معماری
خانه ---> فقه معاصر ---> حدود شرعي خنده و شوخي

حدود شرعي خنده و شوخي

حدود شرعي خنده و شوخي

سئوال : آيا يك مسلمان جيز است كه بخندد ، بخنداند ، شوخي كند ، شادي كند ، خوشحالي كند و از زبان و نكته ها و لطيفه هاي قولي وعملي استفاده كند و باعث خنداندن ديگران شود . زيرا بعضي بر اين باورند كه دين اسلام خنده و شوخي ، نكته پراني و مزاح را بر انسان حرام كرده و جديت و قاطعيت و درشتي را بر او واجب نموده است . آنچنان كه مي بينيم بعضي از دينداران هميشه با صورتي اخمو و عبوس و خشن و ترشرو مردم را به ويژه غير متدينين را مي نگرند .

نظر واقعي اسلام در اين باره چيست ؟

//////////////////////////////////////////////////////////

 

 جواب : بنا بر آنچه نصوص قولي و مواضع عملي (سيرت) پيامبر گرامي و اصحاب بر آن دلالت دارد ،مي توان گفت كه خنده ،شوخي و تفريح در اسلام امر شرعي به شمار مي آيد و اين،به دليل نياز فطري انسان است كه در مقابل سختي هاي زندگي و آلام و مصيبتها با بعضي از سرگرمي ها و تفريحها غمهاي زندگي خود را سبك سازد .

امام علي (ع)مي گويد:

((ان القلوب تمل كما تمل الابدان فابتغوا لها طرائف الحكمه)

(دلها همچون بدنها خسته مي شوند .با لطيفه ها به آنها استراحت دهيد )

وباز مي فرمايد :

((روحوا القلوب ساعه بعد ساعه فان القلب اذا اكره عمي))

(گاه گاهي به قلب ها استراحت دهيد، زيرا هر گاه قلب خسته شود ، بينايي و بينش را از دست مي دهد.)

اين بدان معناست كه نوعي لهو و آسايش فكري براي زندگي روزمره ي انسان لازم است تا به وسيله ي آن بتواند راه زندگي خود را در مقابل فعاليت هاي طولاني به طور مطلوب ادامه دهد ؛همان گونه كه انسان در سفر ، به حيوان باركش خود استراحت مي دهد تا مابقي راه را بپيمايد ، بدن انسان هم نيازمند آسايش و آرامش فكري و روحي است .

ابودرداءدر اين باره مي گويد :

((إني لاستجم نفسي بالشي ءمن الهو ليكون أقوي لها علي الحق ))  

(باچيزي از سرگرمي و تفريح به نفس خود استراحت مي دهم تا در امور جدي توان و نيرو گيرد)

بنابراين ، در اصل مشروعيت خنده ،شوخي و شادي شكي نيست؛ ولي نه به طور مطلق ، بلكه با قيودي و  شرايطي كه متعاقب بيان مي گردد.

نخست:نبا يد دروغ گفتن وجعل سخن ،ابزار خندانيدن مردم شود.همان گونه كه بعضي از مردم در اول ماه آوريل(نيسان)دروغها وسخناني جعل مي كنندوآن را ((دروغ آوريل))نام مي نهند . به همين دليل است كه رسول گرامي مي فرمايد :

((ويل للذي يحدت فيكذب ليضحك القوم ويل له،ويل له، ويل له ))

(واي بر آنكه به سخن آيد و در آن دروغ گويد تاكساني بدان بخندند ؛ واي بر او ، واي بر او ، واي بر او )

پيامبر گرامي شوخي مي كرد  ولي جز حق و راستي بر زبانش جاري نمي شد .

دوم: نبايد شوخي و مزاح سبب تحقير ، يا استهزا يا تمسخر انسان ديگري شود؛مگر اينكه آن انسان راضي و بدان اجازه داده باشد.

خداوند متعال مي فرمايد: (اي كساني كه ايمان آورده ايد،نبايد قومي،قوم ديگر را ريشخند كند،شايد آنها از اينها بهتر باشند،ونبايدزناني،زنان ‌‌ديگررا ‌ريشخند كنند،شايدآنها از اينها بهتر باشند،واز يك ديگرعيب مگيريد،وبه يكديگرلقبهاي زشت ندهيد، چه ناپسنديده است نام زشت پس از ايمان)  حجرات/11 

در حديث صحيح روايت شده كه پيامبرمي فرمايد:

((بحسب امريءمن الشران يحقر أخاه المسلم))

(براي شخص اين بدي كافي است كه برادر مسلمان خود را تحقير كند)

عايشه (رض)در محضر پيامبر گرامي در مورد يكي از هووهاي خود گفت: كه او كوتاه قامت است. پيامبر(ص) گرامي فرمود:

((ياعائشه لقدقلت كلمه لو مزجت بماءالبحر لمزجه))

(عايشه، كلمه اي بر زبانت راندي كه اگر آن كلمه را با آب دريا مي آميختي،آب را آلوده مي كرد.)

عايشه در جايي ديگر مي گويد:

((در محضر رسول خدا (ص)در مورد شخصي صحبت مي كرد ونوع رفتار و صداي او را تقليد مي نمودم.پيامبر(ص)فرمود:

((ما احب اني حكيت إنسانا و أنلي كذاو كذا))

(دوست ندارم از كسي ادا و تقليد درارم در حالي كه خود داراي عيبهايي مي باشم.)

سوم؛نبايد شوخي ومزاح ،سبب ترس و به وحشت انداختن مسلمان شود .

ابو داود از عبدالرحمان بن ابي ليلي روايت كرده است ))اصحاب رسول خدا (ص)براي ايشان نقل مي كردند كه،آنان همراه پيامبر خدا (ص)در راه مي رفتند،يكي از آنان در حالي كه ريسماني در دست داشت به سوي يكي از ياران رفت و او رابا ريسمان بست.آن مرد ترسيد .در اين هنگام بود كه پيامبر خدا (ص)‌‌‌‌ ‌‹‹لا يحل لرجل أن يروع مسلما››(براي كسي راوا نيست كه مسلماني را بترساند.)از نعمان بن بشير روايت شده كه مي گويد)) همراه پيامبر خدا(ص)در مسيري مي رفتيم .مرد سوراي بر روي مركبش چرت مي زد.مرد ديگري ،تيري را از تيردان او بيرون آورد؛آن مرد خوابيده بيدار شد و تر سيد.پيامبر(ص) فرمود ))لايحل لرجل أ ن يروع مسلما))طبراني در كتاب ((الكيبر ))اين حديث را روايت كرده است كه راويان آن موثق هستند. سياق كلام دلالت دارد بر اينكه آن كسي كه تير را از تيردان بيرون آورد ، مي خواست شوخي و مزاحي بكند . در حديث ديگري روايت شده كه پيامبر خدا (ص)مي فرمايد :

((لا ياخذأحدكممتاع أخيه لاعبا و لاجادا))

(هيچيك از شما متاع برادر ديني خود را نه باشوخي و نه با جدي برندارد.)

چهارم؛شخص نبايد چه در موقعيت جدي چه هنگام گريه ،شوخي كند يا بخندد.((هرسخن جايي و هر نكته مكاني دارد ))حكمت اين عبارت در اين است كه هر چيزي در جاي مناسبيخود قرار داده شود .

بعضي از شاعران گفته اند :

إذا جدعندالجدأرضاكجده                               وذو باطل ان شئت ألهاك باطله

(هر گاه كسي در موقعيت جدي به جدي بپردازد ؛ تو از آن خوشنود مي شوي ؛ولي در مقام جدي ،شوخي و مزاح تو را به خود مشغول مي دارد.)

وديگري گفته است :

أهازل حيث الهزل يحسن بالفتي                     و إني اذا جد الرجال لذو جد!

(هنگامي كه شوخي جاي خود و شايسته ي يك جوان باشد به شوخي مي پردازم . ولي هر گاه مردان در امري جدي باشند،من هم با جديت برخورد مي كنم .)

اصمعي روايت مي كند:كه او در باديه زني را ديد كه با خشوع تضّرع بر

سجاده اش نشسته و نماز مي گذارد .هنگامي كه از نماز فارغ شد ، روبه روي آينه اي ايستاد و به آرايش و زيبايي خود پرداخت .اصمعي به او گفت : اين چيست و آن چيست ؟زن اين بيت را خواند :

ولله مني جانب لا أضيعه                               وللهو مني و البطاله جانب!

(آن قسمت از اعمالم را كه مربوط به خداوند متعال است، ضايع نمي گردانم، ولي لهوو آرايش نيز در جنبه ي ديگر من ، وجود دارد .)

اصمعي مي گويد : دريافتم كه اين زن علاوه بر اينكه عبادتگر است ، متأهّل هم هست و براي شوهرش به آرايش مي 1ردازد .در حديث روايت شده كه پيامبر خدا (ص) مي فرمايد :

((ثلاث جدهن جد و هزل هن جد : النكاح و الطلاق و العتاق))

(سه چيز است كه جدي آن جدي است و شوخي آن نيز جدي است ؛نكاح و طلاق و آزاد كردن برده.)

خداوند متعال در قرآن مشركان را مورد مذمت قرار مي دهد زيرا آنان هنگام شنيدن قرآن مي خنديدند ، در صورتي كه سزاوار بود مي گريشتند ؛آنجا كه

((أفمن هذا الحديث تعجبون و تضحكون و لا تبكون و انتم سامدون ))

(آيا از اين سخن عجب داريد ؟ و مي خنديد و نمي نگرييد ؟و شما در غفلتيد .)

همچنين خداوند متعال منافقان رااز اينكه در غزوه ي تبوك از رسول خدا پيروي نكردند وبا عذرهاي دروغين و غيرواقعي از رفتن باكاروان حضرت سرباز زدند ، وبه جاي آن مي خنديدند و شادي مي كردند ، مورد مذمت قرار مي دهد و مي فرمايد :

 (برجاي ماندگان به خانه نشستن خود پس از رسول خدا شادمان شدند و از اينكه با مال و جان خود در راه خدا جهاد كنند كرا هت داشتند و گفتند در اين گرما بيرون نرويد . بگو ))اگر دريابند –آتش جهنم سوزان تر است .))از اين پس كم بخندند و به‌جزاي آنچه به دست مي آورند بسيا بگريند .) توبه/82-81

 

پنجم؛شوخي و خنده بايد معقول و در حدّ اعتدال و توازن باشد و فطرت سالم انسان آن را بپذ يرد و عقل سالم بدن راضي شود و با جامعه اي كه در آن زندگي مي كند ملايم و سازگار باشد .

اسلام هنگامي كه از غلوو زياده روي در هر چيز ي –حتي عبادت-اكراه دارد؛ پس چگونه اجازه ي زياده روي كردن در لهو ومزاح را مي دهد ؟! با توجه به اينكه توجيه و ارشاد نبوي كه مي فرمايد :

((ولاتكثر من الضحك فان كثره الضحك تميت لقلب ))

آنچه مورد نهي پيامبر گرامي قرار گرفته همان افراط و مبالغه در خنده بوده است نه اصل خنده .

از علي (ع)روايت شده كه مي فرمايد :

((أعط الكلام من المزح بمقدار ما تعطي الطعام من الملح))

(به آن مقدار كه نمك براي طعام لازم است به همان مقدار مزاح وارد كلام كن.)

اين گفتاري حكيمانه است و بر اين استوار است ، همان طور كه انسان نمي تواند از مزاح و شوخي بي نياز باشد ، افراط و غلو در مزاح نيز زيان بار است .

مبالغه در مزاح ، آن است كه انسان از بار مسؤوليت شانه خالي كند يا سفيهان بر او گستاخ و جسور شوند يا باعث خشم دوستان گردد و شايد منظور حديث زير اين نوع مزاح باشد كه مي فرمايد :

((لا تمار أخاك و لا تمازحه))

(بابرادر خويش دورو نباش و با او مزاح مكن .)

مبالغه و اسراف در مزاح همچون دورويي هردو مسبب حقد و كينه در دلها مي شود .

سعيدبن عاص به پسرش مي گويد))درمزاح ميانه رو باش ،زيرا افراط در آن موجب از دست دادن هيبت ووقار است و سفيهان را بر تو جسور مي گردندوترك مزاح ،باعث خشك سيرتي و كاهش دوستان و تنگ نظري درمعاشرت مي شود .)) بهترين كارها ،پيوسته حد وسط آنهاست،كه اين حد وسط، واعتدال همان برنامه هاي اسلام واز ويژگي هاي عظيم آن رمز و علت فضيلت اين امت بر ديگرا ن است .واين حد اعتدال همان صراط مستقيمي است

كه ازخداوند متعال مي خواهيم ما را بدان هدايت نمايد و ما را در گفتارها و نظريات و كارها و موضع گيري ها بدان ثابت نگه دارد .

((  اللهم آمين ))

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس