معماری
خانه ---> دعوت و داعی ---> سنت در عرصه ي دعوت وارشاد
دعوت جمعی

سنت در عرصه ي دعوت وارشاد

سنت در عرصه ي دعوت و تبليغ

سنت پيامبر ،آيين مفصل زندگي فردي و اجتماعي مسلمين بوده ،و مفسر قرآن و اسلام و نمونه ي عملي شريعت است. چون گفتار وكردار پيامبر اسلام در حقيقت مبين قرآن ،و الگوي واقعي وعيني اسلام بود،سيرت پيامبر درپنهان و آشكار،در حضر وسفر ،در خواب وبيداري،در زندگي خصوصي واجتماعي،به هنگام ارتباط با خدا مردم ودر برخورد با نزديكان وافراد غريب ودر روبه روشدن با دوستان و دشمنان ،در حالت صلح وجنگ ودر آسايش وسختي همان اسلام بود. و مسلمين وظيفه دارند كه اين برنامه مفصل زندگي پيامبر را با تمام ويژگيها ي :توازن ،فراگيري وسادگي آن بشناسند ونسبت به مفاهيم استوار الهي و انساني و اخلاقي موجود در آن معرفت پيدا كنند،كه اين وظيفه ،ضرورت شناخت  وفهم صحيح سنت را الزامي مي سازد.امت اسلامي چگونه سنت اصيل را بشناسند ؟چگونه بينش ورفتار خود را با آن تطبيق دهد ؟ و چگونه به روش بهترين نسل اين امت يعني :صحابه و تابعين،در زمينه تعامل با سنت دست يابند؟

بحران فكري-نه بحران ضمير و وجدان –در بين نابسامانيهاي عصر ما ،از اولويت برخوردار است وبارزترين نمونه ي اين بحران ،همين بحران در فهم ودرك صحيح سنت  وتعامل با آن است،علي الخصوص كه چنين بحراني در بعضي از جماعتها ي اسلامي كه به منظور بيداري اسلامي تلاش مي كنند،ومسلمانان در شرق و غرب چشم به حركت آنها دو خته اند،نيز مشاهده مي شود.

سنت در عرصه ي دعوت وارشاد

سنت نبوي – بعد از قرآن كريم-منبعي تمام نشدني  وگنجي لايزال است كه مرد دعوتگر وسخنوري به هنگام خطبه  ووعظ ودرس مي تواند از آن بهره بگيرد.سنت سرشار از پيامهاي نوراني ،دلايل انكار ناپذير ،حكمت هاي بليغ ،سخنان جامع،و وعيد،وترغيب،وترهيب است.به طوري قلبهاي سخت را نرم ،اراده هاي خفته را بيدار وعقلهاي غافل را آگاه مي سازد و همچون قرآن عقل وقلب انسان را مورد خطاب قرار داده و شخصيت مسلمانان را چنان پرورش مي دهدكه داراي عقلي ذكي ،قلبي پاك و جسمي قوي باشد.براي يك دعوتگر موفق ،در كتب سنت ،ثروتي عظيم وجود دارد كه مي تواند با توشه گرفتن از آن و توام ساختن آن با معرفت قرآني ،محصولي اساسي براي دعوت و توجيه فراهم آورد.

نخستين آثار ،از كتب سنت ،كه زيبنده است يك دعوتگر به آنها تمسك جويد و با اعتماد واطمينان،خود را از سرچشمه زلا ل شان سيراب سازد،صحيحين(بخاري ومسلم) است كه امت اسلامي بر صحيح بودن آنهااجتماع كرده اند و فقط احاديث معدودي از آنه مورد انتقاد قرار گرفته است.و سپس از كتبي  مانند :سنن اربعه (ابن ماجه ،ابو داود،ترمذي،نسائي)  موطا امام مالك ،مسند احمد،سنن دارمي، صحيح ابن خزيمه،ابن حبان و مستدرك حاكم ،و…. وكتب ديگري كه ائمه حديث و حافظين منتقد به عنوان احاديث صحيح يا حسن  معرفي نموده اند .و به احاديث واهي، منكر وساختگي فراواني كه متا سفانه بر زبان بسياري از سخنرانان  ومرشدان ديني جاري است ،اعتماد  نكند.خو شبختانه به فضل الهي ،بعضي از كتب وسنت برسي و تحقيق شده اند چنان كه خادم سنت ،محمد فواد الباقي (رحمه الله)ضمن برسي موطا مالك ،وصحيح مسلم،و سنن ابن ماجه به فهرست بندي و شماره گذاري احاديث آنها پرداخته است. وبرادرمان استاد ((دعاس)) نيز اقدام به تحقيق و شماره گذاري  وفهرست بندي سنن ابوداود ،وترمذي نموده است .مهمتر اينكه محدثين به كار ارزشمند تخريج احاديث ،بيان درجه اعتبار حديث وتميز بين صحيح وسقيم مشغول شده اند چنانكه شيخ ناصر الدين آلباني اين مهم را در مورد صحيح ابن ماجه ،صحيح ترمذي وصحيح نسائي انجام داده و به زودي تحقيق وي در مورد صحيح ابو داود نيز به چاپ مي رسد. وقبل از اينها علامه احمد محمد شاكر به تحقيق و تخريج احاديث قريب ثلث كتاب مسند امام احمد پرداخت وهمچنين مبادرت به به تخريج احاديث تفسير ابن كثير نمود وتحقيق خود را در اين زمينه ،((عمده التفسير))ناميد كه فقط پانزده جزء آن منتشر شد . موفق به تكميل اين اثر نشد. و به اتفاق برادر شفيق ومحقق واديب خود –محمود شاكر- بيش از ده جزء از تفسير امام طبري (ت 310ه) را تحقيق وبررسي نمود ،برادر بزرگتر (شيخ احمد) در گذشت وپس از او استاد محمود دو جزء ديگر راآماده ي چاپ كرد وسپس اين اثر علمي بزرگ متوقف شد.

در اين زمينه رجوع به كتابهاي قديمي و استفاده از آنها نيز به ضرورت دارد: مثل تخريج احاديث(احيا العلوم) امام غزالي(ت 550ه) كه توسط حافظ زين الدين عراقي(ت806 ه)انجام گرفته وبه نام ((المغني عن حمل الاسفار في تخريج ما في الاحيا من الاخبار)) به چاپ رسيده است. خواننده ي كتاب (احياء العلوم)حتماً  بايد به اين كتاب مراجعه كند تا به درجه اعتبار احاديث استنادي امام غزالي پي ببرد،زيرادراين كتاب هم احاديث خيلي ضعيف وجود دارد و هم روايات بي اساس وساختگي!! مثل:تخريج احاديث تفسير((الكشاف)) توسط حافظ بن حجر عسقلاني،كه كتاب مفيد وارزشمندي استزيرا به معرفي احاديث متداول بين مفسرين مي پردازد.

همچنين مراجعه به شرح و تفسير كتب سنت يك ضرورت حتمي است.بعضي از شروح كتب عبارتند از:فتح الباري در شرح صحيح بخاري از ابن حجر،شرح نووي بر صحيح مسلم ،المنتقي در شرح موطاء امام مالك از ابوالوليد الباجي(ت474 ه)و يا شرح سيوطي به نام (تنوير الحوالك) بر موطا مالك،دليل الفالحين در شرح رياض الصالحين از ابن علان(1057ه)كتاب نافع ((حجة الله البالغه)) از دهلوي (1176ه)در تشرح اسرار و احكام ديني و اجتماعي احاديث.

يك داعي بصير وخردمند به خوبي مي داند كه به كدام كتاب حديث و به چه ابوابي از آن يشتر نيازمند است.بدون ترديد فصول و ابواب: ايمان،توحيد،عبادات،علم،ادب،زهد،ذكر،دعا،قرآن، احسان،صله ي رحم،احوال آخرت،جنت،دوزخ،سيرت،غزوات،قصص وتاريخ براي يك دعوتگر از جذابيت بيشتر بر خوردار است و بديهي است كه يك داعي توانا وبرخوردار از بينش وسيع از تمام ابواب حديث بهره مي گيرد.

براي استفاده شايسته و بهتر از اين منبع ارزشمند هر داعي و دعوتگري بايد اين نكات را مد نظر قرار بدهد :

    اهتمام به قسمت عملي سيرت نبوي ، زيراي قسمت عملس سنت موضعگيريهاي مختلف پيامبر نسبت به مسائل مختلف ، و هدايت و راهنمائيهايي را در تمام مراحل و امور مربوط به دين و دنيا نمايان مي سازد .

    جمع آوري احاديث درباره ي يك موضوع و دسته بندي كردن آنها ، با استفاده از كتب معتبر حديث ، جهت آگاهي و تبعيت از آنها و استدلال نمودن به آنها در هر موضوع و بحث معين .

    پرهيز از قرار دادن احاديث در غير جاي خود و تعبير و تأويل نادرست از احاديثي كه در كتب حديث و اهل فن صحت و درستي آنها را پذيرفته اند .

    هوشياري و مقاومت در برابر افراد شك انداز در احاديث صحيح ، مخصوصاً شك و ترديد هائي كه مبلغان غير اسلامي و خاورشناسان و ملحدان بر احاديث و سنت ايجاد مي كنند ، بگونه اي كه حتي برخي از آنها در شخصيت صحابه بزرگوار خرده مي گيرند و به ترور شخصيتي آنها دست مي يازند و عده اي ديگر كتب معتبر احاديث و سنت و احاديث مشهور را آماج حملات شيطاني خود قرار مي دهند .

    دعوتگر بايد از آوردن احاديثي كه براي بيشتر مردم مشكل و غير قابل جذب و فهم مي باشد جداً خودداري ورزد ، بلكه با بينش و فراست دعوتگرانه اش با توجه به علم ،  آگاهي ، فرهنگ ، واقعيت و مسائل روزمره  ، مخاطبانش را با احاديث در خورشان مورد خطاب قرار بدهد .

    از مطرح كردن احاديثي كه جزء متشابهات بوده و در حد توانائي علمي وي نيست پرهيز كند تا سبب گمراهي و ايجاد شبهه نگردد.

    پرهيز از روايات و احاديث جعلي و واهي ، لذا داعي نبايد بدون شناخت از صحت و سقم حديثي آن را تبليغ و بيان كند .

    هيچ كس حق ندارد ديگري را كه در فهم و درك با او هم رأي نيست ، وي را به مخالفت با رسول خدا متهم كند . 

    دعوتگري كه مي خواهد در زمينه سنت و احاديث به كار و تحقيق و بحث بپردازد بايد از قبل به يك معرفت و شناخت و آگاهي عميق و دقيق از قرآن مجهز باشد تا خداي نه خواسته سره و ناسره را در هم نياميزد .

         خودداري از افراط و تفريط در اين زمينه همچون ساير موارد مذموم و ناپسند مي باشد .

سخن آخر اينكه ، همه ي مسلمانان در اين كه قرآن اوّلين مرجع براي تعاليم اسلام و معجزه ي جاويدان رسول خداست ، اجماع و اتفاق نظر دارند . همچنان كه به اتفاق سنت رسول الله را دومين مرجع مي دانند . لذا تلاش براي از بين بردن سنت زمينه اي است براي لز بين بردن همه ي دين .

پس بر ماست كه در برابر حملات دشمنان و ضربات دوستان نادان با روشي صحيح ، علمي و اصولي به رويارويي بپردازيم .

————————————————————

منابع مورد استفاده :

1 – قرضاوي_ يوسف ، فهم صحيح سنت ، ترجمه محمد علي آريانژاد ، نشر احسان

2 – قرضاوي_ يوسف ، دانستنيهاي لازم براي مبلغ ، ترجمه محمد صالح سعيدي ، ناشر مترجم

3 – غزالي _ محمد ، مباني وحدت فكري ، فقهي و فرهنگي ميا ن مسلمانان ، ترجمه عبدالعزيز سليمي ، نشر احسان .

 

 

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس