قوام بودن مرد در قرآن به چه معنی است؟

قوام بودن مرد در قرآن به چه معنی است؟

تدوین : عزیز صادقی

راغب رحمه اللّه با بينش اصولى و تفسيرى كه داشته است، براى معنى- درجه- از آيه الرِّجالُ قَوَّامُونَ- 34/ نساء) تأييد آورده است براى رفع ابهامى كه شايد در اذهان باشد كه مردان تفوّق حكومتى در خانواده بر زنان دارند، لازم است براى رفع اين باهام و اشكال مفصّلا و عميقا بحث شود.

ابن منظور در لسان العرب با اشاره باشعار و نظرات لغت شناسان و با استناد بآيات قرآن چنين مى نويسد:

فقالوا: و قد يجي ء القيام بمعنى المحافظه و الاصلاح و منه قوله تعالى الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ- 34/ النّساء).

و قوله تعالى: إِلَّا ما دُمْتَ عَلَيْهِ قائِماً- 75/ آل عمران) اى ملازمة محافظا و يجي ء القيام بمعنى الوقوف و الثبات (لس 12/ 497).

قوّام، صيغه مبالغة فى قائم يقال هو قوّام على اهله: دائم القيام بشئونهم و السّهر على مصالحهم الجمع قوامون (معجم الفاظ القرآن الكريم 2/ 449) اى يرعون و تقومون بمصالحهنّ: كونوا قوّامين بالقسط مواظبين على اقامة العدل فى جميع الامور مجتهدين فيه كلّ الاجتهاد.

.( فرهنگ ابجدی عربی –فارسی أحمد بن إبراهيم بن خالد الموصلى ، أبو على) :

[قوم ]: غذائى كه براى انسان كافى باشد «قِوَامُ الأَمرِ»: نظام و اساسنامه كارى «هُوَ قِوامُ اهْلِهِ»: او به امور خانواده خود مى رسد.

فرهنگ معین :

24436,”قوام “,” ريشه : ع.”,”(قِ) [ ع . ] (اِ.) آن چه كه كاري يا چيزي به آن قائم باشد.”

24437,”قوام “,” ريشه : ع.”,”(قَ) [ ع . ] (اِ.) 1 ـ ماية زيست . 2 ـ اصل چيزي . 3 ـ اعتدال . 4 ـ عدل . 5 ـ استواري ، استحكام . 6 ـ راستي .”

———————————————

خود راغب هم در ذيل واژه قيام مى نويسد:

و قيام الشّيئ هو المراعاة للشّي ء و الحفظ له. اينك ترجمه عبارات فوق:

گفته اند قيام- بمعنى نگهدارى و اصلاح و خير است چنانكه خداى تعالى فرموده است: مردان اصلاح كنندگان و ياوران و نگهدارندگان زنانند.

و يا فرمود: تا زمانى كه بر آن كار قيام كننده اى و يعنى ملازم و همراه، و محافظ باشى و واژه قيام بمعناى آگاهى و پايدارى نيز هست.

قوّام صيغه مبالغه در قائم است گفته مى شود: هو قوّام على اهله، يعنى هميشه بشئون خانوادگى محافظت مى كند و بر مصالح و خير زن و فرزند هشيار و بيدار است جمعش قوّامون است.

(معجم الفاظ) يعنى مراعات حال زنان مى كنند و بمصالح و خيرشان اقدام مى نمايند، آيه كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ- 135/ نساء) نيز يعنى كسانيكه بر اقامه عدل در جميع امور مواظبت مى كنند و با تمام نيرو تلاش مى كوشند.

راغب رحمه اللّه مى نويسد قيام بر چيزى مراعات كردن حال آن چيز و محافظت بر آن است. و در آيه 135/ نساء مى فرمايد: كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ و در آيه ديگر كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ- 8/ مائده).

صاحب مجمع البيان هم مى نويسد: قوّامين اى دائمين على قيام بالعدل و معناه و لتكن عادتكم القيام بالعدل فى القول و الفعل.

يعنى قوّامين كسانى هستند كه پيوسته بر عدل استوارند و عادتشان در گفتار و كردار اقامه عدل است.

قوّام هم صيغه مبالغه براى زيادتى است، آنگاه در خود آيه هم قيام مردان در امور خانواده، محافظت و ادامه وظيفه همسرى است و اگر مردان ارث بيشترى مى برند براى اينستكه عهده دار هزينه زندگى و متكفّل زن، و فرزندان هستند و توانائى بيشترشان در كارها و حفاظت امور زندگى براى اين است كه عهده دار كارهائى هستند كه بايستى انجام دهند پيامبر (ص) فضيلتها و برترى معنوى زنان را عبارت «الجنّة تحت اقدام الامّهات» يعنى بهشت زير قدمهاى پر محبّت و وظيفه شناس مادران است بيان داشته و براى مردان چنين فضيلتى نيست.

از طرفى دستور قرآن است كه در امور و مشكلات خانواده با همسران شور و مشاوره كنند.

شيخ طريحى در مجمع البحرين تعبير علمى جالبى دارد مى نويسد:

خداوند نفرموده (فضّلهم عليهنّ من الرّجال) زيرا بسيار زنان هستند كه از بسيارى از مردان با فضيلت تر و برترند پس اگر در مردان وظايفى كه: خداوند براى آنها مانند:

1- عهده دار بودن و حفظ همسرى.

2- اصلاح امور زندگى.

3- تعهّد هزينه زندگى.

4- تكلّف امور تربيتى.

5- هم نظرى و مشورت با همسر در مشكلات.

6- رعايت عدالت.

7- تنظيم امور زندگى خانواده و دفاع مشترك.

8- تيمار دارى و غمخوارى كه لازمه حسن تدبير است.

9- بكار بردن نيروى خويش در عبادات و كارها.

10- پرداخت مهرّيه و مالى كه تعهّد كرده است.

11- مراعات حال همسران در انجام حالات ويژه او.

12- و بالاخره فرمانرواى مطلق نبودن. و تمام اين امور در معنى آيه قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ- 34/ نساء) نهفته است.

ترجمه مفردات، ج 1، ص: 667و666

مردان و سياست و تنظيم امور زندگى و مانند آنها است كه در آيه الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ- 34/ نساء) بآن اشاره شده است (يعنى مردان ياوران و نگهدارندگان و قيام كنندگان بر اصلاح امور خانواده كه مرد با توانائى جسمى بيشتر حفظ كردن و يار و ياور بودن، و نگهدارى كانون خانواده بعهده اوست).

نتیجه گیری:

قوامیت مرد امتیاز نیست بلکه وظیفه ای سنگین است که بعهده وی گذاشته شده است و فهم تحکم و زورگویی بر زنان از قوامیت فهمی کاملا اشتباه و مخالف قرآن و سنت پیامبر(ص) است و این امر حتی همچنان که خواندید بسادگی از معنی لغوی کلمه قوام در آیه قابل فهم می باشد.

بلکه فضای حاکم بر روابط زن و شوهر و مرد و زن در خانواده همان فضای مودة و رحمت و سکنی و آرامشی است که مرد و زن در فضایی ایمانی چون لباس بر هم می پوشند .

منبع : مکتبة الشامله