معماری
خانه ---> حركات و احزاب ---> تشكيلات و ساختار اخوان المسلمين در خاورميان

تشكيلات و ساختار اخوان المسلمين در خاورميان

تشكيلات و ساختار اخوان المسلمين در خاورميانه

         

                   

اردلان متينا

خوان المسلمين نامي است كه چندين سازمان اسلامي در خاورميانه را در بر مي گيرد. اولين شاخه از اخوان المسلمين كه شعبه مركزي آن است در سال 1928 در مصر تأسيس شد. از آن زمان به بعد اخوان المسلمين در كشورهاي ديگر هم تأسيس شد.بنيانگذار اخوان المسلمين حسن بنا بود كه اين سازمان را در ماه مارس 1928 به همراه شش كارگر شركت كانال سوئز در مصر تأسيس كرد. اين گروه جديد با الگو برداري از اجتماعات مخفي آن روزها و براي ايجاد تغييرات اجتماعي مبني بر تعليمات اسلامي و متدين در مخالفت با بي عدالتي سياسي و اجتماعي حاكمان استعمار انگليس تأسيس شد. اخوان المسلمين كه حسن بنا بنيانگذار، آن يك معلم مدرسه بود، در ابتدا فعاليت هايي در حوزه آموزشي و خيريه انجام مي داد اما به سرعت به يك نيروي سياسي تبديل شد كه براي بهبود وضعيت نيازمندان و طبقه فرودست تلاش مي كرد. اين جنبش در حركت ملي گرايانه مصر نقش زيادي داشت و ارتباطات از دست رفته آن زمان ميان سنت و مدرنيته را احيا كرد. شعار اخوان المسلمين در آن زمان مخفي بودن سازمان و علني بودن دعوت آن بود.اخوان هم يك جنبش مذهبي بوده و هست و هم يك جريان سياسي اجتماعي. بنا خواستار بازگشت به اسلام حقيقي و پيروي از متفكراني چون محمد عبده و رشيد رضا بود. به گفته بنا اسلام معاصر نفوذ اجتماعي خود را در آن زمان از دست داده بود چون حضور استعمار غرب اكثر مسلمانان را تحت تأثير قرار داده بود. بنا قرآن و سنت را قوانين نوشته شده الهي مي دانست كه بايد در همه بخش هاي زندگي بشر حضور داشته  باشد.اخوان المسلمين خود را يك جنبش انقلابي سياسي و اجتماعي مي دانست. بنا تلاش مي كرد توجه عامه مردم را جلب كند و رويكرد جنبش را به سوي حمايت از كارگران در مقابل ستم شركت هاي انحصاري و خارجي سوق مي داد. تأسيس نهادهاي اجتماعي مانند بيمارستان، داروخانه و مدرسه بخشي ديگر از برنامه هاي اين گروه بود. اخوان المسلمين همچنين يك شاخه نظامي داشت به نام الجهاز الخاص كه اعضاي آن را بيشتر نيروهاي ارتش و پليس مصر تشكيل مي دادند.تا سال 1936 يعني هشت سال بعد از تأسيس، اخوان المسلمين 800 عضو داشت كه اين رقم در سال 1938 به دويست  هزار عضو رسيد. در سال 1948 اعضاي اخوان به نيم ميليون نفر رسيد. يكي ديگر از اهداف اخوان المسلمين تبديل شدن به يك نهاد اسلامي بين المللي بود به همين دليل گروه هايي در لبنان (1936)، سوريه (1937) و اردن (1946) تأسيس كرد. همچنين عده اي از دانشجويان خارجي مشغول به تحصيل در قاهره هم به اين جنبش پيوستند. مقر اين سازمان در قاهره به مركزي براي برگزاري جلسات نمايندگان اخوان از سراسر كشورهاي اسلامي تبديل شد. رهبران اخوان المسلمين همواره به سياست ها و رويكرد غير خشونت آميز و اصلاح طلبانه به اسلام متعهد بودند. از سال 1954 بعد از ترور نافرجام جمال عبدالناصر در مصر كه حاكمان نظامي مصر اعضاي اخوان را به انجام اين ترور متهم كردند، اين سازمان غيرقانوني اعلام شد. از آن زمان به بعد دستگيري هاي جمعي اعضاي اخوان در مصر و ديگر كشورهاي اسلامي شروع شد و ادامه يافت. به اين ترتيب اخوان المسلمين تا سال گذشته محبوب ترين گروه اپوزيسيون در مصر بود كه درخواست نظام باز سياسي را مطرح مي كرد.همان  طور كه گفته شد اخوان المسلمين چند سال بعد از تأسيس توسط حسن بنا، در چندين كشور اسلامي شعبه تأسيس كرد. در ادامه اين گزارش نگاهي داريم به فعاليت اين گروه در كشورهاي مصر، سوريه.مصرهمانطور كه گفته شد مصر مركز اصلي و جايگاه اوليه اخوان المسلمين است. مقابله استعمار و احياي رابطه كم رنگ شده ميان سنت و مدرنيته و وارد كردن اصول اسلامي در جنبه هاي مختلف زندگي مردم از اهداف محقق شده اخوان المسلمين در مصر بود. بنا به اصرار اعضاي جوان تر اخوان ايجاد شاخه نظامي  آن را پذيرفت. اما اين شاخه در سراسر جنگ جهاني دوم غير فعال باقي ماند. در دهه 1940 رشد اخوان المسلمين در مصر به سرعت ادامه يافت و در پايان آن دهه بيش از يك ميليون عضو داشت. بعد از جنگ جهاني دوم اخوان رهبري جنبش ملي گراي مصر را در دست داشت. شاخه نظامي اين جنبش هم دست به حملات مسلحانه زد. محبوبيت رو به رشد اين سازمان در مصر، نخبگان حاكم در اين كشور را متوجه تهديد اخوان كرد. به همين دليل، بنّا در سال 1949 توسط پليس مصر ترور شد. حسن اسماعيل الهديبه كه يك قاضي سابق مصري بود جانشين بنّا شد. هديبه قصد داشت شاخه نظامي اخوان را منحل كند اما اين شاخه بدون اطلاع رهبري سازمان همچنان به فعاليت خود ادامه مي داد. اخوان المسلمين از كودتاي نظامي سال 1952 كه به سرنگوني حكومت پادشاهي در مصر منجر شد حمايت كرد؛ اما حاكمان نظامي كشور بعد از كودتا تمايلي به تقسيم قدرت يا لغو حكومت نظامي نشان ندادند. اين حاكمان رفته رفته به مقابله با اخوان پرداختند و در سال 1954 به بهانه ترور جمال عبدالناصر، اين سازمان را منحل كرده و هزاران تن از اعضاي آن را به زندان انداختند و شكنجه كردند.در دوران حكومت ناصر، بسياري از اعضاي اخوان سال ها در زندان و اردوگاه هاي كار اجباري بودند. اخبار و گزارش هاي بسياري درباره بدرفتاري با اين افراد در زندان هاي مصر وجود دارد. يكي از اين اعضا، سيد قطب است كه در آن زمان با نفوذ ترين متفكر جنبش اخوان بود. او به دنبال آماده كردن شرايط براي وقوع يك انقلاب بود تا حكومت ضد اسلامي آن زمان در مصر را سرنگون كند. قطب در سال 1966 به اعدام محكوم شد. در سال هاي بعد رهبري اخوان المسلمين از ايدئولوژي انقلاب فاصله گرفت و به جاي آن به استراتژي اصلاحات غير خشونت آميز تأكيد كرد. در دوران رياست جمهوري انورسادات اعضاي دستگير شده اخوان كم كم آزاد شدند. اما اين سازمان همچنان غيرقانوني باقي ماند و مورد سركوب گسترده قرار گرفت.در دهه 1970 جنبش دانشجويي اسلامي مستقل از اخوان در مصر شكل گرفت. در دهه 1980 و در دوران رياست جمهوري حسني مبارك بسياري از اين فعالان به اخوان المسلمين پيوستند و در نتيجه نفوذ اين جنبش در چندين نهاد كارشناسي و حرفه اي كشور افزايش يافت. با افزايش نفوذ اخوان، دولت مصر بار ديگر به فكر سركوب آن افتاد و دور جديد سركوب ها از سال 1992 شروع شد. اما علي رغم دستگيري هاي گسترده و سركوب پليس و نظام بسته سياسي، كانديداهاي اخوان در انتخابات پارلماني سال هاي گذشته در مصر شركت كردند و چند كرسي به دست  آوردند.در دهه گذشته اخوان المسلمين بارها خواستار باز شدن نظام سياسي مصر و دمكراتيك شدن فضاي حاكم بر فعاليت هاي سياسي در اين كشور شد. سال گذشته در پي فشارهاي آمريكا مبارك علاوه بر برگزاري انتخابات مستقيم رياست جمهوري براي اولين بار، انتخابات پارلماني را هم در فضاي نسبتاً بازتري برگزار كرد. در نتيجه اخوان المسلمين 88 كرسي را در پارلمان جديد به دست آوردند و با 20 درصد كل آرا به بزرگترين بلوك اپوزوسيون درون حاكميت مصر تبديل شدند. احزاب مخالف ديگر كه برخلاف اخوان المسلمين فعاليت آن ها غيرقانوني اعلام نشده بود، فقط 14 كرسي را در پارلمان به دست آوردند. با اين حضور قدرتمند اخوان،  اكنون بار ديگر اين جنبش در مصر احيا شده است.سوريهشاخه سازمان اخوان المسلمين در سوريه در دهه 1930 توسط دانشجويان سوري تأسيس شد. اين دانشجويان پيش از اين در مصر با اخوان المسلمين آشنا شده بودند و در اقدامي سيستماتيك به فكر تأسيس شاخه اين جنبش در سوريه بودند. اخوان المسلمين در سوريه نقش مهمي در جنبش گسترده مقاومت در برابر رژيم حاكم بعث از سال 1963 داشت.در اواخر دهه 1930، تفكرات حسن بنّا توسط دانشجويان جوان سوريه اي به اين كشور رسيد. اين دانشجويان بعد از اتمام تحصيل در دانشگاه قاهره و آشنا شدن با جنبش اخوان در اين دانشگاه به كشورشان بازگشتند و نهادهايي به نام جوانان محمد تأسيس كردند. اين نهادها بعداً به اخوان المسلمين سوريه تبديل شد. در سال 1954 شاخه سوري اخوان به رهبري مصطفي الصباي به ياري اخوان المسلمين مصر شتافت كه در آن زمان از سوي جمال عبدالناصر مورد سركوب شديد قرار گرفته بود.تا دهه 1960 اخوان المسلمين سوريه نقش چندان مهمي در سياست اين كشور نداشت. در اين دهه بود كه اخوان سوريه به عنوان بخشي از جنبش گسترده مقاومت سياسي و مسلحانه به مقابله با رژيم حاكم پرداخت. بعد از كودتاي نظامي حزب بعث در 8 مارس 1963 در سوريه، رژيم جديد با محدود كردن آزادي هاي سياسي و مقابله با اسلام، ضديت زيادي را در ميان افكار عمومي سوريه عليه خود برانگيخت. در آن زمان قدرت در دست نظاميان و اقليت علوي متمركز شد و سني ها به حاشيه رانده شدند. گروه هاي سياسي اسلامي سني به رهبري اخوان المسلمين به مقابله با دولت حاكم پرداختند. در سال هاي 1964 و 1965، اعتصاب ها و تظاهرات هاي گسترده در سراسر سوريه برگزار شد. در سال 1970 حافظ اسد به قدرت رسيد ولي اين اعتراض ها همچنان ادامه يافت. در سال هاي بعد و بعد از جنگ در لبنان، چندين ترور در سوريه اتفاق افتاد كه اهداف آن اعضاي رژيم حاكم سوريه بودند. اخوان المسلمين مسئوليت بسياري از اين ترورها را به عهده گرفت. دولت هم در واكنش به اين اقدامات دست به سركوب گسترده اعضاي اخوان زد. در 8 مارس 1980 و در هفدهمين سالگرد كودتاي حزب بعث اعتصاب و اعتراض گسترده شهرهاي سوريه را فرا گرفت و فلج كرد. اخوان المسلمين در سازمان دهي اين اعتراض ها نقش محوري داشت. در همان سال سوء قصدي نافرجام به جان حافظ اسد صورت گرفت كه به اخوان المسلمين نسبت داده شد. اين اتفاق باعث دستگيري و اعدام ده ها عضو اخوان شد. اين كشمكش ميان اخوان و دولت حافظ اسد تا سال 2000 و هنگام مرگ او ادامه يافت. بعد از به قدرت رسيدن بشار اسد در آن سال، فضاي سياسي جديدي در سوريه حاكم شد. در آن روزها بسياري از اعضاي اخوان از زندان هاي سوريه آزاد شدند.رهبري اخوان المسلمين سوريه همچنان در تبعيد است اما همچنان بسياري از سوري ها از اين سازمان حمايت مي كنند. رهبران اين جنبش در ژانويه 2006 و در ميان تحولات اخير سوريه، در مصاحبه هايي خواستار تغيير مسالمت آميز و بدون خشونت دولت در دمشق و استقرار يك حكومت مدني دمكراتيك در اين كشور شدند. منابع:Wikipedia Midle East Quarterly

————————————-

منبع : همشهري90

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس