معماری
خانه ---> تربیت، اخلاق و تزکیه ---> تربیت اسلامی و مدرسۀ حسن البناء
تربیت اسلامی

تربیت اسلامی و مدرسۀ حسن البناء

تربیت اسلامی و مدرسۀ حسن البناء

نویسنده: دکتر یوسف قرضاوی /مترجم: مصطفی اربابی

تدوین: عزیز صادقی

  • تربیت اسلامی: مثبت و سازنده است. باید ابتدا خود عمل کنیم بعد دیگران را به آن عمل فراخوانیم. عمل باید از روی یقین باشد که هیچ چیز نزد خدا گم نیست.

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ. کَبُرَ مَقْتاً عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ »صف/2-3

«وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ‏»توبه/105

        «وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ ‏»مؤمنون/3

«وَإِذَا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَقَالُوا لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِي الْجَاهِلِينَ »قصص/55

  • زبان مسلمان به هیچ چیز و هیچ کس نباید ناسزا گوید. رسول خدا(ص) می فرماید:«مردگان را ناسزا نگویید زیرا هر آنچه پیش فرستاده اند به آن رسیده اند.»،«زمانه را ناسزا نگویید که خداوند پدید آورندۀ زمانه است.»،«خروس را ناسزا نگویید که شما را برای نماز بیدار می کند.»، «باد را ناسزا مگویید که مأمور است.»، «تب را فحش ندهید که کفارۀ خطاهاست.»
  • فحش دادن به شیطان یک عمل منفی است که شیطان را رنج نمی دهد. (من با رسول خدا(ص) بر شتری سوار بودم که شترمان برجست و من گفتم نفرین بر شیطان، پیامبر فرمودند: مگو نفرین بر شیطان، زیرا که ابلیس در این موقع خود را بزرگ می شمرد، در حد یک خان و تصور می کند که نیروی اوست که انسان را به خشم آورده، ولی بگو بسم الله زیرا که شیطان در حد یک مگس کوچک و خوار می شود.)
  • Ø       مراتب عمل مطلوب کدامند:

1-      اصلاح نفس

2-      بوجود آوردن خانوادۀ مسلمان

3-      ارشاد اجتماع

4-      آزاد کردن وطن از سلطۀ بیگانه از نظر سیاسی، اقتصادی و روحی

5-      اصلاح حکومت

6-      بازگشت به کیان اسلام(خلافت)

7-      بدست گرفتن رهبری عالم(حکومت زمانی اسلامی است که اعضایش مسلمان باشند)

  • امام بنا (رحمه الله): «نفس خود را اصلاح کن و دیگران را به اصلاح نفس فراخوان.»

«دعوت بزرگترین همّ ما و محور حیات و زندگی ماست.»

«علامت مرد صالح این است  در هر جایی که می رود از خود اثر نیکی بجای بگذارد.»

«وقت همان زندگی است.»«وقت طلاست.»

«معرفت خداوند متعال و توحید و تنزیه او برترین عقاید اسلام است.»

«هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ »آل عمران/7

«در تصوف چنان آزادگی و بی آلایشی وجود دارد که در غیر تصوف نیست. صفایش را برگیر و کدرش را بگذار.»

  • شیخ الاسلام ابن تیمیه: «دشمنانم با من چکار می توانند بکنند؟ اگر به زندانم ببرند مرا به خلوت با خدا برده اند، اگر مرا تبعید نمایند برایم سیاحت است و اگر مرا به قتل برسانند من شهید شده ام.»
  • حدیث نبوی: «هر کس به امور مسلمانان اهمیت ندهد از آنان نیست.»«مسلمانان در دوستی و مهربانی نسبت به هم همانند جسم واحدی هستند.»

  • اما وجه اختلاف در بین ما و آنها این است که ما حدود وطن را در عقیده معتبر می دانیم و آنها به حدود و سنور جغرافیایی و مرزهای زمینی قائل هستند، پس در هر وجب زمینی یک مسلمان بگوید «لا إله إلا الله محمد رسول الله» از نظر ما وطن ماست.«تمام مسلمین اسلام در سرتاسر جهان یک خانواده هستند.»
  • بر هر مسلمانی امانتی است و بر او واجب است تا جان و خون و مالش را در ادای امانت بذل کند و آن هدایت بشر بر نور اسلام است.
  • «اخوت در کنار ایمان و تفرق در کنار کفر است و پیوند دلها و روحها از روی عقیده محکمترین و برترین پیوند است.»

  • «أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْرَاهِيمَ وِأَصْحَابِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكَاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِن كَانُواْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ »توبه/70
  • دعوت از نظر امام بناء بر سه رکن است: فهم عمیق و دقیق، ایمان عمیق، دوستی پایدار و محکم
  • حدیث نبوی: «مسلمان برای مسلمان مثل یک ساختمان است که هر قسمت، قسمت دیگر را استوار می دارد.»
  • «هر چه برای خدا و به خاطر خدا باشد دائم و همیشه است و هرچه به خاطر غیر خدا باشد زود قطع شده و جدا می شود.»
  • «دوستی برای خدا و بخاطر خدا همواره باقی است.»
  • «خداوند مشقتها را خیر دهد که بوسیلۀ آنها دوست و دشمن را از هم باز شناختم.»
  • امام حسن البنا در رابطه با دعوت به دین مردم را به چند دسته تقسیم کرده اند:
  • یا شخص مؤمن است که به دعوت ایمان دارد و در آن چنان خیری می بیند که جانش را با آن آرامش می دهد.
  • شخص متردد است و شک دارد.
  • شخص منفعت پرست است و ما را به او نیازی نیست.
  • شخص نسبت به ما و دعوت ما بدبین است و از ما با زبان گنگ شک سخن می راند.

  • عقیده ای که صاحبش را وادار نکند تا در جهت تحقق یافتن آن عقیده، قربانی دهد فایده ای مترتب نمی شود. (امام شهید حسن البنا)
  • Ø       تنها وسیله برای رسیدن به ایمان ژرف و کار برای الله و یگانگی امت و تحکیم شریعت لازمۀ چند چیز است:

1-      ایمان استوار به اینکه تربیت تنها وسیلۀ تغییرات اجتماعی و ساختن مردان و تحقق بخشیدن به آرزوهاست.

2-      تربیت باید دارای هدفی واضح و روشن بر اسلوب اسلامی باشد.

3-      جوّ اجتماعی مثبت، پس باید تربیت به صورت راهنمایی و مشارکت جمعی باشد.

4-      داشتن رهبری آگاه. «خفته را خفته کی کند بیدار»، «حرفی که از دل برآید لاجرم بردل نشیند.»

5-      بودن تعدادی از مربیان مخلص توانا که دارای روحی عالی و سرشار از ایمان و صفای دل و صلابت اراده و وسعت عاطفه که قدرت تأثیرگذاری دارند، باشند.

6-      استفاده و بهره گیری از وسایل و روش های مختلف و متنوع برای تربیت مسلمانان تحقیقی که در همۀ موارد تربیت با تربیت سرمایه دار و کمونیستی و … فرق داشته باشد و در برابر شنیدن احوال برادران مسلمانش ساکت و آرام ننشیند بلکه به قضا و یاری الهی به جهاد علیه باطل بپردازد و از هیچ چیز در این راه نترسد.

  • اولین هدف از تربیت اسلامی ساختن انسان مؤمن است.
  • ایمان: حقیقتی است که نورش در حوزۀ عمل عقل گسترش و امتداد یافته و موجبات قناعت فکر را بوجود می آوردو با عاطفه بهم می آمیزد و آنرا بجوش می آورد و بر اداره اثر بخشیده بطوری که آن را به حرکت وامی دارد و هم حرکت می آفریند.

  • ایمان ایجاب می کند: زمین به حق آبادان شود و زندگانی لبریز از خیر گردد و انسان به سوی رشد و کمال راه یابد.

  • ایمان شعله ای است که زبانه می کشد، نوری است که روشنی می بخشد و آتشی است که می سوزاند. پس باید با این نور دل را برای رفتن بسوی خدا روشن کرد. «قلب زنده نظرگاه لطف خداست و جایگاه تجلی انوار او تعالی»

  • دل: «خدا صورتهای شما را در نظر ندارد بلکه به دلهای شما می نگرد.»، «دل تنها تکیه گاهی است که بنده را در قیامت و در پیشگاه خدا، وسیلۀ نجات است.»

«يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ . ‏ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ »شعراء/88-89

«أَوَ مَن كَانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَن مَّثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِّنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ »انعام/122

«فَبِمَا نَقْضِهِم مِّيثَاقَهُمْ لَعنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ وَنَسُواْ حَظّاً مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِ وَلاَ تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَىَ خَآئِنَةٍ مِّنْهُمْ إِلاَّ قَلِيلاً مِّنْهُمُ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ ‏»مائده/13

«ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُم مِّن بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاء وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ وَمَا اللّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ »بقره/74

«‏ أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِن قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ »حدید/16

«از قساوت دل و جمود چشم به خدا پناه برید.»

«پس با باز شدن در معرفت الهی بسوی دل، دل با یاد خدا آرام می گیرد و تمام سختیهای راه را برای رسیدن به دوست تحمل می کند.»

  • Ø       قلب به سه چیز نیاز دارد:

1-      پوششی برای سالم ماندن

2-      غذا برای زنده ماندن

3-      درمانی برای بیماریها

  • اولین و مهمترین بیماری قلب، محبت دنیا و دنیاپرستی یا شهوت رانی است که ایمان به آخرت دل را از آن مصون و محفوظ می دارد.(مقایسه ای بین فانی بودن دنیا و باقی بودن آخرت)
  • مهلکات دل: بخلی که انسان تابع آن باشد، هوایی که پیروی شود، خودپسندی

«در همۀ کارها قبل از هر چیز به رضایت خدا بیندیشید و راه طمع نفس را ببندید.»

  • مهمترین چیزی که باید به ذهن و عقل تزریق کرد اینست که: «خدا مراد ما است.» و در این راه باید اخلاص را رعایت کرد.
  • اخلاص: یعنی اینکه هر برادر مسلمان در قول و عمل و جهاد فقط خدا را در نظر دارد و از او رضایت و ثواب خواهد.

«قُلْ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏. ‏ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَاْ أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ ‏

»انعام/162-163

«قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَن كَانَ يَرْجُو لِقَاء رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحاً وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَداً »کهف/110

  • حدیث نبوی: (سربازان گم )«نیک مردان پرهیزگار و پنهان از دیده ها که اگر غایب شوند کسی از آنان سراغ نمی گیرد و اگر در میان جمع باشند ناشناخته اند و کسی به ایشان نمی پردازد.»

2- غذای دل برای زنده ماندن: ارتباط با خدا و  ذکر دائمی او تعالی و شکر و عبادت اوست که ریا و پیرایه را از دل می زداید. غذای دل همان پرستش خداست که در قرآن به عنوان هدف خلقت به آن اشاره شده است.

«وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ »ذاریات/56

  • عبادت: به معنی عام اسم جامع برای هر آن چیزی است که مورد خشنودی و رضای خدا است، اعم از افعال و کردار و اقوال. معنی خاص یعنی همان تمسک و تقرب جستن به خدا از طریق برپای داشتن شعائر دینی، ذکر و شکر او تعالی است.
  • Ø       عناصر اساسی عبادت:

1-      التزام به سنت و اجتناب از بدعت

2-      انجام فرایض بعد از نوافل «حدیث قدسی: بندۀ من نمی تواند بوسیلۀ هیچ چیزی بهتر از اداء فرایض به من تقرب جوید.»

3-      ترغیب به نماز جماعت

4-      ترغیب در انجام نوافل «تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَطَمَعاً وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ »سجده/16

«همواره بنده ام با انجام نوافل به من تقرب می جوید تا که او را دوست می گیرم.»

برای این منظور مدرسۀ شب و قرآن و شب زنده داری و تلاوت قرآن و روزه گرفتن و قبول شرایط سخت به خاطر خداست.

«يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ . قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلاً . نِصْفَهُ أَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً . ‏ أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلاً . إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقِيلاً »مزّمّل/1-5

حدیث نبوی: «کسی که در راه خدا یک روز روزه دارد خداوند او را هفتاد فصل از جهنم به دور می سازد.»

5-      ترغیب و تشویق به ذکر خدا: بهترین ذکر تلاوت قرآن کریم است، که برای تلاوت کننده در برابر هر حرفی ده حسنه نوشته می شود. (استفاده از مأثورات شهید بزرگوار حسن البنا و نصب دعاها در جاهای مورد استفاده)

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً . وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلاً »احزاب/41-42

  • تعجب ندارد که انسان مرتکب گناه شود، ولی تعجب آور است که انسان بر گناه مداومت کند و توبه ننماید.

«فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى . ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى ‏»طه/121-122

«وَيَا آدَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلاَ مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَلاَ تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ . فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِن سَوْءَاتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلاَّ أَن تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ ‏. وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ ‏. فَدَلاَّهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَن تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُل لَّكُمَا إِنَّ الشَّيْطَآنَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُّبِينٌ ‏. قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ »اعراف/19-23

«کسی که نیکیهایش او را مسرور سازد و بدیهایش او را ناراحت کند مؤمن است.»پیامبر گرامی(ص)

بسیاری از اوقات درِ طاعت به رویت باز است و درِ قبول باز نیست، و بسا اوقات معصیت بر شما چیره می شود و سبب وصول شما به خدا می گردد، معصیتی که خواری و شکستگی را در پی دارد و تضرع به درگاه  خدا را به همراه دارد بهتر از طاعتی است که برای شخص غرور و خودپسندی و کبر ببار آورد.

  • یکی از ابتکارات اخوان تشکیل جدول محاسبه است.

  • Ø       جنبه های مختلف تربیت جامع اسلامی

الف) جنبۀ عقلی تربیت: اسلام دینی است که به اندیشه احترام می گذارد و عقل را اساس تکلیف می شمارد و اندیشه را محور ثواب و عذاب می داند و تفکر را عبادت و تقلید کورکورانه را حرام می شمرد.

دعوت اسلام بر بصیرت و بینایی استوار است. «رفتار انسان تصویری از نوع اندیشه و فکرش نسبت به هستی و حیات انسان است.»

«فهم اولین رکن بیعت است».«ایمان و اخلاص نتیجۀ فرعی علم می باشند.»،«حق را اول بشناس بعد به آن دعوت کن.»

«وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ اللَّهَ لَهَادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ »حج/54

*         اول هدف علمی بعد عملی: هر برادر مسلمان آنقدر از فرهنگ برخوردار باشد که بوسیلۀ آن عقیدۀ خود را بداند و عبادتش را صحیح انجام دهد و راو و روش زندگی را در ضبط و حیطۀ قدرت خود درآورد، در نزد خدا در موضوع حلال و حرام توجه نماید و امر و نهی او را در نظر دارد و در پرتو آن بتواند دربارۀ حوادث، اشخاص، مواقف و قضایا با اندیشۀ اسلامی حکم کند، بطوریکه همه چیز را از زاویۀ اسلامی بنگرد و با معیار اسلامی حکم کند. اسلام عقیدۀ سالم و عبادت سالم را در کنار هم دارا است.«اجتماع اخوان به عمق بخشیدن جنبۀ علمی و فکری افراد و توضیح جوانب اسلام و مقاصد دین نیاز دارد.»امام بناء

ب) جنبۀ اخلاقی تربیت: اخلاق و خودسازی محور تغییرات در اجتماع است.«اخلاق عصای دگرگونی»امام بناء

عالم باید جانها و وجدانها را در اختیار داشته باشد، پیش از آنکه زمامدار اقتصاد و سیاست باشد. باید همت به خودسازی و تربیت افرادی نمود که با ارادۀ قوی به فکر تغییر و تحول به راه راست اسلام باشد.

«إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ »رعد/11

ابتدا تسلط دشمن را از دلها بیرون کنیم و نیروهای اسلامی را بر اساس موازین آن تربیت کنیم.

«دولت اسلامی را بر دلهای خود برپا دارید در سرزمین شما خود به خود حاکم می شود.»حسن الهضیبی

حدیث نبوی: «کاملترین مؤمنان از لحاظ ایمان کسانی هستند که دارای خوی نیکوی بهتر از دیگرانند.»

«خوی پیامبر قرآن بود.»أم المؤمنین عایشه

*         مهمترین نهالهای اخلاقی:

1-      صبر در برابر مشکلات و استهزاء نادانان و آزمایشات الهی که در مقابل سفارش به حق و سفارش به صبر آمده است.

«إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ‏»عصر/3

«يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ »لقمان/17

«‏ وَمَا تَنقِمُ مِنَّا إِلاَّ أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْراً وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ ‏»اعراف/126

«رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْراً وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ »بقره/250

«صبر وسیلۀ جهاد و توشۀ دوران محنت و مشقت است.»

2-      پایداری: ثبات و پایداری مکمل صبرند.(باید همواره در راه هدف مجاهد بود تا یا شاهد مقصود را به آغوش می گیرید، و یا در نهایت این راه مقدس به فیض شهادت نایل می گردد.)

«مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً »احزاب/23

انسان باید صبور باشد چون نفس خواستار رسیدن فوری به هدف است مثال پیامبران أولوالعزم.

«فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُوْلُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِل لَّهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِّن نَّهَارٍ بَلَاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ »احقاف/35

باید در مقابل جاه و مقام گول نخورد. مثال پیامبر که کفار او را وعده دادند ولی پیامبر فرمودک به خدا قسم اگر خورشید را در دست راستم و ماه را در دست چپم قرار دهید تا از دین خود دست بکشم هرگز این کار را نخواهم کرد.

چنین است حال کسانی که خدا را در مرحلۀ خاصی می پرستند.(وقتی مشکلی ندارند و کار دنیوی ندارند.)

«وَمِنَ النَّاسِ مَن يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ »حج/11

«وَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذَا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذَابِ اللَّهِ وَلَئِن جَاء نَصْرٌ مِّن رَّبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ أَوَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِي صُدُورِ الْعَالَمِينَ »عنکبوت/10

3-      آرزو: یعنی امیدواری در پیروزی و اطمینان به اینکه آینده در قلمرو اسلام است و پیروزی نزدیک است. «نا امیدی از لوازم کفر و یأس و حرمان از مظاهر گمراهی است.»امام شهید حسن البناء

«وَلاَ تَيْأَسُواْ مِن رَّوْحِ اللّهِ إِنَّهُ لاَ يَيْأَسُ مِن رَّوْحِ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ »یوسف/87

«»قَالَ وَمَن يَقْنَطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّآلُّونَ حجر/56

حقایق امروز امیدهای خوش دیروز است و امیدهای خوش امروز حقایق فردا خواهد بود.

4-      بذل: یعنی در طریق دعوت از ایثار مال و جان و وقت خودداری نکن، هر آنچه در توان داری بذل کن تا دیگران از آن بهره مند شوند و زراعت کن تا دیگران محصولش را درو کنند و رنجها را تحمل کن تا دیگران استراحت کنند.

ج) جنبۀ بدنی اخلاق: «بدن شما را بر شما حقی است.»حدیث نبوی، عقل سالم در بدن سالم است پس باید در رعایت بهداشت کوشید و جسم را برای حفظ نیروی انسان محافظت کرد.«مؤمن قوی نزد خدا بهتر از مؤمن ضعیف و ناتوان است.»، «فرزندان خود را شنا، تیراندازی و اسب سواری بیاموزید.»

باید جسم را به تحمل سختی و بردباری عادت داد تا در هر شرایطی بتواند زندگی کند چون گفته اند: «بترسید از اینکه جچیزی را از دست بدهید زیرا که نعمت همیشگی نیست.»

د) جنبۀ جهادی اخلاق: جهاد یعنی ایمان، اخلاق، روح، بذل همراه با انضباط و تربیت صحیح. (جهاد راه ما است و مردن در راه خدا بالاترین آرزوی ماست.) سیرت پیامبر جهادی پیوسته و دائم است. در قدیم کتب سیره را «مغازی»(جهاد) می گذاشتند.

خدا از مؤمنین مالها و جانهایشان را خریده تا که برایشان بهشت باشد.

«إِنَّ اللّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَيْهِ حَقّاً فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللّهِ فَاسْتَبْشِرُواْ بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُم بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ »توبه/111

حدیث نبوی: جهاد افضل کلمۀ حقی است که نزد سلان ستمگر بیان شود.

«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ »توبه/73

«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ »تحریم/9

*         جهاد با منافقین: بیان حقایق و برداشتن پرده ها از پیش چشمهایشان است، پند دادن و موعظه کردن و اقامۀ دلیل و حجت بر آنان است و قول شیوایی که در دلهایشان اثر گذارد.

«أُولَئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَعِظْهُمْ وَقُل لَّهُمْ فِي أَنفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِيغاً »نساء/63

«فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَجَاهِدْهُم بِهِ جِهَاداً كَبِيراً »فرقان/52

«وَمَن جَاهَدَ فَإِنَّمَا يُجَاهِدُ لِنَفْسِهِ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ »عنکبوت/6

«با سران ظالم با دست و زبان و قلب مبارزه کنید و این به اندازۀ ذره ای از ایمان نیست.»، «اولین مرحلۀ جهاد انکار و تنفر دل از نادرستی ها و برترین مرحله اش جنگیدن در راه خداست، در بین این دو جهاد زبان و قلم و دست و گفتن سخن حق نزد پادشاه ظالم است.»، «کسی که بمیرد و جهاد نکند یا نیت جهاد نداشته باشید در جاهلیت مرده است.»حدیث نبوی

ه) جنبۀ اجتماعی اخلاق: کار نیک برای اجتماع از رسالت اسلام است. در سه شهبه: اول علاقه به خدا در عبادت، دوم علاقه به اجتماع در کار نیک، علاقه به جهاد با دشمنان دین خدا.

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ . وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِّلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمينَ مِن قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ ‏»حج/77-78

«کار نیک در ذات خود رنگی از رنگهای دعوت است.»

 

و) جنبۀ سیاسی اخلاق: «حکومت جزئی از دین و آزادی یکی از فرائض آن است.»امام شهید حسن البناء

سیاست جزئی از اسلام است.

*         تربیت اسلامی مدرسۀ امام بناء بر این اصول استوار بود:

  • تقویت شعور و روحیۀ آزادی سرزمین اسلامی از سلطۀ هر بیگانه ای
  • بیدار نمودن فکر و شعور به اینکه برپایی حکم خدا بر ما فرض و یک ضرورت و فرضیۀ شرعی و برای قوام انسانیت و ملت ها ضرورت دارد.

«إِنَّا أَنزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُواْ لِلَّذِينَ هَادُواْ وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُواْ مِن كِتَابِ اللّهِ وَكَانُواْ عَلَيْهِ شُهَدَاء فَلاَ تَخْشَوُاْ النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلاَ تَشْتَرُواْ بِآيَاتِي ثَمَناً قَلِيلاً وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ . وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالأَنفَ بِالأَنفِ وَالأُذُنَ بِالأُذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ فَمَن تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَّهُ وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ ‏. وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِم بِعَيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الإِنجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ. وَلْيَحْكُمْ أَهْلُ الإِنجِيلِ بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فِيهِ وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ »مائده/44-47

«وَإِذاً لَّآتَيْنَاهُم مِّن لَّدُنَّا أَجْراً عَظِيماً ‏»نساء/67

«وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالاً مُّبِيناً »احزاب/36

«إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ »نور/51

«دین از دولت جدا نیست هر حکومتی که بر مبنای اسلام نباشد را به رسمیت نمی شناسیم و از او یاری نخواهیم .»

«درجۀ اول از درجات قوت نیروی عقیده و ایمان است و به دنبال آن قوت وحدت و ارتباط و سپس قوت بازو و سلاح.»

«استفاده از نیروی عملی وقتی جایز است که غیر از قدرت چیز دیگری کارگر نباشد، و این زمانی است که اعتماد داشته باشند از لحاظ ایمان و وحدت در مرحلۀ کمال هستند.»

  • بیدار کردن دلها و شعورها به وحدت اسلامی و احساس ضرورت آن است. زیرا پروردگار مسلمین را امت واحد قرار داده است.

«وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ ‏»مؤمنون/52

مسلمین باید در هر سرزمینی به دور یک امام حلقه زنند که او در رأس دولت شان باشد و رمز وحدتشان گردد.

«اگر کسی بمیرد و در عهده اش بیعت با امامی نباشد در جاهلیت مرده»

«بازگشت به وحدت اسلامی آسانتر از مرحلۀ نفوذ اسلام است.»

«خلافت رمز وحدت اسلامی است و مظهر ارتباط بین امتهای اسلامی که باید در آن اندیشید.

(اهمیت: تدفین رسول مبارک بعد از تعیین خلیفۀ اول صورت گرفت.)

«تربیت اخوان تربیت خالص اسلامی است.»

————————————————

خلاصه ای از کتاب: تربیت اسلامی و مدرسۀ حسن البناء / مؤلف: دکتر یوسف قرضاوی /مترجم: مصطفی اربابی

آماده برای نوگرا: ک . عبدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس