معماری
خانه ---> مقالات ---> «صفات و ويژگي هاي اصحاب پيامبر(ص)در قرآن ،

«صفات و ويژگي هاي اصحاب پيامبر(ص)در قرآن ،

 

 

«صفات و ويژگي هاي اصحاب پيامبر(ص)در قرآن ، تورات و انجیل »

نویسنده : دكتر احمد علي الإمام

ترجمه :جهانگير ولدبيگي

قرآن مملوّ از ذكر فضل و اخلاق و ادب والا و شجاعت و صداقت
و علوّ مقام و مكانت آن بزرگواران(رض)است.به نمونه هايي در اين خصوص اشاره مي
كنيم:

1.خداوند در باره اهداف والا و پاكي درونشان مي فرمايد:« لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ
أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ
وَرِضْوَانًا وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
».«اين اموال برای فقيران مهاجرانی است كه از
خانه و كاشانه و اموال خود بيرون
رانده شدند در حالی كه فضل الهی و رضای او
را می‏طلبند و خدا و رسولش را ياری
می‏كنند و آن ها راستگويانند».(حشر/8)

2.خداوند متعال درباره صداقت و استقامت و ثبات اصحاب(رض)بر
حق و ايمان و آراسته بودنشان بر اخلاق برجسته مي فرمايد:«
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا
اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا
بَدَّلُوا تَبْدِيلًا
».«در ميان مؤمنان مردانی
هستند كه بر سر عهدی كه با خدا بستند صادقانه
ايستاده‏اند،بعضی پيمان خود را به آخر
بردند (و در راه او شربت شهادت نوشيدند)، و
بعضی ديگر در انتظارند و هرگز تغيير و
تبديلی در عهد و پيمان خود ندادند».
(احزاب/23)

3.خداوند متعال درباره وضعيت آن ها و صفات و ويژگيهايشان در
مواقع مختلفي كه برايشان پيش     مي آمد و
استقامت و پايداري بر اعتقادي كه داشتند،چنين مي فرمايد:

الف)در جنگ «احزاب» آن ها را به صداقت در عهد و پيمان توصيف
مي كند :«
صَدَقُوا مَا
عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ
».« بر
سر عهدی كه با خدا بستند صادقانه
ايستاده‏اند ».(احزاب/23)

ب)در
جنگ«اُحد» از تقصير و كوتاهي به وجود آمده از طرف برخي از آنان گذشت مي كند:«
إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْاْ مِنكُمْ
يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا
كَسَبُواْ وَلَقَدْ عَفَا اللّهُ عَنْهُمْ
».« كسانی كه در روز روبرو شدن دو جمعيت با يكديگر (در جنگ احد)فرار
كردند،شيطان آن ها را بر اثر بعضی از گناهانی كه مرتكب شده بودند، به لغزش انداخت
و خداوند آن ها را بخشيد.خداوند، آمرزنده و بردبار است».
(آل عمران /155)

ج)در «حُنين»بزرگواري آن ها را اينچنين بيان مي فرمايد:« ثُمَّ أَنَزلَ اللّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ
وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعذَّبَ الَّذِينَ
كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ
».« سپس خداوند سكينه خود را بر پيامبرش و بر مؤمنان نازل كرد; و لشكرهايی
فرستاد كه شما نمی‏ديديد; و كافران را مجازات كرد، و اين است جزای كافران».
(توبه /26)

د)در«تبوك»منّتش را بر آن ها در پذيرش توبه به خاطر تبعيت
از پيامبر(ص)در موقعيت هاي حساس ياد آور مي شود و مي فرمايد:«
لَقَد تَّابَ الله عَلَى النَّبِيِّ
وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِن
بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ
إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ
».«مسلماً
خداوند رحمت خود را شامل حال پيامبر و مهاجران و انصار، كه در زمان عسرت و شدت (در
جنگ تبوك) از او پيروی كردند، نمود;بعد از آن كه نزديك بود دلهای گروهی از آن ها،
از حق منحرف شود (و از ميدان جنگ بازگردند)،سپس خدا توبه آن ها را پذيرفت،كه او
نسبت به آنان مهربان و رحيم است».
(توبه/117)

4.آن ها را با صفت ايثار و فداكاري توصيف مي كند و مي
فرمايد:«
وَيُؤْثِرُونَ عَلَى
أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ
».«و در دل خود نيازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمی‏كنند و آن ها
را بر خود مقدم می‏دارند هر چند
خودشان بسيار نيازمند باشند».(حشر/9)اين آيه به
انصار اختصاص دارد و مهاجرين نيز چنين توصيف شده اند:«
مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ
أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ
».«محمد (ص) فرستاده خداست  و كسانی كه با او هستند در برابر كفّار سرسخت و
شديد و
در
ميان خود مهربانند».(فتح/29)

در مورد ايثار و فداكاري انصار و در تبيين آيه ي
مذكور(حشر/9)و شأن نزول آن داستاني آورده اند كه ذكرش خالي از لطف نيست:

«از ابي هريره (رض)روايت است كه فرمود:مردي نزد رسول
خدا(ص)آمد و عرض كرد:من فردي فقير و بينوا هستم.پيامبر(ص)فردي را نزد يكي از
همسرانش فرستاد[تا برايش غذايي بياورد].همسرش در جواب فرمود:به خدايي كه تو را به
حقّ مبعوث كرده است،در خانه چيزي جز آب نداريم.سپس نزد همسر ديگرش فرستاد،او نيز
همان جمله ي همسر قبلش را تكرار كرد.تا اين كه همه همسران پيامبر (ص)تمام شدند و
همه جوابي غير از اين نداشتند كه:سوگند به خدايي كه تو را به حقُّ مبعوث كرده است
چيزي جز آب نداريم.پيامبر(ص)فرمود:خدا به كسي رحم كند كه امشب مهماني را پذيرا
باشد. مردي از انصار بلند شد و گفت:اي رسول خدا!من اين مهمان را مي پذيرم.پس مهمان
با او رفت.وقتي به خانه رسيدند مرد به زنش گفت:آيا چيزي براي خوردن داريم؟ زن در
جواب گفت:تنها مقداري غذا كه آن را براي فرزندانم آماده كرده ام.مرد گفت:وقتي
مهمان وارد شد چراغ را خاموش كن و چنان وانمود كن كه ما غذا خورده ايم[و بچه ها را
سرگرم كن].مهمان آمد و همه نشستند و زن همان كاري را كه همسرش گفته بود انجام داد
و فرزندانش را نيز سرگرم كرد تا اين كه خوابيدند،پس غذا را آورد و آن را نزد مهمان
گذاشت و مهمان شروع به خوردن غذا كرد.

وقتي صبح شد پيامبر(ص)فرمود:«قد عجب اللهُ مِن صَنيعكما
بضيفكما الليله».«خداوند از كار ديشب شما كه نسبت به مهمانتان انجام داديد بسيار
خوشحال شد».پس اين آيه نازل شد:«

وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ
».«و در دل خود نيازی به آنچه به مهاجران داده
شده احساس نمی‏كنند و آن ها را بر خود مقدم می‏دارند هر چند
خودشان بسيار نيازمند باشند».(حشر/9)[1]

در اين خصوص از حضرت عايشه (رض)نيز نقل است كه:« فقيري از
او چيزي خواست در حالي كه او روزه بود و در منزلش چيزي جز يك قرص نان وجود
نداشت.به خدمتكارش فرمود:آن قرص نان را به او بدهد.خدمتكار گفت:چيزي نداريم كه با
آن افطار كني؟فرمود آن را به او بده.خدمتكار مي گويد:قرص نان را به فقير دادم.وقتي
غروب شد.مرد غريبي يا[شك راوي]يكي از همسايگان غذايي از گوشت گوسفند برايمان
آورد.حضرت عايشه مرا صدا زد و فرمود:از اين بخور.اين غذا بهتر از قرص ناني است كه
به فقير دادي».[2]

اين نتيجه ي كار خدا پسندانه اي است كه انسان انجام مي دهد
و سود چيزي است كه در راه خدا مي بخشد.

به راستي خداوند شتاب مي كند براي عِوض دادن و هرگز در اين
راه كم نمي آورد و هرگز كمتر از مال بخشيده شده عِوض نمي دهد بلكه بيشتر از آن را
مي بخشد و اين در حالي است كه اگر كسي چيزي را گم كند يا از دست بدهد[در بسياري از
مواقع]گم شده اش را نمي يابد.حضرت عايشه(رض) با كاري كه انجام داد جزو كساني قرار
مي گيرد كه خداوند آن ها را مي ستايد،زيرا با وجود احتياج شديدي كه به قرص نان
موجود در خانه داشت اما ديگري را بر آن محتاج تر ديد و او را بر استفاده ي از آن
بر خود ترجيح داد.

به راستي كسي كه چنين كند از بخل شديد نفسش در امان خواهد
بود و به راستي بعد از آن به رستگاري حقيقي دست خواهد يافت و به راستي:«
آنان رستگارانند».[3]

5.خداوند متعال در برخي از آيات به طور مستقيم نام اين
ايثارگران را ذكر مي كند،همچون زيد(رض)در اين آيه:«
فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِّنْهَا وَطَرًا
زَوَّجْنَاكَهَا
».«هنگامی كه زيد نيازش
را از آن زن به سرآورد (و از او جدا شد)، ما
او را به همسری تو درآورديم».(احزاب/37)

6.در برخي از آيات به طور غير مستقيم و به صورت كنايه،برخي
از اصحاب را توصيف مي كند:

 ايثارگراني همچون:

– ابوبكر صديق(رض):« وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى.الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ
يَتَزَكَّى.وَمَا لِأَحَدٍ عِندَهُ مِن نِّعْمَةٍ تُجْزَى.إِلَّا ابْتِغَاء وَجْهِ
رَبِّهِ الْأَعْلَى.وَلَسَوْفَ يَرْضَى
».«و بزودی با تقواترين مردم از آن دور داشته می‏شود.همان كس كه مال خود را
(در راه خدا) می‏بخشد تا پاك شود.و هيچ كس را نزد او حق نعمتی نيست تا بخواهد (به
اين وسيله) او را جزا دهد.بلكه تنها هدفش جلب رضای پروردگار بزرگ اوست.و بزودی
راضی و خشنود می‏شود
».(ليل21-17)و:«وَالَّذِي
جَاء بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ
».« اما كسی كه سخن راست بياورد و كسی كه آن
را تصديق كند، آنان پرهيزگارانند».
(زمر/33)و:« إِلاَّ تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ
كَفَرُواْ ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ
لاَ تَحْزَنْ إِنَّ اللّهَ مَعَنَا
».«اگر
او را ياری نكنيد،خداوند او را ياری كرد(و در مشكلترين ساعات، او را تنها
نگذاشت)آن هنگام كه كافران او را (از مكه) بيرون كردند،در حالی كه دومين نفر بود(و
يك نفر بيشتر همراه نداشت)در آن هنگام كه آن دو در غار بودند، و او به همراه خود
می‏گفت:غم مخور، خدا با ماست
».(توبه/40)

– علي ابن ابي طالب(رض):« وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا
وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا.إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ
مِنكُمْ جَزَاء وَلَا شُكُورًا.إِنَّا نَخَافُ مِن رَّبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا
قَمْطَرِيرًا
».«و غذای (خود) را با
اين كه به آن علاقه (و نياز) دارند، به مسكين‏ 
و يتيم و اسير می‏دهند.(و می‏گويند:) ما شما را بخاطر خدا اطعام می‏كنيم، و
هيچ پاداش و سپاسی از شما
نمی‏خواهيم.ما از پروردگارمان خائفيم در آن روزی كه
عبوس و سخت است
».(انسان10-8 )

– صهيب رومي(رض)[يا علي بن ابي طالب](رض):« وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ
ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ
».«بعضی از مردم (با ايمان و فداكار)،جان خود را به خاطر
خشنودی خدا می‏فروشند و خداوند نسبت به بندگان مهربان است».(بقره/207)

7.از جمله كساني كه در قرآن مدح شده و با نيكي از آنان ياد
شده است،مهاجرين مي باشند.خداوند درباره ي آنان مي فرمايد:«
لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ
أُخْرِجُوا مِن دِيارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ
وَرِضْوَانًا وَيَنصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ
».«اين اموال برای فقيران مهاجرانی است كه از
خانه و كاشانه و اموال خود بيرون
رانده شدند در حالی كه فضل الهی و رضای او
را می‏طلبند و خدا و رسولش را ياری
می‏كنند و آن ها راستگويانند».(حشر/8)

و
بعد از مهاجرين،از انصار نيز يادي مي شود و آن ها نيز با صفات نيك اينچنين وصف مي
شوند:«وَالَّذِينَ تَبَوَّؤُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِن قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ
مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّا أُوتُوا
وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَن يُوقَ شُحَّ
نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».«و برای كسانی است كه در اين سرا(
سرزمين مدينه) و در سرای ايمان پيش از مهاجران مسكن گزيدند و كسانی را كه به
سويشان هجرت كنند دوست می‏دارند، و در دل خود نيازی
به آنچه به مهاجران داده شده احساس
نمی‏كنند و آن ها را بر خود مقدم می‏دارند هر چند
خودشان بسيار نيازمند باشند،[همانا] كسانی
كه از بخل و حرص نفس خويش باز داشته شده‏اند رستگارانند».(حشر/9)

 

«صفات و ويژگي هاي اصحاب پيامبر(ص)در تورات و انجيل»

 

اصحاب پيامبر (ص) در كتاب هاي آسماني گذشته چون تورات و
انجيل با اوصافي بهتر از آنچه انسان مؤمن با آن توصيف مي شود،وصف شده اند.

اوصاف آنان چنين آمده است:آنان افرادي هستند كه نسبت به
كفّار بسيار شديد  و نسبت به هم بسيار
مهربانند.آنان كساني هستند كه در بارگاه ملكوتي خداوند بسيار اهل ركوع و سجود
هستند.آنان كساني هستند كه فضل و كرم و رضايت و خشنودي خداوند را مي جويند و در
چهره هايشان اثر سجده نمايان است .

به راستي تمامي اين صفات در اصحاب پيامبر (ص)وجود داشتند:« مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ
مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا
سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي
وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ
وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ
فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً
وَأَجْرًا عَظِيمًا
».«محمد (ص) فرستاده
خداست  و كسانی كه با او هستند در برابر
كفّار سرسخت و شديد و
در ميان خود مهربانند.پيوسته آن ها را در حال ركوع و
سجود می‏بينی در حالی كه
همواره فضل خدا و رضای او را می‏طلبند.نشانه آن ها در
صورتشان از اثر سجده نمايان
است.اين توصيف آنان در تورات است.اما توصيف ايشان در
انجيل اين است كه آن ها همانند زراعتی كه
جوانه‏های خود را خارج ساخته، سپس به تقويت
آن پرداخته تا محكم شده و بر پای خود
ايستاده است و بقدری نمو و رشد كرده كه زارعان
را به شگفتی وامی‏دارد.اين برای آن
است كه كافران را به خشم آورد (ولی) كسانی
از آن ها را كه ايمان آورده و كارهای
شايسته‏ انجام داده‏اند،خداوند وعده آمرزش
و اجر عظيمی داده است».
(فتح/29)

از صفات ديگر آن ها كه در تورات و انجيل مذكور است اين كه
آنان پيامبر خدا(ص)را بسيار محترم مي شمارند و او را بسيار بزرگ مي دانند پس او را
ياري مي دهند و از او و تعاليم و راه و روش و احكام و آموزه هاي كتابي كه بر او
نازل شده،تبعيت مي كنند.پس خداوند به خاطر اين تبعيت،آنان را به رحمت و مغفرت و
خير دنيا و آخرت وعده مي دهد.خداوند در اين زمينه مي فرمايد:«
وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ
فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَـاةَ وَالَّذِينَ هُم
بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ.الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ
الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ
يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ
الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَآئِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ
وَالأَغْلاَلَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ
وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَـئِكَ هُمُ
الْمُفْلِحُونَ
».« و رحمتم همه چيز را
فراگرفته و آن را برای آن ها كه تقوا پيشه كنند و زكات را بپردازند و آن هايي كه
به آيات ما ايمان می‏آورند، مقرر خواهم داشت.همآن ها كه از فرستاده
(خدا)،پيامبر«امی‏» پيروی می‏كنند، پيامبری كه صفاتش را، در تورات و انجيلی كه
نزدشان است،می‏يابند،آن ها را به معروف دستور می‏دهد، و از منكر باز ميدارد،چيزهاي
پاك را برای آن ها حلال می‏شمرد، و ناپاكي ها را تحريم می كند و بارهای سنگين و
زنجيرهايی را كه بر آن ها بود[از دوش و گردنشان] بر می‏دارد، پس كسانی كه به او
ايمان آوردند، و حمايت و ياريش كردند، و از نوری كه با او نازل شده پيروی نمودند،
آنان رستگارانند».(اعراف/157-156)

——————————————————————-

منبع : عدالت اصحاب پيامبر(ص)و ذكر فضايل آن ها(رض)

مولف : استاد دكتر احمد علي الإمام

ترجمه :جهانگير ولدبيگي

 



[1] صحيح مسلم(3/1624)

[2] الموطأ(3/997)

[3] تفسير قرطبي(18/26)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس