیث آمده است:

«هیچ کس نیست مگر
اینکه همراه او شیطانی هست»

و در قرآن می خوانیم:

(قَالَ قَرِينُهُ
رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَكِن كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ)ق/27

«( شيطاني كه در دنيا
پيوسته ) همدم او ( بوده است ) مي‌گويد : پروردگارا ! من او را به طغيان و سركشي (
از فرمان يزدان ) وا نداشته‌ام ، بلكه او خود در گمراهي ژرف ( و دور از ساحل نجاتي
) بوده است .»

خوشبختانه این نظریه
ای که ما بدان معتقد هستیم، با سخنان دبیر کل سابق جمعیت روحی«الاهرام»، استاد حسن
عبدالوهاب، کاملا” مطابقت دارد، وی اخیرا” از سمت خود استعفا کرد و
اعلام توبه نمود، و دیدگاه خود را طی منشوری در میان مردم توزیع کرد، و روزنامه ی«
الجمهوریه» در 23 رمضان سال 1379، آن را منتشر ساخت. اینک، چکیده ای از بیانات
ایشان:« خداوند متعال در ماه رمضان پرده ی گمراهی را از قلبم زدود و قطعا” بر
من روشن گردید، این شخصیتهایی که احضار می شوند و ما می پنداریم که ارواح مردگانی
از خویشاوندان و بستگان هستند، توهمی بیش نیست و آنان جز ارواح شیاطین و افرادی از
جنیان که امور را بر انسان مشتبه می سازند، نیستند. اکنون من از این اشتباه مادام
العمر خود رسما” دست بر می دارم، و از نو اسلام می آورم و به عقیده ی صحیح
خود باز می گردم، و با دوستان عزیز خود که از صمیم قلب نسبت به آنان عطوفت و شفقت
دارم، خداحافظی می نمایم. از خداوند متعال خواستارم که چشم بصیرت آنان را با نور
ایمان روشن سازد، و آنان را از گرفتاری این عقیده ی فاسد، نجات دهد.»

وانگهی، هدف و مقصود
از احضار ارواح چیست؟ آیا مقصود پرس و جو از آنان درباره ی گذشته و آینده و امور
غیبی است؟

چه کسی گفته است که
ارواح، خواه جن باشد یا فرشته یا غیر آن دو، اطلاع از غیب مطلق دارند، و آن غیب را
اعلام می دارند؟ در حالی که خئاوند متعال در ارتباط با جنیان در خدمت سلیمان می
گوید:

(فَلَمَّا خَرَّ
تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَن لَّوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي
الْعَذَابِ الْمُهِينِ)سباء/14

«هنگامي كه سليمان (
كه در ميان جنّيان بر عصاي خود تكيه زده بود و كارهاي ايشان را مي‌پائيد ) فرو
افتاد ، فهميدند كه اگر آنان از غيب مطّلع مي‌بودند ، در عذاب خوار كننده ( بيگاري
و اسارت ) باقي نمي‌ماندند ( و راه خود را در پيش مي‌گرفتند ) .»

و از زبان جنیان بازگو
می فرماید که:

(وَأَنَّا لَا نَدْرِي
أَشَرٌّ أُرِيدَ بِمَن فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَداً)
جن/10

«ما نمي‌دانيم كه آيا
براي ساكنان زمين شر و بلا در نظر گرفته شده است ، و يا اين كه پروردگارشان خير و
هدايت ايشان را خواسته است‌ ؟»

و نیز خداوند متعال
موقعیت تمام مخلوقات را در برابر عالم غیب اعلام می دارد و می فرماید:

(قُل لَّا يَعْلَمُ
مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ)نمل/65

« بگو : كساني كه در
آسمانها و زمين هستند غيب نمي‌دانند جز خدا ، و نمي‌دانند.»

(وَعِندَهُ مَفَاتِحُ
الْغَيْبِ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ)انعام/59

« گنجينه‌هاي غيب و
كليد آنها در دست خدا است و كسي جز او از آنها آگاه نيست .»

و خداوند از زبان خاتم
پیامبران می فرماید:

(وَلَوْ كُنتُ
أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ)اعراف/188

«و ( از راه لطف بر
جلب نفع يا دفع شرّ ، مالك و مقتدرم گرداند . ) اگر غيب مي‌دانستم ، قطعاً منافع
فراواني نصيب خود مي‌كردم ( چرا كه با اسباب آن آشنا بودم ) و اصلاً شرّ و بلا به
من نمي‌رسد.»

آیا این غیب گویی،
عبارت از همان کهانت و پیشگویی های کاهنان نیست که شریعت نبوی در برابر آن اعلان
جنگ نموده است؟! پیامبر خدا(ص) می فرماید:

« هر کس نزد کف بین و
طالع بین یا کاهنی برود و درباره ی چیزی از وی پرسش نماید و او را مورد تصدیق قرار
دهد، به آنچه بر محمد(ص) نازل شده، کافر شده است.»

و باز می فرماید:

« از ما نیست کسی که
عمل کهانت یعنی پیشگویی در امور غیبی را انجام دهد یا برای او چنین عملی را انجام
دهند.»

احضار ارواح همان
کهانت قدیمی است که در لباس جدید و با اسلوب مدرن انجام می گیرد.

مطالبی که این ارواح
بازگو می کنند و گاه راست از آب در می آید، در حقیقت غیب گویی نمی باشد، بلکه نوعی
غیب گویی نسبی است که بعضی از مردم به وسیله ی بعضی دیگر یا به وسیله ی همنشینان
خود، از جنیان و انسیان، از آنها اطلاع می یابند، و به ندرت گزارش آنها درست از آب
درمی آید، چه بسیار دروغ و درهم آمیختگی که در این پیشگویی ها وجود دارد؛ اما،
مردم عادت کرده اند که نود و نه درصد(99%)موراد دروغ را به فراموشی بسپارند، و اگر
یک بار، هر چند تصادفی باشد، خبر آنان راست درآید دهان به دهان آن را بازگو می
کنند. یا همانطور که گفته اند منظور از احضار ارواح  معالجه ی امراض روانی است؟

بار دیگر، بیانات رهبر
سابق جمعیت روحی را می خوانیم تا پاسخ خود را از آن دریافت نماییم. وی می گوید:«
اما راجع به بدعت معالجه ی امراض به وسیله ی احضار ارواح

که جمعیت روحی
«الاهرام» هر از گاهی آن را اعلام نموده، و در واقع یک تلقین موهوم و بی اساس است که
من شخصا” نیمی از عمر خود را در تحقیق این موضوع گذرانده ام، در طول این مدت،
من به چندین بیماری آن چنانی گرفتار بوده ام که تا امروز مرا رها نکرده اند. من که
مؤسس این جمعیت و صاحب بزرگترین کتابخانه در مباحث روحی روانی می باشم، سزاوارتر
این بود که اول به معالجه ی خود می پرداختم و متأسفانه هرگز چنین نشد،…»

پیامبر اسلام(ص) در
پیشگیری و معالجه ی امراض اسباب و وسایل ظاهری را به کار برده است. بخاری روایت می
کند که ایشان می فرمایند:

«شفای بیماران منحصر
در سه چیز است: شربت عسل و نیشتر حجام و داغ کردن با این تربیت.»

پیامبر اکرم(ص) راههای
درمان را به همان مواردی که مردم در روزگار آن حضرت مطابق سنت و عادت باز می
شناخته اند، بیان فرموده است. به دیگران نیز دستور آن را داده است و برای بعضی از
اصحاب پزشکانی را فرا خوانده است. و با آویزان کردن خرمهره و نظر قربانی و مانند
آنها مبنی بر اعتقاد به اینکه یک تأثیر پنهانی در بهبود و درمان بیماران دارند سخت
به مبارزه پرداخته و فرموده است:

« هر که نظر قربانی
بیاویزد، کارش سامان نگیرد و هر که خرمهره بیاویزد به مقصود خود نایل نگردد.»

«کسی که نظر قربانی
بیاویزد برای خدا شریک قائل شده است.»

بنابراین، پشت پرده ی
مسئله ی احضار ارواح و اشاعه ی آن و مشغول ساختن مردم در این در این راستا چه
اهداف و اغراضی را دنبال خواهد کرد،  جز
تشویش افکار و سست کردن اعتقادات مردم و منصرف کردن از مسایل اصولی و سرگرم کردن
آنان؟!در حالی که زندگی در اطراف ما بسیار جدی است و هرگز به لهو و لعب سر و کاری
ندارد. گفتنی است که بعضی از پژوهشگران ثابت کرده اند که دست صهیو نیسم جهانی در
پشت پرده ی این پدیده در کار است؛ تا بدین وسیله به منافع و مقاصدی که در دنیای
مردم دارند، نایل آیند.

چه بسا، در دنیای غرب،
مردم در اشتغال به این گونه مسائل برای اینکه روح و روان خود را آسوده سازند و درد
بی درمان مادیگرایی خود را تخفیف دهند و عذرشان معذور باشد؛ با وجود این که به کشف
اتم و تسخیر فضا دست یافته اند ولی می خواهند، با احضار ارواح روان خویش را تسلی
بخشند! ولی ما مسلمانان، که با سرانگشتان خویش 
سنگ خارا را می کاویم، تا گذشته ی خود را جبران کنیم و خود را به کاروان
نمدن بشری برسانیم، بلکه اگر بتوانیم بر آن سبقت جوییم. چگونه روا باشد خودمان را
با این پدیده های پوچ و بیهوده مشغول سازیم، در حالی که ما دارای معنویات دینی،
فلسفه ی عقیدتی، شکوفایی ایمان هستیم و گرایشهای معنوی ما به خوبی می تواند حرص،
ولع، وجدان و فطرت ما را اشباع نماید و دیده ی بصیرت ما را روشن سازد، و در حقیقت
جهان و هستی و زندگی را برای ما تفسیر و توجیه نماید.

در عین حال، اگر در
این پدیده ی شوم، خیری درش یافت شود، لقمه ی گلوگیری است که برای مادیگران ملحد در
آن وجود دارد؛ آنان که وجود هر غیر محسوسی را منکر می شوند و هر چیزی را مادام که
در کارخانه و ازمایشگاه و میکروسکوپ و… قرار ندهند، و آن را مشاهده ننمایند بدان
معتقد نیستند! آنان که هیچ نوع اعتقادی به وجود روح و جن و ملائکه ندارند، چگونه
می توانند با معیارهای مادیگرایانه ی خودشان این نیروهای مخفی و مجهول را که در
جلسات احضار ارواح حاضر می شوند، برای ما تفسیر و توجیه کنند؟! هرگز نمی توانند!
البته، با سکوت و عناد و انکار از آن فرار خواهند کرد!

اما، دینداران اهل
ایمان چشمان دل خود را از نیروها و عوالم شگفتی که قرآن شریف بیانگر آنهاست، فرو
نمی بندند:

(‏ فَلَا أُقْسِمُ
بِمَا تُبْصِرُونَ ‏ وَمَا لَا تُبْصِرُونَ إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ)الحاقة-38-40

« سوگند مي‌خورم به
آنچه مي‌بينيد ! و سوگند مي‌خورم به آنچه نمي‌بينيد !
اين ( قرآن از سوي خدا آمده است و ) گفتاري است ( كه ) از ( زبان ) پيغمبر
بزرگواري ( به نام محمّد ، پخش و تبليغ مي‌شود ) .»

_______________________________________

دیدگاههای فقهی معاصر

نویسنده: یوسف قرضاوی

مترجم: احمد نعمتی

انتشارات : نشر
احسان/1380

یک نظر:

  1. ناشناس

    سایت خوبی دارید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس