معماری
خانه ---> دعوت و داعی ---> مهم ترین ویژگی های مشترک و کلی دعوت الی الله پیش از اسلام
انبیاء

مهم ترین ویژگی های مشترک و کلی دعوت الی الله پیش از اسلام

مهم ترین ویژگی های مشترک و کلی دعوت الی الله پیش از اسلام

نویسنده:دکتر محمد ابوالفتوح البیانونی/مترجم:عبدالرحمن زمان پور

کسی که سیر دعوت الی الله پیش از اسلام را مورد تتبع و بررسی قرار دهد و نگاهی به سیرت همه ی انبیاء و پیامبران  – علیهم الصلاة والسلام- بیندازد میتواند ویژگی های کلی و مشترک این مرحله از مراحل دعوت را این گونه بر شمارد:

  1. همه ی انبیاء و پیامبران علیهم الصلاة والسلام-بر دعوت به بر پایی ملت واحد بر پایه ی توحید خداوند و مباره با شرک و کفر، و امر به اطاعت و فرمانبرداری از فرامین الهی ، و بازداشتن از محرمات اتفاق نظر دارند. همه ی آنها مردم را به سوی داوند  فرا می خوانند و دعوتشان از یک منبع سرچشمه میگیرد. خداوند متعال می فرماید:

«إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُوراً**وَرُسُلاً قَدْ قَصَصْنَاهُمْ عَلَيْكَ مِن قَبْلُ وَرُسُلاً لَّمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ وَكَلَّمَ اللّهُ مُوسَى تَكْلِيماً**رُّسُلاً مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللّهُ عَزِيزاً حَكِيماً»{نساء:165/163}

ترجمه : ما به تو ( اي پيغمبر ، قرآن و شريعت را ) وحي كرديم ، همان گونه كه پيش از تو به نوح و پيغمبران بعد از او وحي كرديم ، و ( همان گونه كه ) به ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب ، نوادگان ( او كه برخي از آنان پيغمبران خدا بودند ) ، عيسي ، ايّوب ، يونس ، هارون ، و سليمان وحي كرديم ، و به داود زبور داديم .** و ما پيغمبران زيادي را روانه كرده ايم كه سرگذشت آنان را قبلاً براي تو بيان كرده ايم ، و پيغمبران ( ديگر ) زيادي را ( به ميان مردم روانه كرده ايم ) كه سرگذشت آنان را براي تو بيان نكرده ايم . ( و شيوه وحي به موسي اين بود كه ) خداوند حقيقةً ( از پشت حجاب بدون واسطه ) با موسي سخن گفت .** ما پيغمبران را فرستاديم تا ( مؤمنان را به ثواب ) مژده رسان ، و ( كافران را به عقاب ) بيم دهنده باشند ، و بعد از آمدن پيغمبران حجّت و دليلي بر خدا براي مردمان باقي نماند ( و نگويند كه اگر پيغمبري به سوي ما مي فرستادي ، ايمان مي آورديم و راه طاعت و عبادت در پيش مي گرفتيم ) . و خدا چيره حكيم است ( و كارهايش از روي قدرت و حكمت انجام مي پذيرد ) .

  1. حوزه ی رسالت  انبیاء پیشین، محلی و منطقه ای بوده است پس هر پیغمبری برای قومی معین مبعوث می شد، و رسالت آنها، برای رفع نیازها و پاسخگویی به خواسته های جامعه شان در آن عصر بوده است.زیرا نیازهای هر قوم مختلف و خواسته ها و مطالباتشان متنوع است. خداوند متعال می فرماید:

«لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجاً» { مائده/48}

«لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكاً هُمْ نَاسِكُوهُ»{حج/67}

براي هر ملّتي برنامه اي ( ويژه ، جهت معاملات و عبادات ، با توجّه به شرائط زمان و مكان ) قرار داده ايم كه برابر آن رفته اند و بدان عمل كرده اند .

و حکمت نیز اقتضا می کند که رسالت پیامبران متناسب با نیازهای مردم زمانه باشد و در این شیوه هیچ نوع عیب و نقصی وجود ندارد.

  1. در مات های پیشین ، سنت الهی همواره بر این منوال بوده که مؤمنان نجات یابند و کفار نابود گردند، و همان گونه که پیش از این در بررسی رسالت ها مشاهده کردیم، در بسیاری مواقع به دلیل روی گردانی از خداوند و تکذیب پیامبران و اصرار و پافشاری بر آن، به طور کلی محو و ریشه کن شوند . خداوند متعال در این باره می فرماید:

«وَلَقَدْ أَرْسَلنَا إِلَى أُمَمٍ مِّن قَبْلِكَ فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاء وَالضَّرَّاء لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ**فَلَوْلا إِذْ جَاءهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُواْ وَلَكِن قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ**فَلَمَّا نَسُواْ مَا ذُكِّرُواْ بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُواْ بِمَا أُوتُواْ أَخَذْنَاهُم بَغْتَةً فَإِذَا هُم مُّبْلِسُونَ» {انعام:44/42}

( اي پيغمبر ! ناراحت مباش كه پيغمبران زيادي را ) ما به سوي ملّتهائي كه پيش از تو بوده اند گسيل داشته ايم ( و هنگامي كه علم طغيان برافراشته و سرپيچي ورزيده اند ) آنان را به سختيها و زيانها گرفتار و به شدائد و بلايا دچار ساخته ايم تا بلكه خشوع و خضوع نمايند ( و توبه كنند و به سوي خداي خود برگردند ) .** آنان چرا نبايد هنگامي كه به عذاب ما گرفتار مي آيند ، خشوع و خضوع كنند ( و بيدار شوند و اندرز گيرند و با تضرّع و زاري دست دعا به سوي باري بلند كنند و آمرزش خواهند ؟ ) ولي دلهايشان سخت شده است و ( نرود ميخ آهنين بر سنگ ! و علاوه از قساوت قلب ) اهريمن ( هم ) اعمالي را كه انجام مي دهند برايشان آراسته و پيراسته است .** هنگامي كه آنان فراموش كردند آنچه را كه بدان متذكّر و متّعظ شده بودند ( و آزمون ناداري و بيماري كارگر نيفتاد ، آزمون ديگري جهت بيداري ايشان به كار برديم و ) درهاي همه چيز ( از نعمتها ) را به رويشان گشوديم تا آن گاه كه ( كاملاً در فراخي نعمت غوطه ور شدند و ) بدانچه بديشان داده شد ، شاد و مسرور گشتند ( و باده ثروت و قدرت ايشان را گرفت و سرمست و مغرور شدند و ناشكري كردند و ) ما به ناگاه ايشان را بگرفتيم ( و به عذاب خود مبتلا كرديم ) و آنان مأيوس و متحيّر ماندند ( و به سوي نجات راه نبردند )

همچنین می فرماید:

«وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلاَّ رِجَالاً نُّوحِي إِلَيْهِم مِّنْ أَهْلِ الْقُرَى أَفَلَمْ يَسِيرُواْ فِي الأَرْضِ فَيَنظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الآخِرَةِ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ اتَّقَواْ أَفَلاَ تَعْقِلُونَ**حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّواْ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُواْ جَاءهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَن نَّشَاء وَلاَ يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ» {یوسف:110/109}

سنّت ما در گزينش پيغمبران و گسيل آنان به ميان مردمان تغيير نكرده است ، و از جمله در انتخاب تو به عنوان خاتم الانبياء نيز مرعي شده است ) و ما پيش از تو پيغمبراني نفرستاده ايم ، مگر اين كه مرداني از ميان شهريان بوده اند و بديشان وحي كرده ايم . ( دسته اي از انسانها بدانان گرويده و گروهي هم از ايشان بيزاري جسته اند . آيا قوم تو از اين بي خبرند كه پيغمبران نه فرشته و نه زن بوده اند و بلكه مرداني از شهرها بوده و در ميان مردمان همچون ايشان زندگي كرده اند و تنها فرق آنان با ديگران اين بوده كه حاملان وحي و پيام آوران آسماني بوده اند ، و بعضي راه چنين راهنماياني را انتخاب و به بهشت رسيده اند ، و برخي هم عناد ورزيده و كفر پيشه كرده اند و به دوزخ واصل شده اند ؟ ) . مگر در زمين به گشت وگذار نمي پردازند تا ببينند كه سرانجام كار گذشتگان پيش از ايشان چه بوده و به كجا كشيده شده است ؟ بي گمان سراي آخرت ، بهتر ( از سراي اين جهان ) براي پرهيزگاران است . ( اي معاندان افسار گسيخته و آرزوپرستان سرگشته ! ) آيا خرد و انديشه خويش را به كار نمي اندازيد ( و نمي دانيد كه هستي خود را ناآگاهانه مي بازيد و توشه اي براي آخرت فراهم نمي سازيد ؟ ! ) .** ( اي پيغمبر ! ياري ما را دور از خويشتن مدان . ياري ما به شما نزديك و پيروزيتان حتمي است . پيش از اين پيغمبران متعدّدي آمده اند و به دعوت خود ادامه داده اند و دشمنان حق و حقيقت هم به مبارزه خاسته و مقاومت و مخالفت نموده اند ) تا آنجا كه پيغمبران ( از ايمان آوردن كافران و پيروزي خود ) نااميد گشته و گمان برده اند كه ( از سوي پيروان اندك خويش هم ) تكذيب شده اند ( و تنهاي تنها مانده اند ) . در اين هنگام ياري ما به سراغ ايشان آمده است ( و لطف و فضل ما آنان را در برگرفته است ) و هركس را كه خواسته ايم نجات داده ايم . ( بلي ! در هيچ زمان و هيچ مكاني ) عذاب ما از سر مردمان گناهكار دور و دفع نمي گردد .

  1. شیوه ای که قرآن کریم در معرفی رسالت های پیشین و سیر دعوت انبیاء و پیامبران علیهم الصلاة والسلام- با اقوامشان ، متفاوت است.برخی مفصل و بعضی مختصر بیان شده است. در چندین جا از سوره های قرآن کریم، برخی از موضع گیری های انبیاء و پیامبران تکرار شده است. گاهی سیرت و ویژگی های یک نبی یا رسول، مورد بررسی دقیق قرار گرفته است. و زمانی شیوه های دعوت و وسایلی که در بعضی دعوت ها به کار رفته بیان شده است. بدین صورت رسالت ها بر اساس حکمت خداوند که صاحب حکمت کامل است عرضه شده است. بنابراین لازم است دعوتگران نهایت سعس و تلاش خود را برای بهره گرفتن از درس ها و عبرت هایی که بیان شده به کار گیرند، و به مسائل غیر ضروری ( که در قرآن مراجع غیر معتبر موجود است اما قرآن و سنت به ذکر و بیان آن نپرداخته است) اهمیت ندهند؛ زیرا آن چه خداوند در کتاب خود و رسول الله ( صلی الله علیه و آله و سلم) در سنت خویش، بیان فرموده اند، برای استفاده کننده کافی است و برای آن که پند پذیر باشد پند و اندرزی نیکو است.
  2. سنت خداوندی این است که پیامبران گرامی اش را با کارهای خارق العاده و معجزات ، مورد تأیید قرار دهد، تا کسانی که بخواهند ایمان بیاورند ، ایمان بیاورند و بر کافران و منکران هم اقامه ی حجت شده باشد. به همین دلیل،شتر صالح و عصای موسی و معجزات عیسی_ علیهم الصلاة والسلام- و نمونه هخایی دیگر که به آن اشاره شد، به وجود آمدند. اما معجزات پیامبر خاتم ( صلی الله علیه و آله و سلم) – خصوصاً قرآن مجید، با معجزات دیگر تفاوت داشته است؛ زیرا معجزات پیامبران پیشین، محسوس و مادی، و مخصوص همان عصر و زمان بوده است؛ اما قرآن معجزه ی جاوید است . امام سیوطی رحمه الل در این باره می فرماید:« بدان که معجزه کاری خارق العاده است، و همراه با تحدی و مبارزه طلبی است، و کسی توان مبارزه با آن را ندارد، و معجزات ممکن است جنبه ی محسوس و مادی یا جنبه ی معنوی داشته باشد. بیشتر معجزات بنی اسرائیل ، محسوس و مادی بوده است. اما بیشتر معجزات این امت، از جنبه های عقلی و معنوی برخوردار است. چون این شریعت تا روز قیامت بر صفحه ی گیتی باقی است، باید معجزه اش نیز عقلی و معنوی باشد، تا خردمندان و صاحبان بصیرت ،آن را ببینند.»( الاتقان فی علوم القرآن سیوطی 117/2)
  3. پذیرش دعوت در رسالت های پیشین، سیر صعودی و نزولی طی کرده است؛زیرا همه به طور مطلق آن را نمی پذیرند، و یا همگی از آن روی گردان نمی شدند؛ و این اقتضای سنت خداوندی در زندگی دنیوی است. چون اگر خداوند ، می توانست همه ی مردم را مجبور به پذیرش دعوت سازد، اما حکمت خداوندی چنین اقتضا کرده است که همواره درگیری بین خیر و شر ادامه داشته باشد، و در این زندگی،آزمایش داعیان و مدعوین استمرار یابد، تا پلید از پاک متمایز گردد، و هر کس را که بخواهد در بهشت جای دهد و جهنم را از جهنمیان پرکند. خداوند متعال می فرماید:

« وَلَوْ شَاء رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلاَ يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ** إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لأَمْلأنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ» {هود:119/118}

ترجمه :

( اي پيغمبري كه آزمند بر ايمان آوردن قوم خود و متأسّف بر روي گرداني ايشان از دعوت آسماني هستي ! بدان كه ) اگر پروردگارت مي خواست مردمان را ( همچون فرشتگان در يك مسير و بر يك برنامه قرار مي داد و ) ملّت واحدي مي كرد ( و پيرو آئين يگانه اي مي نمود ، و آنان در ماديات و در معنويات و در انتخاب راه حق يا راه باطل اختيار و اختلافي نمي داشتند . آن وقت جهان به گونه ديگري در مي آمد ) ولي ( خدا مردمان را مختار و با اراده آفريده و ) آنان هميشه ( در همه چيز ، حتّي در گزينش دين و اصول عقائد آن ) متفاوت خواهند ماند .** ( مردمان بنا به اختلاف استعداد ، در همه چيز حتي در ديني كه خدا براي آنان فرستاده است متفاوت مي مانند ) مگر كساني كه خدا بديشان رحم كرده باشد ( و در پرتو لطف او بر احكام قطعي الدلاله كتاب خدا متّفق بوده ، هرچند در فهم معني ظنّي الدلاله آن كه منوط به اجتهاد است ، اختلاف داشته باشند ) و خداوند براي همين ( اختلاف و تحقّق اراده و رحمت ) ايشان را آفريده است ، و سخن پروردگار تو بر اين رفته است كه : دوزخ را از جملگي جنّيها و انسانهاي ( پيرو نفْسِ امّاره و اهريمن مكّاره ) پُر مي كنم .

 ——————————————–

منبع: درآمدی بر علم دعوت / مؤلف:دکتر محمد ابوالفتوح البیانونی/مترجم:عبدالرحمن زمان پور / انتشارات: نشراحسان / چاپ:اول1388

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس