معماری
خانه ---> رمضان ---> انواع روزه
ramadan

انواع روزه

: انواع روزه

 

كسى كه شيوه فقها را در تقسيم‏بندى روزه
مطالعه و بررسى كند، براى او روشن خواهد شد كه روزه از لحاظ حكم بر چهار نوع هست
:

1- روزه فرض.

2- روزه سنت.

3- روزه مكروه.

4- روزه حرام.

نخست روزه فرض: روزه فرض از لحاظ وقت و زمان
اداى آن بر دو قسم است:

الف – روزه فرضى كه وقت معين و مشخصى دارد
كه خداوند آن را تعيين كرده است، مانند روزه ماه رمضان، يا روزه‏اى كه بنده خودش
وقت آن را براى خودش تعيين كند، مانند نذر كردن براى گرفتن روزه در وقت معين.

ب – روزه‏اى كه براى اداى آن وقت مشخصى
تعيين نشده باشد، مانند قضاى روزه رمضان يا روزه كفاره، از قبيل كفاره ظِهار يا
كفاره سوگندى كه شكسته شده باشد و روزه كفاره براى شكارى كه شخص مُحرم در مكه شكار
كرده باشد و غير آنها
.

روزه فرض از جهت چگونگى اداى آن، بر دو قسم
است
:

الف – روزه‏اى كه پياپى گرفتن آن واجب است،
مانند ضرورى بودن پياپى گرفتن روزه در ماه رمضان و پياپى گرفتن دو ماه روزه كفاره
ظهار و نظير آنها.

ب – روزه‏اى كه پياپى گرفتن آن واجب نيست و
عبارت است از: روزه كفاره تراشيدنِ سر در حالت احرام، قبل از قربانى كردن و رسيدن
قربانى به محل خودش – محل قربانى كردنِ شتر، گاو و يا گوسفند (هدى) سرزمين حرم يا
هر جايى است كه حاجى محاصره شود! – همچنين روزه نذرى كه براى گرفتن آن زمان مشخصى
نيست و قضاى روزه رمضان. در اين موارد نيز سنت است كه پياپى گرفته شود، براى اينكه
بهتر است شخص براى انجام فرضى كه بر گردنش است شتابان اقدام كند و مسئوليت آن را
از دوشش بر دارد.

ان شاء اللَّه در ادامه به طور مفصل در اين
زمينه صحبت خواهد شد
.

دومين نوع از انواع روزه، روزه مستحب يا
مندوب است و آن روزه‏اى است كه شخص با ميل و اشتياق خودش براى به دست آوردن پاداش
فراوان آن را مى‏گيرد، يعنى روزه‏اى است كه نصوص شرعى بر مستحب بودن آن وارد
شده‏اند.

روزه مستحب در غير
رمضان صورت مى‏گيرد. كسى كه خواهان به دست آوردن پاداش بيشترى است – شكر خدا
روزه‏هاى مستحبى فراوانند – مى‏تواند با گرفتن آنها بر ميزان حسناتش بيفزايد. برخى
از آن‏ها عبارتند از
:

1- يك روز در ميان روزه گرفتن، اين نوع روزه شيوه پيامبر
خدا داود ؛ است. بعد از روزه فرض، اين نوع روزه، بهترين روزه است. پيامبر ص به
عبداللَّه بن عمرو
م فرمود: «صم يوماً وأفطر يوماً، وذلك صيام داود، وهو أعدل الصيام». (متفق
عليه، البخاري 1976. مسلم 1159).

«يك
روز روزه بگير و يك روز بخور، اين نوع روزه بهترين روزه است و داود ؛ چنين روزه
مى‏گرفت».

2- سه روز روزه گرفتن
در هر ماه قمرى. ابوهريره
t گويد: «دوستم مرا
به انجام سه چيز سفارش كرد: 1- سه روز روزه گرفتن در هر ماه، 2-دو ركعت نماز چاشت
(ضحى)، 3- پيش از خوابيدن نماز وتر بخوانم». (متفق عايه، البخاري 1981. مسلم 721).

همچنين پيامبر خدا ص به ابودرداء t چنين
سفارش را كرد. ابودرداء گويد: «دوستم ص مرا به انجام سه چيز سفارش كرد و تا زمانى
كه زنده‏ام آنها را ترك نخواهم كرد: 1- سه روز روزه گرفتن در هر ماه، 2-خواندن
نماز چاشت (ضحى)، 3- پيش از خوابيدن نماز وتر بخوانم». (مسلم 722).

3- روزه گرفتن دو روز،
دوشنبه و پنجشنبه، در هر هفته، به روزه گرفتن دوشنبه بيش از پنجشنبه تأكيد شده
است.

از پيامبر خدا ص درباره روزه دوشنبه سؤال
شد، فرمود
: «ذلك يومٌ وُلِدتُ فيه، و يومٌ بُعثِتُ
– أو أُنزِل علّي- فيه». (مسلم 1162).

«آن
روزى است كه در آن ديده به جهان گشوده‏ام و روزى است كه در آن به پيامبرى برگزيده
شده‏ام – يا بر من قرآن نازل شده است».

از اسامه بن زيد سؤال شد: چرا در اين پيرى و
سالخوردگى روزهاى دوشنبه و پنجشنبه روزه مى‏گيرى؟ گفت: پيامبر خدا ص روزهاى دوشنبه
و پنجشنبه روزه مى‏گرفت. از علت اين كار از او سؤال شد، فرمود
: «إنّ أعمال العباد تُعرَض يوم الاثنين ويوم الخميسِ». (أبوداود
2436).

«فأحبّ
أن يُعرض عملى و أنا صائم». (الترمذي 747).

«روزهاى
دوشنبه و پنجشنبه اعمال بندگان (به خدا) عرضه مى‏شود. دوست دارم در حال روزه بودن عملم
(به خدا) عرضه شود».

4- روزه در ماه شعبان.

عايشه ك در حالى كه روزه پيامبر ص را توصيف
مى‏كرد، گفت: «نديدم كه پيامبر در هيچ ماهى به اندازه ماه شعبان روزه بگيرد».
(متفق عليه، البخاري 1969. مسلم 1154).

5- شش روز روزه در ماه
شوال به طور پياپى – كه بهتر همين است – يا به طور نامرتب و پراكنده. پيامبر ص
فرمود
: «من صام رمضان ثمّ أَتْبعه ستّاً من
شوال، كان كَصيام الدهر». (مسلم 1164).

«هر
كس ماه رمضان را روزه بگيرد. سپس شش روز، (روزه) شوال را به آن ملحق كند، گويا
تمامى سال را روزه بوده است».

6- روزه نه روز اول ماه ذوالحجه، كه روز نهم (روز عرفه)
مؤكدتر است. روزه عرفه، كفاره گناهان كوچك يا موجب تخفيف گناهان بزرگ دو سال –
گذشته و آينده – است، يا موجب ارتقاى درجات مومنان (در بهشت) مى‏شود.

پيامبر ص فرمود: «اميدوارم خداوند روزه روز
عرفه را كفاره گناهانِ سال گذشته و آينده قرار دهد». (مسلم 1162).

7- روزه ماه خدا يعنى
محرم. روزه گرفتن در محرم بهترين روزه بعد از رمضان است و بهترينِ آن روز عاشورا
(دهم محرم) است و سپس روزه ‏روز تاسوعا (نهم). سنت آن است كه اين دو روز با هم
روزه گرفته شوند
.

از پيامبر خدا ص سؤال شد: چه روزه‏اى بعد از
روزه ماه رمضان بهتر و ارزشمندتر است؟ فرمود: «أفضل الصيام بعد شهر رمضان، صيام
شهر اللّه المحرّم». (مسلم 1163).

«بهترين
روزه بعد از روزه ماه رمضان، روزه ماه خدا، محرم است».

پيامبر خدا ص پس از هجرت به مدينه، ديد كه
يهود (مدينه) روز عاشورا (دهم محرم) روزه مى‏گيرند. پرسيد: «اين چه روزه‏اى است؟
گفتند: اين روز فرخنده و مباركى است. در اين روز خداوند بنى اسرائيل را از شر
دشمنانشان نجات داده است. (به شكرانه اين نعمت) موسى در اين روز، روزه گرفت.
پيامبر ص فرمود: «ما به موسى از شما نزديك‏تريم». سپس پيامبر ص در آن روز روزه
گرفت و به اصحاب هم دستور داد كه روزه بگيرند. (متفق عليه، البخاري 2004. مسلم
1130).

پيامبر ص براى مخالفت با يهود فرمود: »سال
آينده اگر خدا بخواهد روز نهم هم روزه مى‏گيريم. عبداللَّه بن عباس
م گويد: قبل از اينكه سال بعد فرا رسد پيامبر ص وفات كرد.
(مسلم 1134).

لازم است يادآورى كنم كه روزه عاشورا در صدر
اسلام واجب بود. سپس بعد از فرض شدن روزه ماه رمضان، وجوب روزه عاشورا نسخ شد و
روزه آن مستحب باقى ماند.

8- روزه در پايان هر ماه قمرى، سنت است كه هيچ ماهى بدون
روزه نباشد، حتى ماه شعبان، به جز روزه يوم الشك كه روز سى‏ام شعبان است كه روزه
گرفتن در آن درست نيست.

پيامبر ص فرمود: «يا أبا فلان، أما صمت سرر
هذا الشهر». (متفق عليه البخاري 1983. مسلم 1161).

«اى أبا فلان آيا آخر اين ماه را روزه
نگرفتى؟».

9- روزه گرفتن يك روز يا بيشتر از آن به هنگام جهاد در راه
خدا. پيامبر فرمود
: «ما من عبد يصوم يوماً في سبيل اللّه
إلاّ باعد اللّه بذلك اليوم وجهه عن النار سبعين خريفاً». (متفق عليه، البخاري
2840. مسلم 1153).

«كسى
كه يك روز در راه خدا و براى خدا روزه بگيرد، خداوند با آن روزه، روى او را به
اندازه مسير هفتاد سال، از آتش دوزخ دور مى‏گرداند».

خواننده گرامى، در اينجا دوست دارم روزه‏هاى
سنت را بيان كنم تا براى گرفتن آن‏ها اقدام كنى. اميدوارم موفق به‏گرفتن روزه‏هاى
سنت بيشترى شوى
.

نوع سوم از روزه، روزه مكروه است كه شامل
موارد زير است
:

1- روزه گرفتن فقط در
روز جمعه.

پيامبر ص فرمود: «لا يصومنّ
أحدكم يوم الجمعة إلاَّ يوماً قبله أو بعده». (متفق عليه، 1985. مسلم 1144).

«هيچ
كدام از شما فقط روز جمعه روزه نگيرد، مگر اينكه روز قبل يا بعد از آن را هم روزه
بگيرد».

همچنين فرمود: از ميان شب‏ها فقط شب جمعه را
به شب زنده‏دارى اختصاص ندهيد، و در ميان روزها روز جمعه را به روزه گرفتن اختصاص
ندهيد، مگر آن كه مصادف باشد با روزى كه شما در آن روزه مى‏گيريد». (مسلم).

2- اختصاص روز شنبه به
گرفتن روزه.

پيامبر ص فرمود: «لا تصوموا
يوم السبت إلاَّ فيما افترض عليكم، فإن لم يجد أحدكم إلاَّ لحاء عنبة أو عود شجرة
فليمضغه». (الترمذي 744).

«روز
شنبه روزه نگيريد، مگر روزه‏اى كه بر شما فرض شده است. اگر چيزى (براى خوردن)
نيافتيد، جز پوسته انگور يا چوب درخت، پس آن را بجويد و بمكيد».

علت مكروه بودن اختصاص شنبه به روزه اين است
كه يهود، روز شنبه را تعظيم و گرامى مى‏دارند. پس فقط روزه گرفتن در اين روز، به
ظاهر شباهت با يهود دارد. همچنين اختصاص دادن روز يكشنبه به طور عمدى به گرفتن
روزه مكروه است، براى جلوگيرى از شباهت به نصارا. بنابراين هر عيدى كه مربوط به
يهود و نصاراست، روزه گرفتن در آن مكروه است و نيز، روزه گرفتن در هر روزى كه يهود
و نصارا آن را گرامى مى‏دارند، مكروه است، مگر اينكه آن روز با عادت روزه‏دار
مصادف باشد. (الموسوعة الفقهية 25/15).

3- روزه گرفتن حاجى در
روز عرفه در عرفات.

هنگامى كه مردم در مورد روزه گرفتن پيامبر ص
در روز عرفه در عرفات شك و ترديد كردند، ميمونه ك همسر پيامبر ص مقدارى شير براى
او فرستاد. پيامبر ص در جايى در عرفات ايستاده بود. در حالى كه مردم به او نگاه
مى‏كردند از آن شير خورد. (متفق عليه، البخاري 1989. مسلم 1124).

از ابن ‏عمر م درباره روزه روز عرفه در عرفات ‏سؤال شد، گفت: همراه پيامبر
حج به جاى آوردم. پيامبر آن روز را روزه نگرفت. همراه ابوبكر حج انجام دادم. او هم
آن روز را روزه نگرفت، همراه عمر و عثمان هم حج انجام دادم. هيچ كدام از آنان روز
عرفه در عرفات روزه نگرفتند. من هم در اينروز در عرفات ‏روزه‏ نمى‏گيرم ‏و به
‏گرفتن ‏يا نگرفتن ‏روزه ‏در عرفات‏ دستور نمى‏دهم
. (الترمذي
751).

4- روزه روز شك كه روز
سى‏ام ماه شعبان است
.

بدين‏گونه ‏كه ‏هلال ‏ماه ‏رمضان ‏در شب
‏ديده ‏نشود در حالى‏ كه‏ هوا هم‏ صاف باشد و ابرى ‏نباشد و چيزى ‏مانند غبار و
نظير آن ‏از ديدن هلال جلوگيرى نكند، يا شهادت كسى كه به خاطر فاسق بودنش درباره
رؤيت هلال پذيرفته نشود
.

روزه روز شك نزد جمهور علما (حنفيه (كراهت
تحريمى)، مالكيه و حنابله) مكروه است. شافعى معتقد است كه روزه آن حرام است. اما
اگر آن روز با عادت روزه سنت روزه‏دار هم زمان باشد، كراهت دارد و حرمت آن از بين
مى‏رود، مانند اين كه روزه‏دار روزهاى دوشنبه روزه سنت بگيرد و يوم‏الشك هم دوشنبه
واقع شود، اشكالى ندارد روزه‏اش را بگيرد، همچنين اگر مصادف با گرفتن قضاى روزه
رمضان گذشته باشد، جايز است، يا روزه كفاره سوگند يا روزه ديگرى نظير نذر معين
باشد، گرفتن روزه اشكال ندارد. خداوند داناتر است. (الفقه الإسلامي وأدلته، د.
وهبه الزحيلي 2/579).

پيامبر ص فرمود: «الشّهر تسع
وعشرون ليلة، فلا تصوموا حتى تروه، فإن غُمَّ عليكم فأكملوا العدّة ثلاثين». (متفق
عليه، البخاري 1907. مسلم 1080).

«ماه بيست و نه روز است. قبل از ديدن هلال
(رمضان) روزه نگيريد. اگر هوا ابرى باشد (امكان ديدن هلال نباشد)، ماه (شعبان) را
سى‏روز كامل حساب كنيد».

پيامبر ص فرمود: «من صام اليوم
الذي يُشكّ فيه فقد عصى أبا القاسم». (أصحاب السنن، أبوداود 2334، الترمذي 686،
النسائي 2498، ابن ماجه 1645).

«كسى‏كه
روز شك روزه بگيرد، از دستورات ‏ابوالقاسم(پيامبر) سرپيچى‏كرده ‏است».

5- يك يا دو روز پيش
از رمضان روزه گرفتن، حكم آن مانند حكم يوم‏الشك است كه توضيح آن گذشت.

پيامبر ص فرمود: «لا يتقدّمنّ
أحدُكم رمضانَ بصوم يوم أو يومين، إلاَّ أن يكون رجل كان يصوم صومه، فليصم ذلك
اليوم». (متفق عليه، البخاري 1914. مسلم 1082).

«نبايد با روزه گرفتن يك يا دو روز (آخر شعبان) از
ماه رمضان استقبال كنيد، مگر كسى كه عادت دارد كه هميشه يك روز مخصوص روزه بگيرد
(و اين مصادف با يك يا دو روز مانده به رمضان باشد)، پس او روزه‏اش را بگيرد».

ترك وسوسه در اثبات فرا رسيدن ماه رمضان و
محكم‏كارى در انجام عبادت، دور داشتن مسلمان از متمايز كردن خود از ساير مسلمانان،
رعايت حرمت ماه رمضان كه مبادا روزهايى از آن به شمار آيند كه جزئى از آن نيستند و
جلوگيرى از اختلاف در ميان مسلمانان درباره آغاز روزه‏دارى، شايد از علل اين
ممنوعيت باشند. (مترجم).

6- اختصاص دادن روزى از روزهاى عيد كفار به گرفتن روزه،
مانند اختصاص دادن فقط روز شنبه يا فقط روز يكشنبه به گرفتن روزه، همچنين اختصاص
روز عيد نوروز يا روز جشن مهرگان (كه عيد ايرانيان بوده است) به گرفتن روزه. براى
اينكه در اختصاص دادن اين روزها به گرفتن روزه،
شبهه موافق بودن با پيروان آن‏ها در بزرگداشت آن روزها
وجود دارد. نيروز، يا نوروز، عيد باستانى مردم ايران، مهرگان عيد ايران باستان در
آغاز فصل پاييز. (المغني لابن قدامة 2/99، الروضع المربع شرح زاد المستقنع، البهوتي
1/146، رد المختار لابن عابدين – از فقهاء حنفي – 2/85).

7- گرفتن روزه وصال:
يعنى اينكه روزه‏دار بعد از غروب خورشيد افطار نكند و روزه فردا را هم به روز قبل
متصل كند و در بين دو روز افطار نكند
.

پيامبر خدا ص در اول ماه رمضان روزه وصال
گرفت و عده‏اى از مسلمانان هم روزه وصال گرفتند. پيامبر ص از جريان باخبر شد و
فرمود: اگر اين ماه بيشتر طول مى‏كشيد باز به روزه وصال ادامه مى‏دادم تا كسانى كه
افراط مى‏كنند و در عبادت بر خود سخت مى‏گيرند، از اين سخت‏گيرى و افراط دست
بردارند. (در اين مورد نبايد از من پيروى كنند)، چون هيچ كدام از شما مانند من
نيست (يا فرمود:) من مانند هيچ كدام از شما نيستم. پيوسته خداوند به من آب و غذا
مى‏دهد
. (متفق عليه، البخاري 7241. مسلم 1104).

فايده: كراهت وصال با
خوردن يك دانه خرما يا چيزهايى نظير آن و با خوردن سحرى از بين مى‏رود
.

8- روزه گرفتن همه
روزهاى سال (در تمامى عمر) جز روزهايى كه روزه گرفتن در آن‏ها حرام است. روزهايى
كه روزه گرفتن در آن‏ها حرام است، عبارتند از: عيد فطر، عيد قربان، ايام تشريق
(يازدهم، دوازدهم و سيزدهم ذوالحجه). روزه تمام عمر به اين سبب مكروه است كه سبب
مى‏شود فرد روزه‏دار از انجام فرايض و واجبات و انجام كارهاى ضرورى، ناتوان و ضعيف
گردد.

پيامبر ص فرمود: «لا صام من
صام الأبد، لا صام من صام الأبد، لا صام من صام الأبد». (متفق عليه، البخاري 1977.
مسلم 1159).

پيامبر ص سه بار فرمود: «كسى كه هميشه روزه
بگيرد، (ثواب) روزه ندارد».

عمر t پرسيد:
اى رسول خدا، چگونه است (ثواب) كسى كه در تمامى عمرش روزه مى‏گيرد؟ پيامبر ص
فرمود: «نه روزه مى‏گيرد و نه افطار مى‏كند (يا فرمود): نه روزه گرفت و نه افطار
كرد». (مسلم 1162).

معناى اين حديث – البته خداوند آگاه‏تر است
– اين است كه به چنين ‏روزه‏دارى به سبب مخالفتش با روش پيامبر ص در روزه گرفتن،
اجر و پاداشى داده نمى‏شود و اين گونه روزه گرفتن هيچ سودى‏ براى او ندارد. همچنين
او افطار نكرده يعنى واقعيت حالش اينگونه است كه تمامى روزها روزه مى‏گيرد و با
اين كارش بر خود سخت مى‏گيرد
.

نوع چهارم از روزه، روزه حرام است.

مى‏توان اين نوع روزه را به دو قسم تقسيم
كرد
:

الف – روزهايى كه روزه گرفتن در آنها حرام
است و آنها پنج روز هستند: روز عيد فطر، (اول شوال)، روز عيد قربان (دهم ذوالحجه)،
ايام‏تشريق (يازدهم، دوازدهم و سيزدهم ذوالحجه.

بدان جهت به اين اسم ناميده شده‏اند كه در
آن زمان بعد از ذبح قربانى، گوشت آنها را براى اينكه فاسد نشود، در زير گرماى
خورشيد قرار مى‏دادند و خشك مى‏كردند و بعد از آن استفاده مى‏كردند، يا وجه
تسميه‏اش اين است كه آنها با گوشت، آبگوشت و شوربا درست مى‏كردند و مى‏خوردند.

پيامبر ص از روزه گرفتنِ دو روز نهى كرده
است: روز عيد فطر و عيد قربان. (متفق عليه، البخاري 1991. مسلم 827).

پيامبر ص فرمود: «ايام تشريق، زمان خوردن و
نوشيدن و انجام ذكر خدا است». (مسلم 1141).

همچنين فرمود: «روز عرفه و روز عيد قربان و
ايام تشريق، عيد ما مسلمانان و روزهاى خوردن و نوشيدن هستند». (أحمد در مسند
17514).

اينجا اشاره شده كه روزه عرفه براى حج‏گزار
در عرفه مكروه است، اما براى غير حج‏گزار سنت است.

لازم است اين مطلب مورد توجه قرار گيرد:
حاجى كه به حج تمتع يا قِران احرام ببندد و توان قربانى كردن نداشته باشد يا
قربانى نيابد (تا كفاره بدهد)، بناچار براى او مباح است كه در اين ايام روزه بگيرد
.

بخارى؛ روايت مى‏كند: «در ايام تشريق اجازه
داده نشده كه روزه گرفته شود، مگر كسى كه (براى كفاره) قربانى نيابد». (البخاري
1997، 1998).

عبداللَّه بن عمر م گويد: «كسى كه به حج تمتع احرام بسته باشد و تا روزعرفه
قربانى (هدى) نيابد و (جهت كفاره) روزه هم نگرفته باشد، درايام منى (يازدهم،
دوازدهم و سيزدهم ذوالحجه) مى‏تواند روزه بگيرد».

(البخاري
1999).

ب – روزه‏

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخ دادن معادله امنیتی الزامی است . *

تلگرام نوگرا »»» مطالب سایت + عکس + کلیپ + نوشته های کوتاه متنوع + با ما همراه باشید . eslahe@

قالب وردپرس