معماری
خانه ---> كردستان ---> بررسي خانواده و روابط خویشاوندی کُردها

بررسي خانواده و روابط خویشاوندی کُردها

بررسي خانواده و روابط خویشاوندی کُردها از طریقِ بررسی واژه­ها و اصطلاحات خویشاوندی در زبان كُردی

نويسنده : سامال عرفانی 

«واژه ها و اصطلاحات و تعبیرهایی که در طی تاریخ در زبان های جوامع انسانی پدید آمده و به کار رفته اند در فهم حوادث و شیوه های زندگانی و اندیشه ها و آرزو های آن جوامع هستند. مطالعه چنین مجموعه ای می تواند سر گذشت فرهنگی هر یک از جوامع را به طریقی بازگو کند.از این رو ،واژه ها بازتاب فعالیتهای مادی و معنوی جوامع به حساب می آیند.هر زبانی ،در طول تاریخ، تغییر می‌پذیرد.بسیاری  اصطلاحات و تعبیرات،بر مبنای تغییر وضعیت اجتماعی ،دیر یا زود منسوخ یا متحول می شود و لغات نو و تازه ای جای آنها را می گیرد که ،به اقتضای تحولات اجتماعی‌، ساخته شده اند»(کوشک جلالی،ص 113 )

مردم شناسان به اصطلاحات مربوط به خویشاوندی از آن جهت علاقه مندند که اصطلاحات رایج در یک زبان منعکس کننده روابط خویشاوندی در آن جامعه است و می کوشند با بررسی این اصطلاحات به ساخت خانواده در آن جامعه و به نگرش اعضای خانواده  به یکدیگر پی ببرند.« مثلاً وجود واژه” هوو” در زبان فارسی را می توان به این اعتبار نمایندۀ پدیده چند زنی در جامعه ایران دانست که تا این اواخر به شدت رایج بوده و اکنون نیز در مقیاسی محدودتر وجود دارد و قانون نیز آن را در شرایط خاصی مجاز دانسته است» (باطنی،1374،159)

نگارنده در اینجا سعی می کند تا روابط خویشاوندی را در جامعۀ کردان،از طریق بررسی اصطلاحات خویشاوندی دریابد و در این راه تا حد زیادی از شیوه آقای محمد رضا بطنی و مقاله ايشان تحت عنوان«اصطلاحات خویشاوندی در زبان فارسی» بهره گرفته است. سعي بر آن بوده كه از طريق اين واژگان، روابط خويشاوندي در جامعه كُرد درك گشته و نيز از طريق آنها لايه­هاي پنهان قدرت ،جنسيت ، نقش و انتظارات جايگاه هاي خويشاوندي از طريق واژگان فهم گردد.

 

در زير برخي از واژگان خويشاوندي در زبان كُردي و معادل انها به زبان فارسي و نیز خطاب (اصطلاحاتی كه وقتی خويشاوندان را مستقيمان مورد خطاب قرار دهیم از آنها استفاده می­کنیم مانند عمو) یا اشاره­ای بودن آنها (مردم این اصطلاحات را در غیاب خویشاوندان و ضمن صحبت در اشاره به آنها به كار مي برند مانند مادرشوهر)، آورده مي‌شود تا خواننده پيش از وارد شدن به بحث، مقداری با واژگان خويشاوندي در زبان كُردي آشنا گردد:

كُردي                                                                                               فارسی

1- دايك (اصطلاح مورد اشاره)                                                       مادر

2- دايه، نه‌لا(اصطلاح مورد خطاب)                                                  مادر،مامان

3- باوك (اصطلاح مورد اشاره )                                                       پدر

4- بابه، تاته، كاكه (اصطلاح مورد خطاب )                                          بابا، بابايي

5- خوُيشك، والي (اصطلاح مورد اشاره )                                            خواهر

6- داده، دي‌دي ( مورد خطاب )                                                      آبجی

7- برا (اصطلاح مورد اشاره)                                                            برادر

8- كاكه (مورد خطاب )                                                                داداش

9- دالا، داپير، دايه خالوُ، نه‌نه(اصطلاح مورد اشاره و خطاب)                    مادربزرگ

10- باپير، باوا (اصطلاح مورد اشاره و مورد خطاب )                               پدربزرگ

11- مه‌تي، پوور (اصطلاح مورد اشاره)                                              خاله

12- خالوُ، لالوُ (اصطلاح مورد اشاره و مورد خطاب )                             دايي

13- مه‌تي، مي‌مي (اصطلاح مورد اشاره و مورد خطاب )                        عمه

14- ماموُ (مورد خطاب  )                                                            عمو

15- ئاپ (اصطلاح مورد اشاره )                                                     عمو

16- ماموُژن، ئاموُژن (اصطلاح مورد اشاره و  مورد خطاب)                   زن عمو

17- خالوُژن (اصطلاح مورد اشاره مورد خطاب  )                              زن دايي

18- ژن برا (اصطلاح مورد اشاره مورد خطاب )                                 برادرزن

19- براژن (اصطلاح مورد اشاره مورد خطاب )                                  زن داداش

20- هيوه‌ر ژن، شوورا (اصطلاح مورد اشاره )                                    برادرشوهر

21- هيوه‌رزا، شوورازا (اصطلاح مورد اشاره  )                                    برادرزاده شوهر

22- دش، سي‌تي (اصطلاح مورد اشاره )                                         خواهرشوهر

23- دشه‌زا (اصطلاح مورد اشاره )                                               فرزندِ خواهرشوهر

24- دشه‌زازا (اصطلاح مورد اشاره)                                              فرزندِفرزندِ خواهرشوهر

25- پس مام (اصطلاح مورد اشاره و مورد خطاب)                            پسرعمو

26- پس ئاپ (اصطلاح مورد اشاره )                                             پسرعمو

27- كچ مام (اصطلاح مورد اشاره مورد خطاب )                              دخترعمو

28- كچ ئاپ (اصطلاح مورد اشاره )                                             دخترعمو

29- ئاموُزا (اصطلاح مورد اشاره  مورد خطاب )                               عموزاده

30- ئاموُزازا (اصطلاح مورد اشاره )                                              فرزندعموزاده

31- ئاموُزاژن (اصطلاح مورد اشاره مورد خطاب )                            زن عمو

32- بن ئاموُزا (اصطلاح مورد اشاره  )                                          فرزندِفرزند عمو زاده و نسل‌هاي دورتر

 

33- بن ئاموُزاژن (اصطلاح مورد اشاره )                                        زن فرزندِفرزند عمو زاده و

نسل هاي دورتر

34- خه‌سوو (اصطلاح مورد اشاره )                                             مادرزن،مادرشوهر

35- زرخه‌سوو (اصطلاح مورد اشاره )                                          نامادري زن، نامادري شوهر

36- خه‌زووره (اصطلاح مورد اشاره )                                          پدرشوهر، پدرزن

37- زرخه‌زووره (اصطلاح مورد اشاره )                                       ناپدري زن، ناپدري شوهر

38- هه‌وي (اصطلاح مورد اشاره )                                              هه‌وو

39- هه‌نه‌زا (اصطلاح مورد اشاره )                                             فرزند هه‌وو

40- هه‌نه‌زازا (اصطلاح مورد اشاره  )                                         فرزندِفرزند هه‌وو

41- باوه‌ژن‌، زردايك (اصطلاح مورد اشاره )                                 نامادري

42- باجي (اصطلاح مورد اشاره و مورد خطاب)                            زن بابا

43- باوه پياره، زرباب (اصطلاح مورد اشاره )                               ناپدري

44- كوُله‌به‌س،گورده‌له (اصطلاح مورد اشاره )                            فرزند زن از شوهر سابق

45- باوك برا (اصطلاح مورد اشاره )                                       فرزنداني كه تنها پدرشان

مشترك است

46- دايك برا (اصطلاح مورد اشاره )                                       فرزنداني كه تنها مادرشان

مشترك است

47- كچ، كناچه، كيژ (اصطلاح مورد اشاره )                                 دختر

48- كچه‌زا، دوته‌لزا (اصطلاح مورد اشاره )                                  نوه‌دختري

49- كچه زازا (اصطلاح مورد اشاره )                                        نتيجه دختري

50- كوُر، خوُرت (اصطلاح مورد اشاره )                                       پسر

51- كوُره‌زا،كوُره‌لزا (اصطلاح مورد اشاره )                                  نوه پسري

52- كوُره‌زازا (اصطلاح مورد اشاره )                                         نتيجه پسري

53- بيوه‌ژن (اصطلاح مورد اشاره)                                           زن بيوه

54- بيوه ميرد (اصطلاح مورد اشاره )                                         مرد بيوه

55- زربووك (اصطلاح مورد اشاره )                                          زن پسرناتني

56- زربرا (اصطلاح مورد اشاره )                                              برادرناتني

57- زرخوُشك (اصطلاح مورد اشاره )                                       خواهرناتني

58- بووك، وي‌وي (اصطلاح مورد اشاره)                                      عروس

59- زاوا، زه‌ما (اصطلاح مورد اشاره )                                           داماد

60- ژن خوُشك (اصطلاح مورد اشاره )                                     خواهرزن

61- هاوه‌ل‌زاوا (اصطلاح مورد اشاره )                                         باجناق

62- هيوه‌رژن (اصطلاح مورد اشاره )                                          جاري

63- ژن،ئافره‌ت، پيرك (اصطلاح مورد اشاره)                                زن درمعناي جنس مونث

بالغ

64- ژن (اصطلاح مورد اشاره )                                                   زن

65- پياو، پياگ ( اصطلاح مورد اشاره )                                          مرد

66- شوو، ميرد (اصطلاح مورد اشاره )                                           شوهر

67- مندال، زار، زاروُله (اصطلاح مورد اشاره )                                   بچه

68- هاوژين، هاوسه‌رين (اصطلاح مورد اشاره)                                  همسر

69_ زوُل (اصطلاح مورد اشاره )                                                حرامزاده

70-ئاوه‌ختي (اصطلاح مورد اشاره )                                           روشن كننده اجاق خانه

71- ميمكه‌زا ( اصطلاح مورد اشاره )                                           عمه زاده و خاله زاده

برخي اصطلاحات بنیادی (از یک واژۀ بسیط و یک صفت(بدون اضافه در بین آنها)ساخته شده اند.مانند پدر بزرگ) در زبان کردی به صورت زیر هستند:

هیو‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ه ر،  زاوا، دش، بووک، خه سوو، خه زووره، باجی، دایک، دایه، باوك، مندال، برا…

با دقت در اصطلاحات بالا،متوجه مي‌شويم برای برادر شوهر و خواهر شوهر در زبان کُردی اصطلاح بنیادی وجود دارد اما برای خواهر زن و برادر زن نه، که این می تواند نشانۀ مرد‌سالاری و اهمیت بیشتر خانواده شوهر، در برابر اعضاء خانوادۀ زن باشد. و در مقایسه با زبان فارسی مرجع می بینیم حتی در زبان فارسی مرجع، برادر شوهر و خواهر شوهر جزو اصطلاحات ترکیبی اند(اصطلاحاتی که از بهم پیوستن دو یا چند اصطلاح بنیادی ساخته شده اند مانند پسر عمو).

.

ویا اصطلاح مربوط به باجناق (هاوه ل زاوا) در زبان کردی بنیادی است اما اصطلاح مربوط به جاری(هیوه ر ژن)،ترکیبی. در صورتیکه هر دو واژه در زبان فارسی بنیادی است.

لازم به ذکر است که دو واژۀ بنیادی “خه سو”و”خه زووره” در معنای مادر شوهر و پدر شوهر ،هرچند در زبان فارسی مرجع ترکیبی اند و در کردی بنیادی،اما در لهجه های زبان فارسی برای این دو نسبتِ خویشاوندی اصطلاحات بنیادی داریم. مثلآ در مشهد به پدر زن خُسُر و در اصفهان با آن بوسیده می گویند.در مشهد به مادر زن، خوش و در اصفهان به آنخوارسو می گویند. در زبان کردی برای خویشاوندان دور اصطلاحات ترکیبی وجود دارد.مثلآ بن ئاموزا (فرزندِ فرزندِ عموزاده و دورتر).واین می تواند نشانۀ گستردگی روابط خویشاوندی باشد.که البته این اصطلاح را برای شاخة پدری داریم و در شاخۀ خانوادۀ مادری چنین اصطلاحی نداریم. یعنی واژه‌اي داریم که تا فرزندِ فرزندِ دایی و خاله و عمه را نيز دربرمي‌گيرد ،در صورتی که اصطلاح ” بن ئاموزا ” تا چندین نسل بعدتر از اینها را هم در بر می گیرد. یعنی تا نسلِ سوم دایی و عمه و خاله مهم بوده،اما در مورد عمو نسل­های دورتر از این هم مهم بوده­اند که برای آنها اصطلاح داریم و این اهمیت عمو و عمو زاده ها را نشان می دهد.و شاید تایید دیگر بر اهمیت فوق العاده عمو و عمو زاده در روابط خویشاوندی کُردان  باشد که در این زبان،ب رای عمو و عمو زاده ، هم واژه ای داریم که صرفآ به هنگام خطاب استفاده می شود و هم واژه ای داریم که صرفآ به هنگام ِ اشاره از آن استفاده می شود. برای زنِ فرزندِ فرزندِ عمو زاده و نسل های دورتر نیز اصطلاح ترکیبی دارم اما این حالت را در مورد عمه، خاله و دایی نداریم.

همچنین برای عروس پسر ناتنی اصطلاح « زر بووک» بکار می رود اما برای همسر دختر ناتنی که از دواج می کند ، اصطلاحی وجود ندارد .دلیل این امر می تواند همان اصل مرد مکانی باشد. دختر  وقتی ازدواج کرد از خانه پدري به خانه شوهر تغيير مكان مي‌دهد و همسرش نیز بسیار کم با آن خانواده رفت و آمد دارد، لذا نیاز نیست برایش  اصطلاحی داشت. اما دختر وارد خانوادۀ مرد می شود حتی اگر آن پسر، پسر ناتنی  خانواده باشد، پس برای نشان دادن نقش و جایگاهش در آن خانواده نیاز به اصطلاحي حداقل جهت اشاره  هست. مسئله­ی دیگر مسئله­ی خطاب ونامگذاریاست. در زبان فارسی می توان واژه خاله را به تنهایی و بدون اضافه کردن اسم خاص به آن ، به کار برد.در زبان کردی این اتفاق در مورد خاله کمتر روی می دهد، و در مورد عمو و دایی بیشتر.

در زبان کردی اصطلاح براژن (زن داداش) هم به عنوان خطاب و هم به عنوان اشاره بکار می‌رود اما ژن خوشک (خواهر زن) و ژن برا(برادر زن) صرفآ واژه­هایی برای اشاره اند و در ضمن استفاده از اصطلاح برادر زن به عنوان خطاب، نوعی اهانت در بر دارد. شاید بتوان این نتیجه را گرفت چون شوهر مهم تر از برادر است و مرد مکانی و مرد سالاری در این جامعه وجود داشته، برادر شوهر می تواند خطاب به زن بگوید زن داداش و این مالکیت را در بیان بنمایاند اما هنگامی که شوهری خطاب به برادرِ همسرش از اصطلاح برادر زن استفاده می کرده،گویی  می‌خواهد به او بفهماند که خواهرِ تو زنِ من و مال من است. یعنی به نوعی نمایندن ادعایِ مالکیت و نشان دادن قدرت.که به همین دلیل بوده کاربرد این اصطلاح در خطاب، بارِ منفی و اهانت دارد.

در زبان کردی اگر از شوهری در اشاره به برادرزنش بپرسيد که او کیست؟ خواهد گفت : دایی بچه ها.و از اصطلاح برادر زن خیلی کمتر استفاده می کند. همچنین درمورد فرزندان خواهر زنِ شوهر از او بپرسی که این فرزندِ کیست؟او خواهد گفت بچۀ با جناقم است و نخواهد گفت که بچۀ خواهر زنم است. انگار از به کار گیری و اشاره به زنان و نیز خودِ واژه زن نوعی احتیاط و عیب و عار وجود دارد.  شاید بتوان نتیجه گرفت که شوهر با باجناق خويش بیشتر احساس صمیمیت دارد تا با خواهر زنش.هر چند به لحاظ روابط خویشاوندی این خواهر زن است که نزدیکتر می باشد تا باجناق. ا ما از آنجا که در فرهنگ كُرد در مورد روابط دو جنس مخاالف نوعی محدودیت و رعایت مرز وجود دارد ، پس شوهر با  باجناقش به این دلیل که  مرد و همجنسش است، نزدیکتر به خود می­داند.

نويسنده براين اعتقاد است كه  در مورد آن دسته از روابط خویشاوندی که برای آنها هم واژه  برای خطاب و هم واژه  برای اشاره داریم، احساس صمیمیت وراحتی بیشتر بوده نسبت به آن دسته از روابط که برای آن­ها فقط اصطلاحی برای اشاره وجود دارد و به هنگام خطاب باید از اسمِ شخص استفاده کرد و نیز در آن مواردی  که یکی از طرفین برای خطاب از اصطلاح خویشاوندی بهره می برد اما طرفِ دیگر چنین اصطلاحی در اختیار ندارد، طرفِ اول که اصطلاحی برای بکار بردن در اختیار دارد نوعی برتری قدرت و اختیار دارد .اما طرفِ دوم به لحاظ قدرت در مرحلۀ پایین تر قرار دارد.  مثلا یک مرد می تواند زنِ برادرش را با اصطلاح «زن داداش»مورد خطاب قرار دهد اما این زن در خطاب اصطلاحی چنین در اختیار ندارد(اسم به انسان هويت مي‌دهد.در زندانهاي آلمان يكي از راههاي شكنجه كردن افراد زنداني اين بود كه به آنها شماره داده و تنها با شماره آنها را مورد خطاب قرار مي‌دادند).

کُردها در خطاب به مرد بیگانه در رابطه ای خارج از خانه،از واژۀ خالوُ (دایی)استفاده می‌کنند. البته به شرطی که بسیار پیر نباشد و گرنه از عمو استفاده می کنند، زیرا واژۀ دایی در بین کردها و نیز رابطۀ دایی و خواهر زاده از صمیمیت و راحتی بیشتری بر خوردار است نسبت به رابطه عمو و برادر زاده که یک رابطه رسمی و خشک تر است.به همین خاطر هم هست که در خطاب به مرد مسن که باید به دلیل کهولت سن، ادب را بیشتر رعایت کرد و را بطه رسمی­تر باشد از واژۀ “عمو” برای خطاب بهره می برند. در زبان کردی اصطلاحی داریم به نامِ ” ماله خالوان” یعنی خانۀ دایی­ها ،در حالیکه در مورد عمو چنین اصطلاحی نداریم. شاید چون اولآ که فرزندان در خانۀ پدر و خویشاوندان پدری خویش بسر می برده اند و برای دیدن دایی­ها ی خود باید از این مکان یعنی محل سکونت پدری، به محل سکونت خانواده مادری می‌رفته‌اند. زیراآنها با عمو های خود می زیسته اند و دایی ها در مکان دیگری.از همین اصطلاح می‌توان نتیجه گرفت که هم “شوهر مکانی” در کردان مرسوم بوده و هم اینکه آنها به صورت خانوادۀ گسترده می زیسته اند.زیرا اصطلاح ” ماله خالوان” یعنی خانۀ دایی­ها و این یعنی آنها یعنی برادران با هم در یک خانه می زیسته اند.

و در ضمن در زبان کردی برای خطاب و اشاره به مادر بزرگ مادری اصطلاح “دایه خالوُ” را داریم به معنای “مادرِ دایی”که باز اهمیت دایی را در این روابط می نمایاند که مادر بزرگ خود را به واسطه اینکه مادرِ داییشان است، می شناخته اند و نام گذاری کرده اند.

در زبان کردی اگر قرار باشد طی قرارداد برای شوهر خاله نیز از اصطلاحی خویشاوندی استفاده شود، آن واژه عمو است نه دایی. یعنی فرزندان شوهر خاله­شان را عمو می­توانند صدا کنند اما  دایی نه. اینجا باید در مورد اینکه چه زمانی از واژه­ی “دایی” و چه زمانی از واژه عمو برای خطاب به افرادی غیر از دایی و عمو استفاده می شود به اين مسله اشاره كرد كه در زبان كردي، دایی به مردهایی اطلاق مي‌شود که با آنها در خارج از خانه و  خانواده روبرو می شوی یعنی مثلآ یک مغازه دار، یا فردی در خیابان. اما در برای مردی كه وارد خانه شود یعنی به آن حریم مقدس و خصوصی پا بگذارد (اما دایی و یا عموی حقیقی فرزندان نیست) باید او را عمو خطاب کرد. شاید این هم نشآت گرفته از همان روابط پدر سالارانه باشد که هیچ مردی حق ورود به خانه را ندارد مگر اینکه مرد خانه او را صمیمی بیابد تا آنجا که او را برادر خود بداند و دیگر اینکه زن با برادرش بسیار راحت­تر و صميمي­تر است تا با برادر شوهرش یعنی عموی بچه‌ها.و این نامگذاری به طور ضمنی می رساند که روابط مادر خانواده با آن فرد بیگانه باید محدود باشد و نبايد به او بسيار نزديك شود. و اگر مرد بیگانه در خیابان را با دایی خطاب قرار می دهند برای این است که هم  مادر در آنجا حضور ندارد و لذا رابطه ای قرار نیست بین مادر خانواده و آن مرد بوجود آید و هم  اینکه همانطور که قبلآ هم ذکر شد رابطه فرزندان با دایی صمیمی تر و غیر رسمی تر از رابطه‌شان با عمو است و فرد می خواهد این فضای غیر رسمی و صمیمی و دلسوزانه را به این رابطه تزریق کند. از طريق اسم گذاري، نوع رابطه، فاصله، حريم و مرزها را مشخص مي‌كنيم. با دايي صدا زدن مردي، به او مي‌فهمانيم كه تو را دوست خويش مي‌دانيم و نه دشمن و يا يك بيگانه. و اما در عين حال اين معنا را هم منتقل مي‌كنيم كه به خاطر داشته باشي كه تو يك محرم هستي  و اجازه نداري كه مانند ديگر مردان ما را بنگري.

«پاره ای ازاصطلاحات خویشاوندی نسبی و سببی دو پهلو هستند.یعنی در دو مفهوم متفاوت بکار برده می شوند.این مفهوم را می توان عام و خاص نامید .وقتی اصطلاحی در مفهوم خاص به کار می رود،به طبقه ای از افراد اشاره می کند که خصوصیات خویشاوندی مشترکی دارند.وقتی همین اصطلاح در مفهوم عام بکار می رود،به طبقه دیگری اشاره می کند که خصوصیات خویشاوندی ذکر شده الزامآ در بارۀ آنها صادق نیست.مثلآ زن در مفهوم عام به طبقه انسانهای بالغ مؤنث در مقابل انسانهای مذکر بالغ(مردان)اشاره می کند ولی در مفهوم خاص یا محدود به طبقه کوچکتر از آنها که شوهر کرده اند(در مقابل شوهر)دلالت دارد»(باطنی،1374 :166)

زن،دختر،پسر،مرد(تنها در برخي لهجه ها) در هر دو زبان کُردی و فارسی دو پهلواند. تنها در مورد واژه زن در کردی تفاوتی با فارسی مشاهده می شود. واژه “زن” هم در زبان کردی و هم در زبان فارسی واژه ای عام است در مقابل واژه مرد و هم واژه­ای خاص در مقابل شوهر. توجیه قضیه این می تواند باشد که مردها زنِ خود و دیگر زنان را یک کاسه کرده اند. یک الگوی رفتاری از همه آنها انتظار دارند و محافظ و حامی همه زنان باید باشند اما زنان دو الگوی رفتاري دارند. یکی در مقابل همه مردان و دیگری در مقابل همسرِ خود.

در زبان کُردی شباهت کاربرد واژۀ زن را دیدیم و تفاوت در اینجا است که در این زبان علاوه بر واژه “ژن”، دو واژۀ «پیرک»و«ئافره ت»، واژه هایی عمومی برای اشاره به طبقۀ انسانهای مؤنث بالغ در مقابل مردان نيز وجود دارد. احتمالآ چون واژه زن یک واژه تابو است و برایشان اهمیت داشته برای اشاره به آن از واژه های پیرک و ئافره ت نيز  استفاده کرده اند و نیز می دانیم که مردها خصوصا در سالهای قبل­تر به هنگام صحبت از همسر خود از واژۀ «زنم» استفاده نمی‌کردند.بلکه می گفتند:  “بچه ها ” یا “خیزان”و…

آخرین مطلبی كه مي‌‌خواهيم به ان بپردازيم، این است که در میان کُردها یک سری نقش وجود دارد که در جامعه با  اهمیت می باشند آنقدر که نه فقط برای خود آنها، بلکه حتي ديگر افراد  خانواده آنها اصطلاحاتي بكار برده مي‌شود كه در اين اصطلاحات نيز از واژگان خويشاوندي بهره گرفته شده است.

                    کُردی                                                                                      فارسی

1-      سه ی زا                                                                   سيد زاده،فرزند سيد

2-      مه لا زا                                                                    فرزند آخوند

3-      مه لا ژن                                                                   زنِ ملا

4-      حاجی ژن                                                                 زن حاجی

5-      سه یدی ژن                                                               زن سید

6-      شیخ ژن و شیخ زا                                                        زن شیخ و فرزند شیخ    

 این یعنی اینکه نقشهای مذهبی سید، ملا و حاجی در جامعه بسیار مهم اند،آانقدر كه  حتي همسر و فرزندان آنها نیز مهم بوده و در خطاب به آنها  وابستگی­شان به ملا و… بیان می‌شود. یعنی این افراد آنقدر در جامعه دارای اهمیت و قدرت هستند که شعاع قدرتشان تا زن و فرزندانشان نيز برد دارد.

برای فرزندان زنی که سیده است، واژه­ای وجود ندارد. یعنی زن توانایی انتقال قدرت خود به همسر و فرزندانش را ندارد. مساله جالب دیگر در این نامگذاری این است که فرزند ملا و سید و شیخ مهم هستند اما در مورد حاجی تنها همسر او اهمیت دارد. انگار نیروی مقدس ملا، سید و شیخ می تواند هم در زن و هم فرزندانش حلول کند اما نیرویی که حاجی دارد تنها بر همسرش مؤثر است و وارد نسلهای بعد او نمی­گردد.

منابع:

1-      باطني،محمد رضا(1374)مسائل زبانشناسي نوين ،انتشارات آگاه،چاپ چهارم،

2-      بيتس و پلاگ،دانيل و فرد(1375) انسانشناسي فرهنگي،مترجم:محسن ثلاثي،انتشارات علمي،چاپ اول

3-      هه‌ژار(1381)هه‌نبانه بوُرينه، انتشارات سروش،تهران

4-      كوشك جلالي،عباس(؟) مقاله اصطلاحات خويشاوندي در زبان فارسي،ابهام در معنا و كاربرد واژه‌ها،نامه فرهنگستان 3/3.

سامال عرفانی  erfani.samal@gmail.com

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس