معماری
خانه ---> سياسي اجتماعي ---> اسلام و عدالت

اسلام و عدالت

اسلام و عدالت          دكتر محمد عماره

عدالت در اصطلاح اسلامي مقابل و متضاد ظلم وستم است ، آن هم نه تنها به معناي منفي آن ، يعني نفي ظلم وستم ، بلكه به معناي مثبت آن كه در سيادت و برتري ((ميانه روي همه جانبه اسلامي)) نماد يافته است ، آنكه به يكي از دو قطب مساله نمي گرايد، چنانكه از هر دو نيز با هم فاصله نمي گيرد و به كلي با آن دو مغايرت ندارد ، بلكه عناصر عدالت ، حق و خير را در آن دو جمع مي كند و از آنها موضوعي عادلانه ميان دو ظلم و حقانه ميان دو باطل و متعادل ميان غلو افراط و تفريط به وجود مي آورد .

عدالت اسلامي به معناي ياد شده هماني است كه اين حديث گرانقدر پيامبر (ص) به آن اشاره دارد : (الوسط : العدل   جعلناكم امة وسطا) ، ((ميانه : عدل   شما را امتي ميانه قرار داديم))

از ديدگاه اسلامي تحقق عدالت فريضه اي واجب و از ضرورت هاي اجتماعي و انساني است ، ومجرد حقي از حقوق نيست كه براي صاحبش  رواست تا اگر بخواهد از آن چشم پوشد يا به دلخواه بدون داشتن هيچ گناهي در تحقق آن  كوتاهي ورزد!        فريضه اي واجب است كه خداوند پاك و بلند مرتبه بر همگان بدون استثنا فرض گردانيده است تا جايي كه ((عدل)) را از نام هاي نيك خويش دانسته است !

آن را بر پيامبر معصومش (ص) فرض گردانيده است و او را فرمان به عدالت داده است : (فلذالك  فادع واستقم كما امرت و لا تتبع اهواءهم و قل آمنت بما انزل الله من كتاب و امرت لاعدل بينكم) ،

((بنابراين به دعوت پرداز ، و همان گونه كه ماموري ايستادگي كن ، و هوس هاي آنان را پيروي مكن و بگو : به هر كتابي كه خدا نازل كرده است ايمان آوردم و مامور شدم كه ميان شما عدالت كنم ))

بر صاحبان امر از قبيل علماء ، واليان ، رهبران، داوران‌ و اهل نظر فرض گردانيده تا در حق مردم به عدالت رفتار كنند : (ان الله يامركم ان تؤدوا الامانت الي اهلها و اذا حكمتم بين الناس ان تحكموا بالعدل ان الله نعما يعظكم به ان الله كان سميعا بصيرا)،((خدا به شما فرمان مي دهد كه امانت ها را به صاحبان آن ها برسانيد ، وچون ميان مردم داوري كنيد به عدالت داوري كنيد . در حقيقت نيكو چيزي است كه خدا شما را به آن پند مي دهد. خداوند شنواي بيناست))

خداوند پاك وبلند مرتبه به ماخبر داده است كه اين ((امانتي )) را كه بر انسان فرض گردانيده تا آن را به دوش كشد و انجام دهد ، همان معيار برتري او بر ساير آفريدگان است (انا عرضنا الامانة علي السموات و الرض و الجبال فابين ان يحملنها و اشفقن منها و حملها الانسان انه كان ظلوما جهولا) ، ((ما امانت ]الهي وبار تكليف[ را بر آسمانها و زمين و كوه ها عرضه كرديم ، آنگاه از برداشتن آن سر باز زدند و از آن هراسناك شدند ، و]لي[ انسان آن را برداشت ، راستي او ستمگري نادان بود))

بعضي از مفسران گفته اند : منظور از آن امانت هاي اموال و رعايت كردن عدالت در مورد آن ها ست .

خداوند عدالت را به عنوان معيار رابطه درست ميان مردم و صاحبان امر فرض گردانيده است ، چنانكه حديث پيامبر (ص) به اين امر اشاره دارد : ((صاحبان امر بر شما مردم حق دارند و شما نيز همان طور بر آنان حق داريد ،]وظيفه دارند[ اگر از آنان مهرباني خواهند، مهرباني كنند، و اگر پيمان بستند، وفا كنند ، واگر داوري كنند به عدالت باشد ،اگر چنين نكنند، پس لعنت خداوند، فرشتگان ، و همه مردم بر آنان باد)).

عدالت در جامعه ي كوچك خانواده كه جامعه ي بزرگ امت متشكل از آن هاست ، واجب شده است : (ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف) ، ((و براي زنان)) ]   بر مردان [ همان حقي است كه به طور شايسته ] براي مردان [  بر عهده دارند )) .(فان خفتم الا تعدلوا فواحدة) ،((پس اگر بيم داريد كه به عدالت رفتار نكنيد پس به يكي بسنده كنيد)). (اعدلوا بين ابنائكم) ، ((ميان فرزندانتان به عدالت رفتار كنيد))

باز پيامبر (ص) فرموده اند : ((دادگران در روز قيامت برمنابري نوراني در سمت راست خداوند عزوجل-قرار دارند-البته هر دو سمت خداوند راست است- كساني كه در داوريشان و در مورد خانواده شان و آنچه مسوول آنند ، به عدالت رفتار مي كنند))

وجوب رعايت عدالت در مورد خود يا ديگران يكسان است :

(ان الذين توفاهم الملائكة ظالمي انفسهم قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين في الارض قالوا الم تكن ارض الله واسعة فتهاجروا فيها فاولئك ماواهم جهنم و ساءت مصيرا . الا المستضعفين من الرجال و النساء والوالدان لا يستطيعون  حيلة و لا يهتدون سبيلا . فاولئك عسي الله ان يعفو عنهم و كان الله عفوا غفورا) ، ((كساني كه بر خويشتن ستمكار بوده اند ،] وقتي[   فرشتگان جانشان را مي گيرند ، مي گويند :در چه ]حال [  بوديد ؟ پاسخ مي دهند : ما در زمين از مستضعفان بوديم ، مي گويند مگر زمين خدا وسيع نبود تا در آن مهاجرت كنيد ؟ پس آنان جايگاهشان دوزخ است ، و ]دوزخ [ بد سرانجامي است . مگر آن مردان و زنان و كودكان فرودستي كه چاره جويي نتوانند و راهي نيابند. پس آنان را باشد كه خداوند ببخشايد . و خداوند بخشاينده ي آمرزگار است ) ) .

بنابر اين تحريم ستم كردن حتي به ((خويشتن)) دال بر آن است كه عدالت يك فريضه است و تنها مجرد ((حقي)) نيست كه هر شخص مي تواند در دايره ي شخصي خود در آن كوتاهي ورزد يا از انجام دادنش دست شويد !

حتي خداوند جهاد را بر توانايان براي رهايي مستضعفان كه توانايي برپايي عدالت را ندارند فرض گردانيده است : (و ما لكم لا تقاتلون في سبيل الله والمستضعفين من الرجال والنساء و الولدان الذين يقولون ربنا اخرجنا من هذه القرية الظالم اهلها واجعل لنا من لدنك وليا و اجعل لنا من لدنك نصيرا) ، ((و شما را چه شده است كه در راه خدا و ]براي رهايي[ مستضعفان از مردان و زنان و كودكان كه مي گويند : پروردگارا ما را از اين شهر كه مردمش ستمكارند ، بيرون آر و از نزد خود براي ما كارسازي قرار ده و از نزد خويش ياوري براي ما قرار ده ، پيكار نمي كنيد ))

همچنين وجوب عدالت در حق دشمن و دوست يكسان است . از اين روي عدالت با ((موالات)) به معناي پشتيباني فرق مي كند . اسلام مسلمانان را از پشتيباني از دشمنان باز مي دارد ، كساني كه به خاطر دينشان با آنان جنگيدند يا آنان را از     خانه هايشان بيرون  راندند يا به بيرون رفتنشان كمك كردند ، اما عدالت را حتي در مورد دشمنان بر آنا واجب مي داند !(يا ايها الذين آمنوا كونوا قوامين لله و شهداء بالقسط و لا يجرمنكم شنآن قوم علي الا تعدلوا اعدلوا هو اقرب للتقوي ) ، ((اي كساني كه ايمان آورده ايد، براي خدا به داد برخيزيد و گواهان به عدل باشيد و نبايد دشمني گروهي شما را بر آن دارد كه عدالت نكنيد ، عدالت كنيد كه به تقوا نزديكتر است )) . (يا ايهالذين آمنوا كونوا قوامين بالقسط شهداء لله و لو علي انفسكم او الوالدين و الاقربين ان يكن غنيا او فقيرا  فالله اولي بهما فلا تتبعوا الهوي ان تعدلوا)

((اي كساني كه ايمان آورده ايد ، پيوسته به عدالت قيام كنيد و براي خدا گواهي دهيد ، هرچند به زيان خودتان يا پدر و مادر و خويشاوندان شما باشد . اگر يكي از دو طرف دعوا توانگر يا نيازمند باشد ، باز خدا به آن دو از شما سزاوارتر است ، پس از پي هوس نرويد كه در نتيجه از حق عدول كنيد)) .

بدين ترتيب عدالت از جمله فرايض خداوند پاك و بلند مرتبه است كه با رعايت آن امنيت اجتماعي انسان در دايره ي فردي و گروهي ، در خانواده ، جامعه ، حكومت و ساير عرصه هاي عمران و آباداني محقق مي گردد !

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس